Rzeczownik chag (חַג, H2282) występuje w Piśmie sześćdziesiąt jeden razy, a czasownik chagag (חָגַג, H2287) piętnaście. Indeks Stronga podaje dla nich znaczenia święto i świętować. Popularne wyjaśnienie, że chag znaczy dosłownie krążenie albo taniec obrzędowy, pochodzi ze słowników i w tekście potwierdzenia nie ma — Pismo tej nazwy nigdzie nie objaśnia. Ps 42,4 opisuje wprawdzie pochód świątecznego tłumu, lecz to obraz, a nie etymologia.
Trzy razy w roku
Trzy razy w roku będziesz obchodzić dla mnie święto.
Wj 23,14
Trzy razy w roku wszyscy twoi mężczyźni pokażą się przed Panem, twoim Bogiem, w miejscu, które on wybierze: na Święto Przaśników, na Święto Tygodni i na Święto Namiotów. A nikt nie pokaże się przed Panem z pustymi rękami.
Pwt 16,16
Wj 23,14 podaje liczbę, a Pwt 16,16 nazwy: Święto Przaśników, Święto Tygodni i Święto Namiotów. Do tego dochodzi wymóg stawienia się w miejscu, które Bóg wybierze, oraz zakaz przychodzenia z pustymi rękami. Wj 23,17 formułuje to samo krócej, a Wj 23,15 i Wj 23,16 opisują poszczególne święta. Pielgrzymka jest więc w tym pojęciu zawarta od początku: chag nie jest świętem domowym.
Czego chag nigdy nie oznacza
Warto prześledzić, gdzie tego słowa nie ma. W kalendarzu z Kpł 23 chag odnosi się do Święta Przaśników w Kpł 23,6 oraz do Święta Namiotów w Kpł 23,34, Kpł 23,39 i Kpł 23,41. Nie odnosi się natomiast ani do Dnia Przebłagania, ani do dnia trąbienia, ani do cotygodniowego szabatu. Tekst nie wyjaśnia dlaczego. Rozróżnienie jest konsekwentne, a jego uzasadnienie zostaje nienazwane.
Chag wymyślony
Widząc to, Aaron zbudował przed nim ołtarz i zawołał: Jutro będzie święto Pana.
Wj 32,5
Aaron ogłasza chag dla Boga przed odlanym cielcem. Słowo jest właściwe, adresat nazwany poprawnie, a Wj 32,6 pokazuje przebieg: całopalenia, ofiary pojednawcze, jedzenie, picie i zabawa. Nic w samej nazwie nie ostrzega.
Następnie Jeroboam ustanowił święto w ósmym miesiącu, piętnastego dnia tego miesiąca, na wzór święta, które obchodzono w Judzie, i składał ofiary na ołtarzu. Tak uczynił w Betel, składając ofiary cielcom, które sporządził. Ustanowił też w Betel kapłanów wyżyn, które pobudował.
1Krl 12,32
Jeroboam ustanawia chag w ósmym miesiącu, wzorowany na święcie obchodzonym w Judzie. 1Krl 12,33 dodaje ocenę narratora: był to miesiąc, który sobie wymyślił. Zestawienie obu scen daje wniosek, którego pojedynczy tekst by nie dał — chag da się podrobić, bo forma jest odtwarzalna, a poprawność nazwy niczego nie gwarantuje.
Prorocy o świętach
Nienawidzę waszych uroczystych świąt i gardzę nimi, i woń na waszych zgromadzeniach nie jest mi miła.
Am 5,21
Amos nie krytykuje błędnej formy ani niewłaściwej daty. Odrzuca święta obchodzone poprawnie, bo Am 5,24 domaga się czegoś zupełnie innego. Am 8,10 zapowiada zamianę świąt w żałobę, Oz 2,11 kres świąt, nowiów i szabatów, a Ml 2,3 posuwa się do obrazu gnoju z ofiar świątecznych rzucanego w twarz.
Oto na górach nogi opowiadającego dobre wieści, zwiastującego pokój. Obchodź, Judo, swoje uroczyste święta, wypełniaj swoje śluby. Nikczemnik bowiem już nie przejdzie przez ciebie, został doszczętnie zgładzony.
Na 1,15
U Nahuma kierunek jest odwrotny: wezwanie do obchodzenia świąt i wypełniania ślubów po ustaniu zagrożenia. Za 14,16 zapowiada natomiast, że Święto Namiotów będą obchodzić także pozostali spośród narodów, a Za 14,17 i Za 14,18 przewidują sankcję dla tych, którzy nie przyjdą.
Chag w praktyce królestwa
Zebrali się więc u króla Salomona wszyscy mężczyźni Izraela na święto w miesiącu Etanim, to jest siódmym miesiącu.
1Krl 8,2
Potem ósmego dnia obchodzili uroczyste święto. Poświęcenie ołtarza trwało bowiem siedem dni i uroczyste święto obchodzili przez siedem dni.
2Krn 7,9
Poświęcenie świątyni Salomona zostaje związane ze świętem siódmego miesiąca. 2Krn 7,9 rozróżnia siedem dni poświęcenia ołtarza i siedem dni święta, a dzień ósmy nazywa uroczystym zgromadzeniem; Kpł 23,39 przewiduje odpoczynek pierwszego i ósmego dnia. Kpł 23,40 opisuje przy tym gałązki, a Pwt 16,14 nakazuje radość, wymieniając syna, córkę, sługę, służącą, Lewitę, przybysza, sierotę i wdowę.
Czego tekst nie mówi
Pismo nie definiuje różnicy między chag a świętem wyznaczonym, choć posługuje się obydwoma terminami. Kpł 23 nazywa całą listę świętami wyznaczonymi, a tylko część z nich chagim. Definicje ostro rozdzielające te pojęcia porządkują materiał, ale nie cytują go.
Nie wiadomo, kogo dokładnie obejmował wymóg z Pwt 16,16. Tekst mówi o mężczyznach, a Pwt 16,14 wymienia przy tym samym święcie także kobiety i domowników. Czy jest to opis uczestników pielgrzymki, czy uczestników radości w miejscu zamieszkania, nie zostało rozstrzygnięte.
Nie ma też przepisu o odległości, po której obowiązek stawienia się ustaje, ani o zwolnieniach z powodu choroby czy wieku. Nie wiadomo, jak pielgrzymka wyglądała organizacyjnie i ilu ludzi rzeczywiście przychodziło. Kto podaje takie wyliczenia, korzysta z późniejszych systematyzacji, a nie z tekstu.
Zobacz też: Święto Przaśników (Chag haMacot) · Aaron · Amos · Jeroboam — znaczenie imienia
