Rzeczownik thlipsis (θλῖψις, G2347) pada w Nowym Testamencie czterdzieści pięć razy. Pochodzi od czasownika thlibo (G2346), który znaczy: naciskać, gnieść, zwężać. Podstawowy obraz jest fizyczny — coś napiera i nie zostawia miejsca. Polskie ucisk trafnie ten obraz oddaje, bo też pochodzi od naciskania. Kłopot polega na tym, że Uwspółcześniona Biblia Gdańska używa dla tego jednego greckiego wyrazu aż sześciu polskich.
Najpierw czasownik
Dziesięć wystąpień czasownika pokazuje, o co chodzi dosłownie. Droga do życia jest wąska, bo została ściśnięta z obu stron, a tłum wokół Jeszuy napiera tak, że trzeba przygotować łódkę.
Ciasna bowiem jest brama i wąska droga, która prowadzi do życia, a mało jest takich, którzy ją znajdują.
Mt 7,14
I nakazał swoim uczniom, aby zawsze mieli przygotowaną łódkę, ze względu na tłum, aby nie napierał na niego.
Mk 3,9
Sześć polskich słów na jeden grecki
Rzeczownik bywa w UBG uciskiem, utrapieniem, udręką, niedolą, cierpieniem i prześladowaniem. Najlepiej widać to tam, gdzie pada dwa razy w jednym zdaniu i dostaje dwa różne polskie odpowiedniki.
Który nas pociesza w każdym naszym utrapieniu, abyśmy i my mogli pocieszać tych, którzy są w jakimkolwiek ucisku, taką pociechą, jaką sami jesteśmy pocieszani przez Boga.
2Kor 1,4
Po grecku Paweł powtarza to samo słowo i właśnie na powtórzeniu opiera myśl: pociecha otrzymana w tym samym stanie, w jakim jest teraz ktoś inny. Po polsku raz to utrapienie, raz ucisk, a powtórzenie znika.
Wtedy wydadzą was na udrękę, będą was zabijać i będziecie znienawidzeni przez wszystkie narody z powodu mego imienia.
Mt 24,9
Potem nastał głód i wielka niedola w całej ziemi Egiptu i Kanaan, a nasi ojcowie nie znajdowali żywności.
Dz 7,11
W tych dwóch miejscach ten sam wyraz jest raz udręką zapowiedzianą uczniom, raz niedolą głodu w Egipcie i Kanaanie.
Nacisk zwyczajnego życia
Największa strata przekładu nie polega jednak na liczbie słów, tylko na wrażeniu, jakie zostaje. Kto zna z kazań wyrażenie o wielkim ucisku, czyta ten rzeczownik jak termin z ostatnich czasów. Tymczasem większość z czterdziestu pięciu miejsc dotyczy rzeczy zupełnie codziennych.
Ale jeśli się ożenisz, nie grzeszysz, i jeśli dziewica wyjdzie za mąż, nie grzeszy. Tacy jednak będą mieć utrapienie w ciele, a ja chciałbym wam tego oszczędzić.
1Kor 7,28
Kobieta, gdy rodzi, smuci się, bo nadeszła jej godzina. Gdy jednak urodzi dziecko, już nie pamięta cierpienia z powodu radości, że człowiek przyszedł na świat.
J 16,21
Kłopoty małżeńskie i bóle rodzącej kobiety opisane są tym samym wyrazem co prześladowania. Podobnie skrajne ubóstwo zborów w Macedonii oraz sytuacja sierot i wdów, do których pobożność ma przychodzić z pomocą.
Iż w ciężkiej próbie ucisku ich obfita radość i skrajne ubóstwo obfitowały bogactwem ich ofiarności.
2Kor 8,2
Czysta i nieskalana pobożność u Boga i Ojca polega na tym, aby przychodzić z pomocą sierotom i wdowom w ich utrapieniu i zachować samego siebie nieskażonym przez świat.
Jk 1,27
Do tego dochodzą miejsca, w których słowo nazywa zwyczajny los uczniów: mają być cierpliwi w ucisku, mają się spodziewać, że na świecie go doświadczą, i mają wiedzieć, że przez wiele takich stanów wchodzi się do królestwa.
Radujący się w nadziei, cierpliwi w ucisku, nieustający w modlitwie;
Rz 12,12
Umacniając dusze uczniów i zachęcając do trwania w wierze, mówili, że przez wiele utrapień musimy wejść do królestwa Bożego.
Dz 14,22
Wielki ucisk nie zawsze jest tym wielkim uciskiem
W mowie na Górze Oliwnej wyrażenie ma wyraźnie wyjątkowy charakter — mowa o czymś bez precedensu w dziejach.
Wtedy bowiem będzie wielki ucisk, jakiego nie było od początku świata aż dotąd ani nigdy nie będzie.
Mt 24,21
Ale to samo połączenie wyrazów pada w liście do zboru w Tiatyrze i dotyczy sądu nad konkretną grupą ludzi w konkretnym mieście.
Oto rzucę ją na łoże, a tych, którzy z nią cudzołożą, w ucisk wielki, jeśli nie będą pokutować ze swoich uczynków;
Ap 2,22
To ważne przy czytaniu wizji o wielkim tłumie w białych szatach. Sam wyraz nie zawiera w sobie informacji, o którym ucisku mowa; czytelnik musi to wywieść z kontekstu, a nie ze słownika.
Odpowiedziałem mu: Panie, ty wiesz. I powiedział do mnie: To są ci, którzy przyszli z wielkiego ucisku i wyprali swoje szaty, i wybielili je we krwi Baranka.
Ap 7,14
Czego nie wiemy
Leksyka nie rozstrzyga żadnego z pytań, o które toczy się spór. Nie mówi, czy zapowiedź z mowy na Górze Oliwnej wypełniła się w zniszczeniu Jerozolimy, czy dotyczy przyszłości, czy jedno i drugie. Nie mówi, czy wspólnota wierzących przechodzi przez zapowiedziany ucisk, czy zostaje z niego wyjęta. Nie mówi wreszcie, czy tłum z siódmego rozdziału Objawienia to męczennicy jednego pokolenia, czy wszyscy zbawieni wszystkich czasów.
Można natomiast powiedzieć, czego argument leksykalny nie udźwignie. Nie da się dowieść, że thlipsis jest terminem technicznym oznaczającym określony okres, skoro w czterdziestu pięciu miejscach opisuje głód, poród, ubóstwo, więzy, prześladowanie i wewnętrzny ból piszącego list. Nie da się też odwrotnie dowieść, że nigdy nie oznacza wydarzenia szczególnego, bo kilka zdań wyraźnie o takim mówi. Słowo obsługuje oba zakresy, a rozstrzyga kontekst i porównanie z całym Pismem, nie liczba wystąpień.
