Aion (αἰών, transliteracja aiōn, Strong G0165) to greckie słowo, od którego pochodzi polski „eon”. W Nowym Testamencie występuje 129 razy i mówi przede wszystkim o czasie — o wieku, epoce, odcinku dziejów o określonym początku i końcu. Polskie przekłady oddają je jednak bardzo często słowem „świat”, czyli słowem o zupełnie innym polu znaczeniowym. To jedna z tych podmian, które potrafią odwrócić sens całego zdania.
Aion znaczy „wiek”, a nie „świat”
Pole semantyczne rzeczownika aion rozpina się między trzema punktami. Pierwszy to długi, ale skończony odcinek czasu: epoka, era, wiek. Drugi to czas nieokreślony, ciągnący się bez widocznego kresu — stąd greckie zwroty typu „na wieki wieków”, w których aion pojawia się w liczbie mnogiej i pełni funkcję wzmocnienia. Trzeci to czas życia człowieka, jego wiek w sensie biograficznym; interlinia oddaje aion raz nawet przez „starość”.
Rozkład polskich odpowiedników w interlinii jest wymowny: 61 razy „wiek” w liczbie pojedynczej i 58 razy „wieki” w mnogiej. Innymi słowy, słowo dzieli się mniej więcej po połowie między konkretną epokę a formuły o nieprzerwanym trwaniu. Ani razu nie jest to jednak słowo o przestrzeni, o planecie ani o materii — na to greka ma osobne słowa, przede wszystkim kosmos.
Za tym rozróżnieniem stoi hebrajski sposób myślenia o dziejach. Prorocy dzielą historię nie na sfery, lecz na czasy: to, co teraz, i to, co nadejdzie w dniach ostatecznych. Nowy Testament przejmuje ten podział i nazywa jego dwie części „tym wiekiem” oraz „wiekiem przyszłym”. Aion jest słowem, które ten podział niesie.
Gdzie w Nowym Testamencie pojawia się aion
Sto dwadzieścia dziewięć wystąpień obejmuje wszystkie warstwy tekstu: mowy Jeszui, listy Pawła, List do Hebrajczyków i doksologie Apokalipsy. Szczególnie pouczające są miejsca, w których polski czytelnik widzi „koniec świata”.
„Nieprzyjacielem, który go posiał, jest diabeł, żniwem jest koniec świata, a żniwiarzami są aniołowie.” — Mt 13,39 (UBG)
W grece nie ma tu ani słowa o świecie. Jest „dokonanie się wieku” — zamknięcie obecnej epoki, po którym zaczyna się następna. Tak samo brzmi ostatnia obietnica Ewangelii Mateusza.
„Ucząc je przestrzegać wszystkiego, co wam przykazałem. A oto ja jestem z wami przez wszystkie dni aż do końca świata. Amen.” — Mt 28,20 (UBG)
Jeszua nie zapowiada więc, że będzie ze swoimi uczniami do momentu zniszczenia ziemi, lecz przez cały obecny wiek, aż do jego dopełnienia. Ten sam podział czasu wraca w słowach o grzechu, który nie znajduje przebaczenia.
„I ktokolwiek powie słowo przeciwko Synowi Człowieczemu, będzie mu przebaczone, ale kto mówi przeciwko Duchowi Świętemu, nie będzie mu przebaczone ani w tym świecie, ani w przyszłym.” — Mt 12,32 (UBG)
Jak aion działa w zdaniach Pawła
Paweł używa aion tam, gdzie chce nazwać charakter obecnej epoki — a ocenia go surowo. W otwarciu Listu do Galacjan pisze o celu, dla którego Mesjasz wydał samego siebie.
„Który wydał samego siebie za nasze grzechy, aby nas wyrwać z obecnego złego świata według woli Boga i Ojca naszego;” — Ga 1,4 (UBG)
„Obecny zły wiek” to nie planeta i nie stworzenie, które Bóg nazwał dobrym. To układ czasu, w którym żyjemy: porządek ludzkich zasad, władz i pożądań, panujący aż do przyjścia królestwa. Dlatego Paweł może mówić o kimś, kto sprawuje nad tą epoką władzę.
