Uzdrowienia w sabat bywają podawane jako dowód, że Jeszua przykazanie zniósł. Warto sprawdzić, o co dokładnie toczył się każdy z tych sporów i czym się w nich bronił. Jest też w tym zbiorze scena, która sprawia kłopot naszej linii, i trzeba ją postawić otwarcie. Cytaty z Uwspółcześnionej Biblii Gdańskiej.
Sceny
I wszedł znowu do synagogi. A był tam człowiek, który miał uschłą rękę. I obserwowali go, czy uzdrowi go w szabat, aby go oskarżyć. Wtedy powiedział do człowieka, który miał uschłą rękę: Wyjdź na środek! A do nich powiedział: Czy wolno w szabat czynić dobrze czy źle? Ocalić życie czy zabić? Lecz oni milczeli. Wtedy spojrzał po nich z gniewem i zasmucony zatwardziałością ich serca, powiedział do tego człowieka: Wyciągnij rękę! Wyciągnął, a jego ręka znowu stała się zdrowa jak i druga.
Mk 3,1-5
W inny szabat Jezus wszedł do synagogi i nauczał. A był tam człowiek, który miał uschłą prawą rękę. I obserwowali go uczeni w Piśmie i faryzeusze, czy uzdrowi w szabat, aby znaleźć powód do oskarżenia go. Ale on znał ich myśli i powiedział do człowieka, który miał uschłą rękę: Podnieś się i stań na środku. A on podniósł się i stanął. Wtedy Jezus powiedział do nich: Spytam was o pewną rzecz: Czy wolno w szabaty czynić dobrze, czy źle? Ocalić życie czy zniszczyć?
Łk 6,6-9
Pytanie, które stawia, jest za każdym razem to samo: czy wolno w sabat czynić dobrze. Przeciwnicy milczą, bo w Torze nie ma zakazu, na który mogliby wskazać.
I nauczał w jednej z synagog w szabat. A była tam kobieta, która od osiemnastu lat miała ducha niemocy i była pochylona, i w żaden sposób nie mogła się wyprostować. Gdy Jezus ją zobaczył, przywołał ją do siebie i powiedział: Kobieto, jesteś uwolniona od swojej choroby. I położył na nią ręce, a ona natychmiast wyprostowała się i chwaliła Boga. Wtedy przełożony synagogi, oburzony tym, że Jezus uzdrowił w szabat, powiedział do ludzi: Jest sześć dni, w których należy pracować. W te dni przychodźcie i leczcie się, a nie w dzień szabatu. Ale Pan mu odpowiedział: Obłudniku, czyż każdy z was w szabat nie odwiązuje swego wołu albo osła od żłobu i nie prowadzi, żeby go napoić? A ta córka Abrahama, którą szatan wiązał już osiemnaście lat, czyż nie miała być uwolniona od tych więzów w dzień szabatu? A gdy to mówił, zawstydzili się wszyscy jego przeciwnicy, a cały lud cieszył się ze wszystkich chwalebnych czynów dokonywanych przez niego.
Łk 13,10-17
Przyprowadzili więc do faryzeuszy tego, który przedtem był ślepy. A tego dnia, gdy Jezus zrobił błoto i otworzył jego oczy, był szabat. Wówczas również faryzeusze pytali go, w jaki sposób przejrzał. A on im odpowiedział: Nałożył mi błoto na oczy, umyłem się i widzę. Wtedy niektórzy z faryzeuszy powiedzieli: Ten człowiek nie jest z Boga, bo nie przestrzega szabatu. Inni natomiast mówili: Jak może grzeszny człowiek czynić takie cuda? I nastąpił wśród nich rozłam.
J 9,13-16
W scenie z niewidomym warto zauważyć zakończenie: wśród faryzeuszy nastąpił rozłam. Ocena, że nie przestrzega sabatu, nie była więc wspólnym stanowiskiem, tylko zdaniem części z nich.
Czym argumentuje
W tym czasie Jezus przechodził w szabat wśród zbóż, a jego uczniowie byli głodni i zaczęli zrywać kłosy, i jeść. Kiedy faryzeusze to zobaczyli, powiedzieli mu: Oto twoi uczniowie robią to, czego nie wolno robić w szabat. A on im powiedział: Czy nie czytaliście, co zrobił Dawid, gdy był głodny, on i ci, którzy z nim byli? Jak wszedł do domu Bożego i jadł chleby pokładne, których nie wolno było jeść jemu ani tym, którzy z nim byli, tylko samym kapłanom? Albo czy nie czytaliście w prawie, że w szabat kapłani w świątyni naruszają szabat, a są bez winy? Ale mówię wam, że tu jest ktoś większy niż świątynia. A gdybyście wiedzieli, co to znaczy: Miłosierdzia chcę, a nie ofiary, nie potępialibyście niewinnych. Syn Człowieczy bowiem jest też Panem szabatu.
Mt 12,1-8
Trzy przesłanki i wszystkie z Pisma: postępek Dawida, służba kapłanów w świątyni oraz zdanie proroka o miłosierdziu ważniejszym niż ofiara. To jest wykład z tekstu, a nie zawieszenie tekstu.
Przecież Mojżesz dał wam obrzezanie (nie jakoby było od Mojżesza, ale od ojców), a w szabat obrzezujecie człowieka. Jeśli człowiek przyjmuje obrzezanie w szabat, aby nie było złamane Prawo Mojżesza, to dlaczego gniewacie się na mnie, że w szabat całkowicie uzdrowiłem człowieka? Nie sądźcie po pozorach, ale sądźcie sprawiedliwym sądem.
