Wyrażenie o prawie Mesjasza bywa używane jako nazwa nowego kodeksu, który miałby zastąpić Torę. Warto sprawdzić, ile razy pada w Piśmie, w jakim kontekście i czy ktokolwiek podaje jego treść. Cytaty z Uwspółcześnionej Biblii Gdańskiej.
Pierwsze miejsce
Jedni drugich brzemiona noście, a tak wypełniajcie prawo Chrystusa.
Ga 6,2
Zdanie stoi w części praktycznej listu, wśród wskazówek o podnoszeniu upadłego i o cierpliwości. Kontekstem jest noszenie cudzych ciężarów, a nie ogłaszanie nowego prawodawstwa. Gdyby Paweł wprowadzał tu zbiór przepisów, byłoby to najbardziej mimochodem wprowadzone prawo w całym Piśmie.
Drugie miejsce
I stałem się dla Żydów jak Żyd, aby Żydów pozyskać, dla tych, którzy są pod prawem, jakbym był pod prawem, aby pozyskać tych, którzy są pod prawem; Dla tych, którzy są bez prawa, jakbym był bez prawa – nie będąc bez prawa Bogu, lecz będąc pod prawem Chrystusowi – aby pozyskać tych, którzy są bez prawa.
1 Kor 9,20-21
Tu widać, w jakiej opozycji ten zwrot działa. Paweł mówi o sobie, że nie jest bez prawa wobec Boga, i zaraz dodaje, że jest pod prawem Mesjaszowi. Wyrażenie służy więc do zaprzeczenia bezprawiu, a nie do ogłoszenia niezależności od Tory. Trudno z tego zrobić nazwę nowego kodeksu. Cały fragment jest zresztą opisem sposobu docierania do różnych słuchaczy, a nie wykładem o tym, co obowiązuje samego Pawła — i to trzeba mieć na uwadze przy każdym wniosku stąd wyprowadzanym.
Treść, jeśli szukać jej w tekście
Nie będziesz się mścił i nie będziesz chować urazy do synów swego ludu, lecz będziesz miłował swego bliźniego jak samego siebie. Ja jestem Pan.
Kpł 19,18
Całe bowiem prawo wypełnia się w tym jednym słowie, mianowicie: Będziesz miłował swego bliźniego jak samego siebie.
Ga 5,14
Nikomu nie bądźcie nic winni oprócz wzajemnej miłości. Kto bowiem miłuje bliźniego, wypełnił prawo. Gdyż to: Nie będziesz cudzołożył, nie będziesz zabijał, nie będziesz kradł, nie będziesz fałszywie świadczył, nie będziesz pożądał i jakiekolwiek inne przykazanie, w tych słowach się streszcza, mianowicie: Będziesz miłował swego bliźniego jak samego siebie. Miłość nie wyrządza zła bliźniemu. Tak więc wypełnieniem prawa jest miłość.
Rz 13,8-10
A jeśli wypełniacie królewskie prawo zgodnie z Pismem: Będziesz miłował swego bliźniego jak samego siebie, dobrze czynicie.
Jk 2,8
Trzy różne listy i jeden cytat — ten sam werset z Księgi Kapłańskiej. Jeśli więc pytać, co Paweł uznaje za streszczenie prawa, odpowiedź nie prowadzi poza Torę, tylko w jej głąb. Jakub nazywa to samo zdanie królewskim prawem i również cytuje je zgodnie z Pismem. W Rz 13 widać przy tym mechanizm: Paweł wylicza przykazania Dekalogu i mówi, że streszczają się w miłości bliźniego. Streszczenie zakłada, że jest co streszczać.
A Jezus mu odpowiedział: Będziesz miłował Pana, swego Boga, całym swym sercem, całą swą duszą i całym swym umysłem. To jest pierwsze i największe przykazanie. A drugie jest do niego podobne: Będziesz miłował swego bliźniego jak samego siebie. Na tych dwóch przykazaniach opiera się całe Prawo i Prorocy.
Mt 22,37-40
Jeszua zestawia dwa przykazania, oba z Tory, i mówi, że na nich opiera się całe Prawo i Prorocy. Czasownik jest istotny: opiera się, a nie zostaje przez nie zastąpione. Podpora nie usuwa tego, co na niej stoi.
Zdanie, które trzeba przyznać
Daję wam nowe przykazanie, abyście się wzajemnie miłowali; tak jak ja was umiłowałem, abyście i wy wzajemnie się miłowali. Po tym wszyscy poznają, że jesteście moimi uczniami, jeśli będziecie się wzajemnie miłować.
J 13,34-35
Tutaj pada słowo nowe i nie da się go obejść. Można wskazać, że nowa jest miara — tak jak ja was umiłowałem — a nie sam nakaz miłości, który stoi w Kpł 19,18. To odczytanie ma oparcie w kontekście umywania nóg, które właśnie się odbyło. Trzeba jednak powiedzieć wprost, że samo zdanie tego zastrzeżenia nie zawiera. Jeszua mówi, że daje przykazanie nowe, i nie dodaje, w jakim sensie.
Strona przeciwna
Grzech bowiem nie będzie nad wami panował, bo nie jesteście pod prawem, lecz pod łaską.
Rz 6,14
Lecz jeśli jesteście prowadzeni przez Ducha, nie jesteście pod prawem.
Ga 5,18
Te dwa zdania są dla naszego wykładu najtrudniejsze, bo mówią wprost, że adresat nie jest pod prawem. Odpowiedź wskazująca, że chodzi o wyrok prawa, a nie o jego treść, ma oparcie w kontekście obu listów — Rz 6 mówi o panowaniu grzechu, a Ga 5 o prowadzeniu przez Ducha. Ale to jest odpowiedź z kontekstu. Same zdania brzmią szerzej i kto ich używa przeciw Torze, nie musi ich naciągać, żeby zabrzmiały mocno.
A skoro zmienia się kapłaństwo, musi też nastąpić zmiana prawa.
Hbr 7,12
Lecz jeśli posługiwanie śmierci, wyryte literami na kamieniach, było pełne chwały, tak że synowie Izraela nie mogli wpatrywać się w oblicze Mojżesza z powodu chwały jego oblicza, która miała przeminąć; To o ileż bardziej pełne chwały nie miałoby być posługiwanie Ducha? Jeśli bowiem posługiwanie potępienia było pełne chwały, o ileż bardziej obfituje w chwałę posługiwanie sprawiedliwości. To bowiem, co miało chwałę, nie miało chwały w porównaniu z tą przewyższającą chwałą. Jeśli zaś to, co przemija, było pełne chwały, tym bardziej pełne chwały jest to, co trwa.
2 Kor 3,7-11
Hbr 7,12 wiąże zmianę prawa ze zmianą kapłaństwa i jest osobnym tematem; warto tylko odnotować, że mówi o zmianie, a nie o zastąpieniu jednego zbioru drugim.
Czego nie wiemy
Nie wiemy, czy Paweł miał na myśli ustalone wyrażenie znane odbiorcom, czy stworzył je doraźnie — pada tylko dwa razy i nigdy nie jest objaśnione. Nie wiemy, czy obejmuje ono coś ponad przykazanie miłości bliźniego, bo żaden tekst treści nie wylicza. Nie wiemy, jak Galaci to zrozumieli. Nie wiemy wreszcie, dlaczego Paweł użył akurat słowa prawo, skoro spierał się z ludźmi nadużywającymi tego słowa — tekst tego nie tłumaczy, a każde wyjaśnienie jest domysłem o jego zamiarze.
Zobacz też: Jeszua (Jezus) · Jakub · Paweł — znaczenie imienia