„W których bóg tego świata zaślepił umysły, w niewierzących, aby nie świeciła im światłość chwalebnej ewangelii Chrystusa, który jest obrazem Boga.” — 2Kor 4,4 (UBG)
Zdanie to nie orzeka, że szatan stworzył świat ani że jest jego prawowitym właścicielem. Orzeka, że w tym wieku ma wpływ, który się skończy — bo wiek się skończy. Nowy Testament przeciwstawia mu wiek następny, w którym obowiązują inne warunki.
„A kto by nie otrzymał stokrotnie więcej teraz, w tym czasie, domów, braci, sióstr, matek, dzieci i pól, wśród prześladowań, a w przyszłym świecie życia wiecznego.” — Mk 10,30 (UBG)
Czego nie oddaje polskie „świat”
Kiedy tłumacz zamienia aion na „świat”, zamienia kategorię czasu na kategorię przestrzeni. Zdanie „koniec wieku” mówi o granicy w dziejach; zdanie „koniec świata” — o zagładzie miejsca. Pierwsze jest zapowiedzią żniwa i sądu, po którym historia toczy się dalej pod nowym panowaniem. Drugie brzmi jak unicestwienie wszystkiego. To nie jest niuans, tylko dwa różne obrazy przyszłości.
Podmiana ma też skutek odwrotny: zaciera różnicę między aion a kosmos. Gdy oba słowa wracają do nas jako „świat”, nie sposób dostrzec, że autor raz mówi o epoce, a raz o ludziach i porządku rzeczy. Dobrym testem jest znane wezwanie z Listu do Rzymian.
„A nie dostosowujcie się do tego świata, ale przemieńcie się przez odnowienie waszego umysłu, abyście mogli rozeznać, co jest dobrą, przyjemną i doskonałą wolą Boga.” — Rz 12,2 (UBG)
Grecki tekst mówi tu o niedopasowywaniu się do tego wieku. Chodzi więc nie o ucieczkę od ludzi czy od materii, lecz o odmowę życia według wzorca obecnej epoki — jej priorytetów, jej moralności, jej oczywistości. To wezwanie do rozpoznawania czasu, a nie do wyprowadzki z niego.
Dlaczego warto czytać aion dosłownie
Przywrócenie słowu „wiek” jego czasowego sensu porządkuje lekturę całych partii Pisma. Nowy Testament nie opisuje dwóch pięter rzeczywistości — ziemi na dole i nieba na górze — lecz dwa następujące po sobie czasy. Obecny wiek jest zły i przemijający. Wiek przyszły należy do Boga, a bramą do niego jest zmartwychwstanie.
„Lecz ci, którzy są uznani za godnych dostąpienia tamtego świata i powstania z martwych, ani się żenić nie będą, ani za mąż wychodzić.” — Łk 20,35 (UBG)
Zauważ, że dostąpienie „tamtego wieku” i powstanie z martwych stoją tu obok siebie jako jedno wydarzenie. Nadzieja Pisma nie polega na tym, że dusze przenoszą się gdzie indziej, lecz na tym, że zmienia się epoka, a umarli wstają.
Trzeba przy tym uczciwie powiedzieć, że samo słowo aion nie rozstrzyga wszystkich sporów eschatologicznych. Wokół tego, czy formuła „na wieki wieków” zawsze oznacza trwanie bez końca, czy czasem długi, lecz zamknięty okres, toczy się poważna dyskusja i leksyka jej nie kończy. Ale jedno aion rozstrzyga na pewno: gdy Pismo mówi o końcu, mówi najczęściej o końcu czasu, w którym żyjemy, a nie o końcu ziemi, po której chodzimy.
Zobacz też: Tekst interlinearny · Jeszua (Jezus) · Mesjasz (Maszijach) · Kosmos (κόσμος) — co znaczy „świat” po grecku · List do Hebrajczyków · Paweł — znaczenie imienia