J 7,22-24
Argument o obrzezaniu jest najostrzejszy. Skoro w sabat wykonuje się czynność nakazaną przez Torę, aby nie złamać innego przepisu, to Tora sama zna sytuacje pierwszeństwa. Wniosek o uzdrowieniu całego człowieka idzie tą samą drogą.
Wtedy Jezus zapytał znawców prawa i faryzeuszy: Czy wolno uzdrawiać w szabat? Lecz oni milczeli. On zaś ujął go, uzdrowił i odprawił. I powiedział im: Któż z was, jeśli jego osioł albo wół wpadnie do studni, nie wyciągnie go natychmiast w dzień szabatu?
Łk 14,3-5
I odszedłszy stamtąd, wszedł do ich synagogi. A był tam człowiek, który miał uschłą rękę. I chcąc go oskarżyć, zapytali: Czy wolno uzdrawiać w szabat? A on im odpowiedział: Któż z was, mając jedną owcę, która w szabat wpadłaby do dołu, nie chwyci jej i nie wyciągnie? A o ileż ważniejszy jest człowiek niż owca! Tak więc wolno w szabat dobrze czynić.
Mt 12,9-12
W obu tych scenach argument opiera się na czymś, co słuchacze robią sami. Nikt nie zostawia zwierzęcia w studni do wieczora i nikt tego nie uważa za złamanie przykazania. Jeszua nie wprowadza więc nowej zasady, tylko pokazuje, że przeciwnicy już ją stosują, gdy chodzi o ich własność.
Czego nie tknął
Przyszedł też do Nazaretu, gdzie się wychował. Według swego zwyczaju wszedł w dzień szabatu do synagogi i wstał, aby czytać.
Łk 4,16
Zwrot o zwyczaju opisuje stały nawyk, a nie jednorazowe wejście. W żadnym ze sporów nie pada też pytanie, który dzień jest sabatem. Przedmiotem sporu jest zawsze zakres dozwolonych czynności.
Scena, która sprawia kłopot
A był tam pewien człowiek, który przez trzydzieści osiem lat był złożony chorobą. Gdy Jezus zobaczył go leżącego i poznał, że już długi czas choruje, zapytał: Chcesz być zdrowy? Chory mu odpowiedział: Panie, nie mam człowieka, który wniósłby mnie do sadzawki, gdy woda zostaje poruszona. Lecz gdy ja idę, inny wchodzi przede mną. Jezus mu powiedział: Wstań, weź swoje posłanie i chodź. I natychmiast człowiek ten odzyskał zdrowie, wziął swoje posłanie i chodził. A tego dnia był szabat. Wtedy Żydzi powiedzieli do uzdrowionego: Jest szabat, nie wolno ci nosić posłania.
J 5,5-10
Tu polecenie dotyczy noszenia posłania, a Jeremiasz zakazuje noszenia ciężarów w dzień sabatu. Zarzut nie jest więc wymyślony przez przeciwników — mają na niego werset. Odpowiedź, że prorok mówi o ładunku handlowym wnoszonym przez bramy miasta, a nie o macie chorego, ma oparcie w Jr 17, gdzie wyliczono snopy i towary. Ale trzeba przyznać, że rozróżnienie to wnosimy my, a tekst Jana go nie podaje.
Dlatego Żydzi tym bardziej usiłowali go zabić, bo nie tylko łamał szabat, ale mówił, że Bóg jest jego Ojcem, czyniąc się równym Bogu.
J 5,18
To zdanie także trzeba postawić uczciwie. Nie jest oznaczone jako cudza opinia — brzmi jak stwierdzenie narratora, że łamał sabat. Można wskazać, że relacjonuje ono powód, dla którego chciano go zabić, a więc oddaje ocenę oskarżycieli, i że J 9,16 pokazuje rozłam w tej ocenie. Sam werset takiego zastrzeżenia nie zawiera i jest mocniejszy, niż byłoby wygodnie.
Wtedy faryzeusze mówili do niego: Spójrz, czemu oni robią w szabat to, czego nie wolno robić?
Mk 2,24
Wtedy niektórzy z faryzeuszy mówili do nich: Dlaczego robicie to, czego nie wolno robić w szabat?
Łk 6,2
Oba te zarzuty dotyczą uczniów, nie jego samego, i oba sformułowano jako pytanie o to, czego nie wolno. Ani razu nie pada odwołanie do konkretnego przepisu Tory, choć rozmówcy byli ludźmi, którzy przepisy znali. Argument z milczenia jest tu ograniczony, ale wart odnotowania.
Czego nie wiemy
Nie wiemy, jak brzmiały obwarowania, przeciw którym występował — zbiory tradycji spisano później, a ewangelie ich nie cytują. Nie wiemy, dlaczego kazał choremu wziąć posłanie, skoro mógł tego nie polecać; tekst motywu nie podaje. Nie wiemy, czy sam uważał uzdrawianie za pracę, którą przykazanie w ogóle obejmuje, czy za czynność spoza jego zakresu. Nie wiemy wreszcie, jak wyglądały dalsze losy uzdrowionych, więc nie wiemy, jak oni sami rozumieli to, co im powiedziano. Ewangelie notują reakcje przeciwników i tłumu, nie zaś to, co z tych scen wynikło dla codziennej praktyki pierwszych uczniów.
Zobacz też: Sabat · Jeszua (Jezus) · Ofiara (korban) · Tora (תּוֹרָה) — co znaczy „prawo” po hebrajsku · Jeremiasz — znaczenie imienia
