Druga mowa Aggeusza zaczyna się od pytania skierowanego do najstarszych w tłumie. Pytanie jest bezlitosne, bo zakłada odpowiedź, którą wszyscy znają.
Któż pozostał pośród was, który widział ten dom w jego dawnej chwale? A jakim go teraz widzicie? Czy nie wydaje się wam, że jest niczym w porównaniu z tamtym?
Ag 2,3
Sytuację, do której to nawiązuje, opisuje Księga Ezdrasza: przy zakładaniu fundamentów jedni krzyczeli z radości, drudzy płakali — i słychać było oboje naraz.
Lecz wielu kapłanów, Lewitów i naczelników rodów, którzy byli starcami i widzieli tamten pierwszy dom, głośno płakało, gdy na ich oczach zakładano fundamenty tego domu, wielu natomiast innych głośno krzyczało z radości;
Ezd 3,12
Pytanie Aggeusza nie jest retoryczne w tym sensie, że zna odpowiedź i chce ją usłyszeć. Ono nazywa rzecz, której przy pracy nikt nie chciał powiedzieć głośno: nowa budowla nie dorównuje pamięci o starej. Dopiero po przyznaniu tego prorok mówi cokolwiek pocieszającego.
Trzy razy: umocnij się
Teraz jednak umocnij się, Zorobabelu, mówi Pan; umocnij się, Jozue, synu Josadaka, najwyższy kapłanie; umocnij się też, cały ludu tej ziemi, mówi Pan, i pracujcie. Ja bowiem jestem z wami, mówi Pan zastępów. Zgodnie ze słowem, przez które zawarłem z wami przymierze, gdy wyszliście z Egiptu, mój Duch jest stale wśród was, nie bójcie się.
Ag 2,4-5
Zdanie o Duchu, który jest stale wśród nich, pełni tu funkcję argumentu, a nie ogólnej pociechy. Odpowiada na obawę, że po wygnaniu zerwana została ciągłość: skoro przymierze zawarte przy wyjściu z Egiptu nadal obowiązuje, to i obecność nie została cofnięta.
Wezwanie idzie kolejno do namiestnika, arcykapłana i ludu — i dopiero po nim pada czasownik pracujcie. Uzasadnieniem nie jest jakość budynku, lecz przymierze zawarte przy wyjściu z Egiptu. Aggeusz nie proponuje nowej podstawy; odwołuje się do starej.
Obietnica większej chwały
Tak bowiem mówi Pan zastępów: Jeszcze raz, po krótkim czasie, wstrząsnę niebem i ziemią, morzem i lądem; Wstrząsnę wszystkimi narodami i przyjdzie Pożądany przez wszystkie narody. I napełnię ten dom chwałą, mówi Pan zastępów. Moje jest srebro i moje jest złoto, mówi Pan zastępów. Chwała tego domu będzie większa od tej, jaką miał tamten dawny, mówi Pan zastępów; bo to miejsce obdarzę pokojem, mówi Pan.
Ag 2,6-9
Zdanie o chwale nie mówi, na czym ta większa chwała ma polegać. Kontekst wymienia dwie rzeczy: wstrząśnięcie niebem, ziemią i narodami oraz przypomnienie, że srebro i złoto należą do Jahwe. To drugie jest odpowiedzią na oczywisty zarzut budowniczych — nie mieli za co budować z rozmachem Salomona.
Kolejność w tej zapowiedzi jest odwrotna do oczekiwanej: najpierw wstrząs, potem napełnienie domu chwałą, na końcu pokój dany miejscu. Nic tu nie sugeruje, że chwała bierze się z rozmiarów albo z materiałów; przeciwnie, wzmianka o srebrze i złocie odbiera ten argument budowniczym.
Cytat w Liście do Hebrajczyków
Którego głos wstrząsnął wówczas ziemią, a teraz obiecuje, mówiąc: Jeszcze raz wstrząsnę nie tylko ziemią, ale i niebem.
Hbr 12,26
A słowa „jeszcze raz” ukazują usunięcie tego, co się chwieje, jako tego, co stworzone, aby pozostało to, co się nie chwieje. Dlatego otrzymując królestwo niezachwiane, miejmy łaskę, przez którą możemy służyć Bogu tak, jak mu się to podoba, z czcią i bojaźnią.
Hbr 12,27-28
Autor listu bierze z Aggeusza słowa o wstrząśnięciu i wyciąga z nich wniosek o tym, co się nie chwieje. To odczytanie eschatologiczne: przenosi zapowiedź z okresu odbudowy w perspektywę ostateczną. Sam Aggeusz takiego przesunięcia nie zapowiada.
Zorobabel jako sygnet
Potem słowo Pana doszło po raz drugi do Aggeusza dnia dwudziestego czwartego tego miesiąca mówiące: Mów do Zorobabela, namiestnika Judy: Ja wstrząsnę niebiosami i ziemią; I przewrócę tron królestw, i zniszczę moc królestw pogan; przewrócę także rydwany i tych, którzy na nich jeżdżą; i upadną konie i ich jeźdźcy, każdy od miecza swego brata.
Ag 2,20-22
W tym dniu, mówi Pan zastępów, wezmę cię, Zorobabelu, mój sługo, synu Szealtiela, mówi Pan, i uczynię cię niczym sygnet. Ja bowiem wybrałem ciebie, mówi Pan zastępów.
Ag 2,23
Obraz sygnetu ma tło w innej wyroczni. Jeremiasz mówił o królu z rodu Dawida, że nawet gdyby był sygnetem na prawej ręce Jahwe, zostałby zerwany.
Jak żyję ja, mówi Pan, choćby Choniasz, syn Joakima, króla Judy, był sygnetem na mojej prawej ręce, zerwałbym cię stamtąd;
Jr 22,24
U Aggeusza kierunek jest odwrotny: potomek tego samego rodu zostaje sygnetem uczyniony. Zestawienie tych dwóch zdań to jeden z wyraźniejszych przykładów odwrócenia wyroku w Piśmie — przy czym Zorobabel nigdy nie został królem, a księga tego nie zapowiada.
Równolegle mówi o nim Zachariasz, w zdaniu o dniu małych początków.
Ręce Zorobabela położyły fundamenty tego domu, jego ręce go dokończą; a poznasz, że Pan zastępów posłał mnie do was. Któż bowiem wzgardził dniem małych początków? Oni bowiem będą się radować, patrząc na pion w ręku Zorobabela i na tych siedmioro oczu Pana, które przebiegają całą ziemię.
Za 4,9-10
Zdanie o dniu małych początków jest najbliższym komentarzem, jaki Pismo daje do sytuacji z Ag 2,3. Nie zaprzecza, że początek był mały; odrzuca pogardę wobec niego.
Czego nie wiemy
Nie wiemy, kim albo czym jest Pożądany przez wszystkie narody z Ag 2,7: przekłady rozchodzą się tu poważnie, bo forma gramatyczna dopuszcza zarówno osobę, jak i kosztowności przynoszone przez narody. Nie wiemy, czy „ten dom” oznacza konkretny budynek, czy miejsce jako takie — a od tego zależy, kiedy obietnica większej chwały miałaby się spełnić. Nie wiemy wreszcie, jak długo trwało wstrząsanie zapowiedziane w Ag 2,6 ani co się stało z Zorobabelem; Pismo nie odnotowuje jego dalszych losów.
Zobacz też: Przymierze (brit) · Jahwe · Księga Ezdrasza · Aggeusz — znaczenie imienia · Jeremiasz — znaczenie imienia · Zachariasz — znaczenie imienia
