Przypisy w wydaniach Biblii bywają niepokojące: część rękopisów nie zawiera tego wersetu, ten fragment pojawia się dopiero w późnych odpisach. Serwis, który powtarza zasadę sola scriptura, nie może udawać, że tych przypisów nie ma. Uczciwość wobec tekstu jest częścią szacunku dla niego. Cytaty z Uwspółcześnionej Biblii Gdańskiej.
Zakaz działa w obie strony
Nie dodawajcie do słowa, które ja wam nakazuję, ani z niego nie ujmujcie, abyście przestrzegali przykazań Pana, waszego Boga, które ja wam nakazuję.
Pwt 4,2
Cokolwiek wam nakazuję, pilnie wypełniajcie. Nic do tego nie dodasz ani od tego nie ujmiesz.
Pwt 12,32
Zakaz jest symetryczny: nie dodawaj i nie ujmuj. Zwykle przywołuje się go przeciw dopisywaniu tradycji. Działa jednak tak samo przeciw milczącemu zostawianiu w tekście zdań, które do niego nie należą — bo to również dodawanie, tylko cudzą ręką.
Każde słowo Boga jest czyste; on jest tarczą dla tych, którzy mu ufają. Nie dodawaj nic do jego słów, aby cię nie strofował i abyś nie okazał się kłamcą.
Prz 30,5-6
Oświadczam zaś każdemu, kto słucha słów proroctwa tej księgi: Jeśli ktoś dołoży coś do tego, dołoży mu też Bóg plag opisanych w tej księdze; A jeśli ktoś odejmie coś ze słów księgi tego proroctwa, odejmie też Bóg jego dział z księgi życia i ze świętego miasta, i z rzeczy, które są opisane w tej księdze.
Ap 22,18-19
Co dokładnie obiecano
Trawa usycha, kwiat więdnie, ale słowo naszego Boga trwa na wieki.
Iz 40,8
Niebo i ziemia przeminą, ale moje słowa nie przeminą.
Mt 24,35
Na wieki, o Panie, twoje słowo trwa w niebie.
Ps 119,89
Obietnica dotyczy słowa Boga i tego, że nie przeminie. Trzeba jednak powiedzieć wprost: żaden z tych trzech wersetów nie obiecuje, że każdy odpis będzie wolny od błędu ani że kopiści nigdy niczego nie dopiszą. Ps 119,89 mówi nawet, gdzie to słowo trwa — w niebie. Kto tymi zdaniami dowodzi bezbłędności konkretnego wydania drukowanego, dokłada do nich treść, której w nich nie ma.
Cztery miejsca, o które chodzi najczęściej
Pierwsze to zakończenie Ewangelii Marka. W najstarszych świadkach urywa się ona wcześniej, a wersety o wężach i truciźnie należą do części spornej:
A Jezus, gdy zmartwychwstał wczesnym rankiem pierwszego dnia po szabacie, ukazał się najpierw Marii Magdalenie, z której wypędził siedem demonów.
Mk 16,9
A takie znaki będą towarzyszyć tym, którzy uwierzą: w moim imieniu będą wypędzać demony, będą mówić nowymi językami; Będą brać węże, a choćby wypili coś śmiercionośnego, nie zaszkodzi im; na chorych będą kłaść ręce, a ci odzyskają zdrowie.
Mk 16,17-18
Drugie to zdanie o trzech świadkach w niebie, obecne w bardzo późnych rękopisach greckich:
Trzej bowiem świadczą w niebie: Ojciec, Słowo i Duch Święty, a ci trzej jedno są.
1 J 5,7
Trzecie to wyjaśnienie o aniele poruszającym wodę w sadzawce:
Anioł bowiem co pewien czas zstępował do sadzawki i poruszał wodę. A kto pierwszy wszedł po poruszeniu wody, stawał się zdrowym, jakąkolwiek chorobą był dotknięty.
J 5,4
Wspólna cecha tych miejsc: żadna nauka Pisma nie zależy wyłącznie od nich. Nakaz głoszenia stoi w innych ewangeliach, a uzdrowienie chorego przy sadzawce toczy się dalej niezależnie od tego, skąd brała się woda. Warto to sprawdzić samodzielnie zamiast przyjmować na słowo: wystarczy zapytać, co dokładnie zniknęłoby z nauczania, gdyby danego zdania w ogóle nie było. Przy tych czterech odpowiedź brzmi za każdym razem tak samo — nic, czego nie mówiłby inny, dobrze poświadczony fragment. To jest właśnie miara, którą warto stosować, zamiast bronić wersetu dlatego, że przywykliśmy go czytać.
Wzór postępowania jest w tekście
Ci byli szlachetniejsi od tych w Tesalonice, gdyż przyjęli słowo Boże z całą gotowością i codziennie badali Pisma, czy tak się sprawy mają.
Dz 17,11
Berejczycy zostają pochwaleni nie za bezkrytyczne przyjęcie, lecz za sprawdzanie w Pismach tego, co usłyszeli od apostoła. Ta sama postawa zastosowana do wariantów rękopiśmiennych nie jest brakiem wiary — jest tym, za co Łukasz nazwał ich szlachetniejszymi. Sprawdzali zresztą nauczanie kogoś, kogo dziś nikt nie podejrzewałby o błąd, i nikt im tego nie wypomniał.
Praktyczna reguła
Z powyższego wynika zasada robocza: nie buduj doktryny na miejscu spornym i nie ukrywaj, że jest sporne. Jeśli twierdzenie da się poprzeć wersetami o mocnym poświadczeniu, nie potrzebuje wsparcia z 1 J 5,7. Jeśli nie da się go poprzeć niczym innym, to problemem nie jest przypis w wydaniu, tylko samo twierdzenie. Odwrotna droga — dobudowywanie nauki do wątpliwego zdania — kończy się tym, przed czym ostrzega Prz 30,6.
Czego nie wiemy
Nie mamy autografów żadnej księgi, więc nie da się porównać kopii z oryginałem. Nie wiemy, kiedy i przez kogo powstały sporne fragmenty ani czy ktoś zapisał w nich starszy przekaz ustny. Nie wiemy, jak kończył się pierwotny tekst Marka. Nie wiemy też, jak wielu podobnych miejsc nie rozpoznano, bo zachowały się we wszystkich znanych świadkach. Sam katalog rękopisów nie pochodzi z Pisma i Pismo nie podaje reguły ich oceny — to narzędzie ludzkie i tak należy je traktować.
