Cztery wersety na początku szóstego rozdziału Księgi Rodzaju należą do najkrócej opisanych i najszerzej komentowanych w całym Piśmie. Tekst mówi mało, a odczytania są trzy, każde z własnym zapleczem. Rzetelnie da się pokazać wszystkie trzy i wskazać, gdzie każde z nich trzeszczy.
Tekst
Gdy ludzie zaczęli się mnożyć na ziemi i rodziły im się córki; Synowie Boży, widząc, że córki ludzkie były piękne, brali sobie za żony wszystkie, które sobie upodobali. I powiedział Pan: Mój duch nie będzie na zawsze się spierał z człowiekiem, bo jest on ciałem. Będzie więc jego dni sto dwadzieścia lat. A w tych dniach byli na ziemi olbrzymi; nawet i potem, gdy synowie Boży zbliżali się do córek ludzkich, a one rodziły im synów. To są mocarze, którzy od dawna byli sławnymi mężczyznami.
Rdz 6,1-4
Warto zauważyć, czego tu nie ma. Nie ma opisu tego, kim są synowie Boży. Nie ma powiedziane wprost, że olbrzymi są ich potomstwem — zdanie mówi, że byli na ziemi w tych dniach, a także potem, gdy rodziły się dzieci z tych związków. Nie ma też słowa o zakazie, który miałby zostać złamany.
Odczytanie anielskie
Zwrot o synach Bożych występuje w Piśmie jeszcze w trzech miejscach i wszystkie trzy wskazują na istoty niebiańskie.
Zdarzyło się pewnego dnia, gdy synowie Boży przybyli, aby stanąć przed Panem, że też szatan pojawił się wśród nich.
Hi 1,6
I znowu pewnego dnia, gdy synowie Boży przybyli, aby stanąć przed Panem, wśród nich przyszedł też szatan, aby stanąć przed Panem.
Hi 2,1
Gdy gwiazdy poranne razem śpiewały i radowali się wszyscy synowie Boży?
Hi 38,7
Najmocniejszym argumentem są jednak dwa listy, które łączą aniołów, grzech i czasy Noego w jednym ciągu myśli.
Także aniołów, którzy nie zachowali swego pierwotnego stanu, lecz opuścili własne mieszkanie, zatrzymał w wiecznych pętach w ciemnościach na sąd wielkiego dnia. Tak samo Sodoma i Gomora oraz okoliczne miasta, które w podobny sposób jak i one oddały się nierządowi i podążały za cudzym ciałem, służą za przykład, ponosząc karę wiecznego ognia.
Jud 1,6-7
Jeśli bowiem Bóg nie oszczędził aniołów, którzy zgrzeszyli, ale strąciwszy ich do piekła, wydał więzom ciemności, aby byli zachowani na sąd; Także dawnego świata nie oszczędził, ale zbawił jako ósmego Noego, kaznodzieję sprawiedliwości, gdy zesłał potop na świat bezbożnych;
2 P 2,4-5
W którym poszedł i głosił też duchom będącym w więzieniu; Niegdyś nieposłusznym, gdy za dni Noego raz oczekiwała Boża cierpliwość, kiedy budowano arkę, w której niewiele, to jest osiem dusz, zostało uratowanych przez wodę.
1 P 3,19-20
Juda zestawia aniołów, którzy opuścili własne mieszkanie, z Sodomą i podążaniem za cudzym ciałem. Piotr umieszcza aniołów, którzy zgrzeszyli, tuż przed wzmianką o potopie, a w innym liście mówi o duchach nieposłusznych za dni Noego. To nie jest dowód rozstrzygający, ale to najsilniejszy zestaw poszlak w tej sprawie.
Odczytanie setyckie
Według tego odczytania synowie Boży to linia Seta, a córki ludzkie — potomstwo Kaina.
Setowi też urodził się syn i nadał mu imię Enosz. Wtedy zaczęto wzywać imienia Pana.
