Jeden zwrot, cztery miejsca w Piśmie i jedno wtrącenie, które każe czytelnikowi myśleć samodzielnie. Obrzydliwość spustoszenia jest przykładem tekstu, który wygląda na klucz, a przy bliższym oglądzie okazuje się zamkiem, do którego pasują różne klucze.
Trzy zapisy tej samej sceny
Gdy więc zobaczycie obrzydliwość spustoszenia, o której mówił prorok Daniel, stojącą w miejscu świętym (kto czyta, niech rozumie); Wtedy ci, którzy będą w Judei, niech uciekają w góry.
Mt 24,15-16
Mateusz podaje odesłanie do proroka, miejsce — święte — oraz nawias: „kto czyta, niech rozumie”. Wtrącenie jest osobliwe, bo mowa była wygłoszona, a nie napisana. Ktoś więc zwraca się do czytelnika, nie do słuchacza, i zakłada, że sprawa wymaga wysiłku.
Gdy więc zobaczycie obrzydliwość spustoszenia, o której mówił prorok Daniel, stojącą tam, gdzie stać nie powinna (kto czyta, niech rozumie), wtedy ci, którzy będą w Judei, niech uciekają w góry;
Mk 13,14
Marek podaje to samo, ale zamiast miejsca świętego pisze „gdzie stać nie powinna”. Określenie jest szersze i nie musi oznaczać wnętrza świątyni. Ta różnica ma znaczenie dla każdego, kto na podstawie tego wersetu wnioskuje o istnieniu budynku.
A gdy zobaczycie Jerozolimę otoczoną przez wojska, wtedy wiedzcie, że jej spustoszenie jest bliskie. Wówczas ci, którzy są w Judei, niech uciekają w góry, a ci, którzy są wewnątrz miasta, niech wyjdą, a ci, którzy są na wsi, niech do niego nie wchodzą.
Łk 21,20-21
Łukasz w tym samym punkcie mowy, przed tym samym poleceniem ucieczki w góry, pisze o wojskach otaczających Jerozolimę. To najmocniejszy klucz, jaki mamy — nie dlatego, że jest efektowny, lecz dlatego, że pochodzi z wnętrza tej samej mowy i od jednego z trzech świadków.
Trzy miejsca u Daniela
Utrwali przymierze z wieloma przez jeden tydzień. A w połowie tego tygodnia sprawi, że ustanie ofiara spalana i ofiara z pokarmów, a przez mnóstwo obrzydliwości uczyni spustoszenie aż do końca, i wyleje się to, co postanowione, na tego, który ma być spustoszony.
Dn 9,27
A powstaną przez niego wojska, które zbezczeszczą świątynię-twierdzę i zniosą codzienną ofiarę, a postawią obrzydliwość spustoszenia.
Dn 11,31
A od tego czasu, kiedy zostanie zniesiona ofiara codzienna i będzie postawiona obrzydliwość spustoszenia, upłynie tysiąc dwieście dziewięćdziesiąt dni.
Dn 12,11
Zwrot pojawia się u Daniela trzy razy i za każdym razem w innym otoczeniu: raz przy tygodniach i przymierzu, raz przy wojskach bezczeszczących świątynię, raz przy liczbie dni. Jeszua nie mówi, do którego z tych miejsc odsyła. Kto wybiera jedno, wykonuje krok interpretacyjny i powinien to zaznaczyć.
Wzniósł się nawet aż do księcia tego wojska i przez niego została odjęta codzienna ofiara i zostało porzucone miejsce jego świątyni. Także wojsko zostało mu podane przeciwko codziennej ofierze z powodu przestępstwa i porzucił prawdę na ziemię, a cokolwiek czynił, powodziło mu się. Wtedy usłyszałem jednego ze świętych mówiącego, a inny święty zapytał tego, który mówił: Jak długo będzie trwać widzenie o codziennej ofierze i przestępstwie spustoszenia, a świątynia i wojsko będą podane na podeptanie?
