Awon (עָוֺן, H5771) należy do najczęstszych słów o grzechu w Starym Testamencie — dwieście trzydzieści trzy wystąpienia. Kłopot z nim polega na tym, że polszczyzna musi w każdym miejscu wybrać jedno z trzech znaczeń, a hebrajski trzyma je razem. Awon to jednocześnie krzywy czyn, wina, którą on ściąga, i ciężar, który trzeba potem dźwigać.
Jedno słowo, trzy polskie odpowiedniki
W deklaracji z Synaju awon stoi w jednym szeregu z dwoma innymi terminami i wraca w tym samym zdaniu po raz drugi:
Zachowujący miłosierdzie nad tysiącami, przebaczający nieprawość, przestępstwo i grzech, lecz nieusprawiedliwiający winnego, nawiedzający nieprawość ojców na synach i na synach ich synów do trzeciego i czwartego pokolenia.
Wj 34,7
Pierwsza nieprawość to wina do przebaczenia. Druga, ta nawiedzana na synach, jest już bliżej skutku niż czynu. UBG oddaje oba wystąpienia tym samym słowem, więc akurat tutaj czytelnik ma szansę zobaczyć ciągłość. W innych miejscach jej nie ma.
Wyznałem ci swój grzech i nie kryłem mojej nieprawości. Powiedziałem: Wyznam moje występki Panu, a ty przebaczyłeś nieprawość mego grzechu. Sela.
Ps 32,5
W tym jednym wersecie awon pada dwa razy i za drugim razem hebrajski mówi o winie grzechu — o tym, co grzech ze sobą przynosi. Wers następny po cytowanym otwarciu Psalmu 51 pokazuje ten sam układ: obmycie z awon i oczyszczenie z chattat idą parami.
Obmyj mnie zupełnie z mojej nieprawości i oczyść mnie z mego grzechu.
Ps 51,2
Wina, która ma wagę
Obraz dźwigania jest w tym słowie stały. Kozioł Dnia Przebłagania nie wynosi na pustynię abstrakcji:
Tak poniesie ten kozioł na sobie wszystkie ich nieprawości do ziemi pustej. I wypuści tego kozła na pustynię.
Kpł 16,22
Ten sam czasownik dźwigania łączy się z awon w opisie Sługi:
Wszyscy jak owce zbłądziliśmy, każdy z nas zboczył na swą drogę, a Pan włożył na niego nieprawość nas wszystkich.
Iz 53,6
Polskie zdanie mówi, że Pan włożył na niego nieprawość — i brzmi to jak przypisanie odpowiedzialności prawnej. Hebrajskie mówi raczej o przełożeniu ładunku. To dwa różne obrazy i przekład wybiera jeden z nich za czytelnika.
Awon jako miara czasu
Najbardziej zaskakujące użycie jest w obietnicy danej Abramowi. Bóg tłumaczy zwłokę w oddaniu ziemi:
A w czwartym pokoleniu wrócą tutaj, bo jeszcze nie dopełniła się nieprawość Amorytów.
Rdz 15,16
Nieprawość Amorytów dopełnia się jak naczynie. Awon jest tu wielkością, która narasta i ma próg. Nie jest to metafora doklejona przez tłumacza — hebrajskie zdanie mówi wprost o pełni. Kto czyta tylko po polsku, widzi moralną ocenę ludu; oryginał mówi o zbiorniku, który jeszcze nie jest pełny. Zwróćmy uwagę, co z tego wynika dla samej obietnicy: odsunięcie jej o cztery pokolenia nie jest kaprysem ani opieszałością, lecz odmową działania przed czasem. Sąd ma nastąpić wtedy, gdy miara się dopełni, a nie wcześniej, i to właśnie awon jest tą miarą.
Co gubi polski przekład
Ginie związek między czynem a jego konsekwencją. W hebrajskim nie trzeba dopowiadać, że grzech pociąga karę, bo to jedno słowo. Kiedy polski tłumacz raz pisze nieprawość, raz wina, raz kara, rozbija ten łańcuch na ogniwa i wstawia między nie logikę sądową, której w słowie nie ma.
Ale wasze nieprawości uczyniły przepaść między wami a waszym Bogiem i wasze grzechy sprawiły, że ukrył twarz przed wami, tak że nie słyszy.
Iz 59,2
Izajasz nie mówi, że Bóg ukarał lud za nieprawości. Mówi, że nieprawości same zrobiły przepaść. Po polsku brzmi to jak przenośnia; w hebrajskim to zwykłe działanie tego, co krzywe.
Czego nie wiemy
Etymologia jest niepewna. Rdzeń bywa łączony z czasownikiem oznaczającym zginanie albo zbaczanie, i stąd popularne tłumaczenie awon jako skrzywienia. To zestawienie jest prawdopodobne, ale nie dowiedzione, a znaczenia słów w tekście ustala użycie, nie pochodzenie. Budowanie na samym rdzeniu tezy, że każdy grzech jest wykrzywieniem prostej drogi, wykracza poza to, co da się z danych wyczytać.
Nierozstrzygnięty jest też stosunek awon do pesza i chattat. Wyliczanki takie jak ta z Wj 34,7 sugerują trzy różne kategorie, ale w wielu miejscach terminy te stoją wymiennie w paralelizmie poetyckim, gdzie różnica znaczeń bywa zatarta celowo.
Zobacz też: Chattat (חַטָּאת) — co znaczy „grzech” po hebrajsku · Pesza (פֶּשַׁע) — bunt, nie zwykłe potknięcie · Izajasz
