Dwa polecenia stoją obok siebie w Nowym Przymierzu i na pierwszy rzut oka ciągną w przeciwne strony. Jedno mówi: wiedzcie. Drugie: sprawdzajcie. Poniżej próba przeczytania obu bez wybierania jednego.
Cel pierwszego listu Jana
To napisałem wam, którzy wierzycie w imię Syna Bożego, abyście wiedzieli, że macie życie wieczne i abyście wierzyli w imię Syna Bożego.
1 J 5,13
Zdanie jest deklaracją celu całego listu i warto to zauważyć: apostoł nie uważał, że pewność jest zarozumiałością. Napisał list po to, by ludzie wiedzieli. Pytanie brzmi, na czym ta wiedza miała się opierać — i Jan odpowiada na nie kilka razy, zawsze tym samym schematem.
A po tym poznajemy, że go znamy, jeśli zachowujemy jego przykazania. Kto mówi: Znam go, a nie zachowuje jego przykazań, jest kłamcą i nie ma w nim prawdy. Lecz kto zachowuje jego słowo, w nim prawdziwie wypełniła się miłość Boga. Po tym poznajemy, że w nim jesteśmy. Kto mówi, że w nim trwa, powinien sam postępować tak, jak on postępował.
1 J 2,3-6
My wiemy, że przeszliśmy ze śmierci do życia, bo miłujemy braci. Kto nie miłuje brata, pozostaje w śmierci.
1 J 3,14
Po tym poznajemy, że w nim mieszkamy, a on w nas, że dał nam ze swego Ducha.
1 J 4,13
Trzy razy pada ten sam zwrot wprowadzający: po tym poznajemy. Za każdym razem następuje coś sprawdzalnego — zachowywanie przykazań, miłość do braci, dar Ducha. Pewność jest u Jana wnioskiem z przesłanek, nie samopoczuciem. To ważne rozróżnienie dla kogoś, kto szuka w sobie odpowiedniego uczucia i go nie znajduje.
Jest też u Jana zdanie dla tych, którym własne sumienie nie daje spokoju.
Moje dzieci, nie miłujmy słowem ani językiem, ale uczynkiem i prawdą. Po tym poznamy, że jesteśmy z prawdy i uspokoimy przed nim nasze serca. Bo jeśli nasze serce nas potępia, Bóg jest większy niż nasze serce i wie wszystko. Umiłowani, jeśli nasze serce nas nie potępia, mamy ufność ku Bogu;
1 J 3,18-21
Fragment mówi o dwóch sytuacjach: gdy serce potępia i gdy nie potępia. W pierwszej odwołanie idzie nie do lepszego samopoczucia, lecz do tego, że Bóg jest większy niż serce i wie wszystko. Paweł dokłada świadectwo Ducha jako coś, co dzieje się poza ludzką introspekcją.
Ten to Duch poświadcza naszemu duchowi, że jesteśmy dziećmi Bożymi.
Rz 8,16
Polecenie badania siebie
Badajcie samych siebie, czy jesteście w wierze, samych siebie doświadczajcie. Czy nie wiecie o samych sobie, że Jezus Chrystus jest w was? Chyba że zostaliście odrzuceni.
2 Kor 13,5
Zdanie jest zwykle cytowane jako wezwanie do niepokoju, ale w Drugim Liście do Koryntian pełni odwrotną funkcję. Paweł broni się przed ludźmi żądającymi dowodu, że przemawia przez niego Mesjasz, i odsyła ich do nich samych: jeśli chcecie dowodu, spójrzcie na siebie. Oczekiwana odpowiedź jest twierdząca, co widać po tym, jak zdanie jest zbudowane.
Dlatego, bracia, tym bardziej starajcie się umocnić wasze powołanie i wybranie. To bowiem czyniąc, nigdy się nie potkniecie.
2 P 1,10
Warto zauważyć, co poprzedza to zdanie w liście Piotra. Wymienia on ciąg cech, które mają się w człowieku dokładać jedna do drugiej, i dopiero po tej liście wzywa do umocnienia powołania. Sprawdzanie ma więc u niego przedmiot: nie chodzi o roztrząsanie własnych stanów, lecz o to, czy coś w człowieku przybywa.
Piotr formułuje to jako zadanie, którego skutkiem jest stabilność, a nie chwiejność. Sprawdzanie ma tu prowadzić do umocnienia.
Teksty, które nie pozwalają na spokój bezwarunkowy
Byłoby jednak nieuczciwe zatrzymać się w tym miejscu. Jest w Nowym Przymierzu grupa zdań, które opisują ludzi mylących się co do własnego stanu.
Wielu powie mi tego dnia: Panie, Panie, czyż nie prorokowaliśmy w twoim imieniu i w twoim imieniu nie wypędzaliśmy demonów, i w twoim imieniu nie czyniliśmy wielu cudów? A wtedy im oświadczę: Nigdy was nie znałem. Odstąpcie ode mnie wy, którzy czynicie nieprawość.
Mt 7,22-23
To najtrudniejszy z tych tekstów, bo opisani ludzie mają za sobą działanie, a nie tylko deklarację. Paweł mówi o sobie w kategoriach, które wykluczają automatyzm, a Hebrajczyków wprost każe się bać.
Lecz poskramiam swoje ciało i biorę w niewolę, abym przypadkiem, głosząc innym, sam nie został odrzucony.
1 Kor 9,27
Dlatego, moi umiłowani, tak jak zawsze byliście posłuszni, nie tylko w mojej obecności, ale jeszcze bardziej teraz, pod moją nieobecność, z bojaźnią i drżeniem wykonujcie swoje zbawienie.
Flp 2,12
Bójmy się więc, gdy jeszcze trwa obietnica wejścia do jego odpoczynku, aby czasem się nie okazało, że ktoś z was jej nie osiągnął.
Hbr 4,1
Da się to złożyć tak: pewność opiera się na Bogu, a znaki, które ją potwierdzają, dotyczą człowieka i dlatego dają się badać. Takie ujęcie nie unieważnia żadnej strony. Trzeba jednak przyznać, że nie jest ono w Piśmie sformułowane — pochodzi z zestawienia, a nie z któregoś listu.
Czego nie wiemy
Nie wiemy, jak wiele danego znaku wystarcza. Jan pisze o miłości do braci, ale nie podaje miary, a każdy, kto szczerze się przygląda, znajduje u siebie mniej, niż by chciał. Nie wiemy, czym różnili się ludzie z Mateusza 7 od tych, którzy zostaną przyjęci — poza tym, że jedni wypełniali wolę Ojca, a drudzy powoływali się na dzieła. Nie wiemy, co dokładnie znaczy świadectwo Ducha i jak je odróżnić od własnego przekonania; Paweł nie opisuje tego mechanizmu. Warto natomiast zauważyć, do kogo w Piśmie kierowane są ostrzeżenia: do ludzi pewnych siebie. Zapewnienia idą w drugą stronę — do zaniepokojonych.
Zobacz też: Apostoł (szaliach) · Mesjasz (Maszijach) · Piotr · Paweł — znaczenie imienia