Rdz 4,26
Adam żył sto trzydzieści lat i spłodził syna na swoje podobieństwo, na swój obraz, i nadał mu imię Set.
Rdz 5,3
Za tym odczytaniem przemawia układ samej księgi: zaraz przed szóstym rozdziałem idzie rodowód Seta, a wzmianka o wzywaniu imienia Pana pojawia się przy Enoszu. Przeciw niemu — fakt, że Pismo nigdzie indziej nie nazywa potomków Seta synami Bożymi i że nie tłumaczy, skąd z takiego małżeństwa mieliby wziąć się olbrzymi.
Odczytanie królewskie
Trzecia lektura widzi tu władców, którzy brali kobiety siłą; wspiera się na tym, że Pismo potrafi nazwać ludzi sprawujących władzę synami Najwyższego.
Powiedziałem: Jesteście bogami i wszyscy wy jesteście synami Najwyższego.
Ps 82,6
Odczytanie to dobrze tłumaczy sformułowanie o braniu sobie wszystkich, które sobie upodobali, i wyrok skracający dni człowieka. Gorzej radzi sobie z tym, że nazwanie ludzi synami Najwyższego pada w kontekście sądu nad nimi, a nie jako stały tytuł.
Zarzut: aniołowie się nie żenią
Przy zmartwychwstaniu bowiem ani nie będą się żenić, ani za mąż wychodzić, ale będą jak aniołowie Boga w niebie.
Mt 22,30
Gdy bowiem zmartwychwstaną, ani się żenić nie będą, ani za mąż wychodzić, ale będą jak aniołowie w niebie.
Mk 12,25
Wtedy Jezus im odpowiedział: Dzieci tego świata żenią się i za mąż wychodzą. Lecz ci, którzy są uznani za godnych dostąpienia tamtego świata i powstania z martwych, ani się żenić nie będą, ani za mąż wychodzić. Nie mogą bowiem więcej umrzeć, bo są równi aniołom i będąc dziećmi zmartwychwstania, są dziećmi Bożymi.
Łk 20,34-36
To najpoważniejszy problem odczytania anielskiego i nie da się go zbyć. Zwykle odpowiada się, że mowa o aniołach w niebie, a Rdz 6 opisuje tych, którzy opuścili własne miejsce. Odpowiedź jest możliwa, ale to argument z ciszy: żaden tekst tego rozróżnienia nie formułuje. Pismo tej sprawy nie zamyka.
Sprawa Księgi Henocha
W dyskusji o Rdz 6 stale pojawia się pismo spoza kanonu, do którego Juda się odwołuje, przytaczając proroctwo Henocha. Odwołanie w Liście Judy jest faktem, natomiast samo pismo do kanonu nie należy i nie jest częścią tekstu, którym się tu posługujemy. Dlatego nie cytuję go i nie opieram na nim żadnego wniosku — a rozbudowane opowieści o imionach, liczbach i przysiędze upadłych aniołów pochodzą właśnie stamtąd, nie z Księgi Rodzaju.
Czego nie wiemy
Nie wiemy, kim są synowie Boży z Rdz 6. Trzy odczytania mają oparcie w tekstach różnej mocy i żadne nie jest wykluczone. Nie wiemy, czy olbrzymi byli potomstwem tych związków — składnia dopuszcza oba rozumienia, a Pismo nie precyzuje.
Nie wiemy, czym była wina i kto ją poniósł. W samym fragmencie kara dotyczy człowieka, o synach Bożych nie pada ani słowo wyroku. Nie wiemy, czy sto dwadzieścia lat to skrócenie życia, czy czas do potopu — tekst nie rozstrzyga.
Nie wiemy wreszcie, dlaczego Juda i Piotr piszą o aniołach tak, jak piszą, ani czy mają na myśli dokładnie to wydarzenie. Nie znamy imion, liczb ani przebiegu — jeśli ktoś je podaje, podaje je z innego źródła niż Pismo i powinien to powiedzieć wprost, zamiast pozwalać, by szczegół brzmiał jak biblijny.