Dn 8,11-13
W ósmym rozdziale sam zwrot nie pada, ale opis jest pokrewny: odjęta codzienna ofiara, porzucone miejsce świątyni, podeptanie. Wspólne wszystkim tym miejscom jest jedno — przerwanie służby Bożej i zajęcie miejsca, które do zajmującego nie należy.
Niech was nikt w żaden sposób nie zwodzi. Ten dzień bowiem nie nadejdzie, dopóki najpierw nie przyjdzie odstępstwo i nie objawi się człowiek grzechu, syn zatracenia; Który się sprzeciwia i wynosi ponad wszystko, co się nazywa Bogiem lub co jest przedmiotem czci, tak że zasiądzie w świątyni Boga jako Bóg, podając się za Boga.
2 Tes 2,3-4
Paweł opisuje zasiadanie w świątyni Boga i podawanie się za Boga. Jeśli mówi o tej samej rzeczy, obrzydliwość jest osobą, a nie przedmiotem ani wojskiem. Tekst tego nie stwierdza, ale też nie wyklucza — i tak trzeba to podać.
Cztery teksty, które nie pozwalają wybrać jednej odpowiedzi
I zwodzi mieszkańców ziemi przez cuda, które jej pozwolono czynić przed bestią, mówiąc mieszkańcom ziemi, aby sporządzili wizerunek bestii, która miała ranę od miecza, ale ożyła. I pozwolono jej tchnąć ducha w wizerunek bestii, tak żeby przemówił wizerunek bestii i sprawił, że ci, którzy nie oddali pokłonu wizerunkowi bestii, zostali zabici.
Ap 13,14-15
U Jana pojawia się wizerunek, któremu każe się oddawać pokłon. Jeśli obrzydliwość jest przedmiotem kultu, to ten opis jest bliski. Ale u Jana nie ma świątyni w Jerozolimie ani ucieczki w góry, więc podobieństwo jest częściowe.
Wtedy bowiem będzie wielki ucisk, jakiego nie było od początku świata aż dotąd ani nigdy nie będzie.
Mt 24,21
Bezpośrednio po wskazaniu obrzydliwości mowa mówi o ucisku bez precedensu. To utrudnia zamknięcie całości w wydarzeniach jednego oblężenia, choć instrukcja ucieczki jest wyraźnie lokalna.
I otworzyła swoją paszczę, by bluźnić przeciwko Bogu, by bluźnić jego imieniu, jego przybytkowi i tym, którzy mieszkają w niebie.
Ap 13,6
Bluźnierstwo przeciw imieniu i przybytkowi wraca w innym obrazie i w innej ramie czasowej. Powtarzalność motywu sugeruje wzorzec, a nie jedno zdarzenie — to wniosek, który da się obronić, ale wciąż wniosek.
Lecz dziedziniec zewnętrzny świątyni wyłącz i nie mierz go, gdyż został dany poganom. I będą deptać święte miasto przez czterdzieści dwa miesiące.
Ap 11,2
Deptanie świętego miasta przez podany okres brzmi jak echo słów Łukasza o czasach pogan. Dwa teksty, dwie różne miary, żadnego przelicznika. Pismo nie zamyka pytania, czym była lub będzie obrzydliwość spustoszenia, i nie należy zamykać go za nie.
Czego nie wiemy
Nie wiemy, do którego z trzech miejsc Daniela odsyła Jeszua. Nie wiemy, czy obrzydliwość jest przedmiotem, osobą, czy wojskiem — trzy różne teksty sugerują trzy różne odpowiedzi. Nie wiemy, czym jest miejsce święte u Mateusza wobec szerszego określenia u Marka. Nie wiemy, czy zapowiedź wypełniła się raz, czy wypełni się ponownie. Nie wiemy wreszcie, do kogo skierowane jest wtrącenie o czytaniu ze zrozumieniem — a ono jedno jest w tej sprawie pewne: tekst wymaga uwagi, nie łatwej pewności.
Zobacz też: Jeszua (Jezus) · Ofiara (korban) · Mateusz — znaczenie imienia · Marek — znaczenie imienia · Łukasz — znaczenie imienia · Paweł — znaczenie imienia
