Spór o ten werset toczy się na dwóch poziomach naraz: o znaczenie jednego hebrajskiego słowa i o to, czy proroctwo dotyczyło czasów Achaza, czy czasów Mesjasza. Obie sprawy trzeba rozdzielić, bo mieszanie ich prowadzi do argumentów, które nie trafiają w cel.
Werset i jego kontekst
Dlatego sam Pan da wam znak. Oto dziewica pocznie i urodzi syna, i nazwie go Emmanuel.
Iz 7,14
Znak jest dany królowi Achazowi w konkretnej sytuacji politycznej: dwa państwa zawiązały koalicję przeciw Judzie. Ciąg dalszy rozdziału odnosi to dziecko do wydarzeń, które mają nastąpić za jego życia.
Będzie on jadł masło i miód, aż będzie umiał odrzucać zło, a wybierać dobro. Zanim bowiem to dziecko będzie umiało odrzucać zło i wybierać dobro, ziemia, którą się brzydzisz, zostanie opuszczona przez dwóch swoich królów. Pan sprowadzi na ciebie, na twój lud i na dom twego ojca dni, jakich nie było od dnia, w którym Efraim odstąpił od Judy – za sprawą króla Asyrii.
Iz 7,15-17
Rozdział następny opisuje narodziny dziecka prorokowi i wiąże je z tym samym terminem: zanim chłopiec nauczy się mówić, upadną Damaszek i Samaria.
Potem zbliżyłem się do prorokini, a ona poczęła i urodziła syna. I Pan powiedział do mnie: Nazwij go: Maherszalalchaszbaz. Zanim bowiem to dziecko nauczy się wołać: Mój ojcze i moja matko, bogactwa Damaszku i łupy Samarii zostaną wywiezione przed króla Asyrii.
Iz 8,3-4
Kto czyta tylko werset czternasty, nie widzi tej warstwy. Kto czyta tylko rozdział, nie widzi, dlaczego Mateusz sięgnął po ten tekst. Uczciwe czytanie musi zmieścić obie rzeczy.
Spór o słowo
Hebrajski wyraz użyty w Iz 7,14 oznacza młodą kobietę w wieku odpowiednim do zamążpójścia. Pytanie brzmi, czy sam z siebie mówi o dziewictwie. Pismo daje tu materiał do sprawdzenia, bo ten sam wyraz pojawia się w kilku miejscach, a polskie przekłady oddają go różnie.
Oto stoję przy studni wody. Niech panna, która wyjdzie czerpać wodę, a której powiem: Daj mi, proszę, napić się trochę wody z twego dzbana;
Rdz 24,43
Drogi orła w powietrzu, drogi węża na skale, drogi okrętu na środku morza i drogi mężczyzny z młodą kobietą.
Prz 30,19
W pierwszym miejscu chodzi o Rebekę przed zamążpójściem, w drugim o coś przeciwnego. To pokazuje zakres słowa: mieści się w nim dziewictwo, ale wyraz sam go nie orzeka. Kto twierdzi, że Iz 7,14 z konieczności mówi o dziewicy, opiera się na czymś więcej niż leksykon. Kto twierdzi, że z konieczności mówi tylko o młodej kobiecie, robi dokładnie to samo błędem odwrotnym.
Do tego dochodzi fakt, że przekład grecki Tanach, powstały przed narodzeniem Mesjasza, oddał to słowo wyrazem oznaczającym dziewicę. Mateusz idzie za tym odczytaniem. Nie jest to więc pomysł chrześcijański wymyślony po fakcie, ale też nie jest to argument z hebrajskiego oryginału i nie należy go za taki podawać.
Na czym opiera się relacja Ewangelii
Właściwą podstawą nie jest słowo, tylko opis wydarzeń. Mateusz relacjonuje sprawę wprost, zanim jeszcze zacytuje proroctwo.
A z narodzeniem Jezusa Chrystusa było tak: Gdy Maria, jego matka, została zaślubiona Józefowi, zanim się zeszli, okazało się, że jest brzemienna z Ducha Świętego.
Mt 1,18
A to wszystko się stało, aby się wypełniło, co powiedział Pan przez proroka: Oto dziewica będzie brzemienna i urodzi syna, któremu nadadzą imię Emmanuel, co się tłumaczy: Bóg z nami. Wtedy Józef, obudziwszy się ze snu, uczynił tak, jak mu rozkazał anioł Pana, i przyjął swoją żonę. Ale nie obcował z nią, dopóki nie urodziła swego pierworodnego syna, któremu nadał imię Jezus.
Mt 1,22-25
Łukasz, który nie cytuje Izajasza w tym miejscu, opowiada to samo w formie rozmowy, w której Maria stawia rzeczową przeszkodę.
A w szóstym miesiącu Bóg posłał anioła Gabriela do miasta w Galilei, zwanego Nazaret; Do dziewicy zaślubionej mężczyźnie, któremu na imię było Józef, z rodu Dawida; a dziewicy było na imię Maria. Kiedy anioł przyszedł do niej, powiedział: Witaj, obdarowana łaską, Pan jest z tobą. Błogosławiona jesteś między kobietami. Ale ona, ujrzawszy go, zlękła się z powodu jego słów i zastanawiała się, co miałoby znaczyć to pozdrowienie. Wtedy anioł powiedział do niej: Nie bój się, Mario, znalazłaś bowiem łaskę u Boga. Oto poczniesz w swym łonie i urodzisz syna, któremu nadasz imię Jezus. Będzie on wielki i będzie nazwany Synem Najwyższego, a Pan Bóg da mu tron jego ojca Dawida. I będzie królował nad domem Jakuba na wieki, a jego królestwu nie będzie końca. Wtedy Maria powiedziała do anioła: Jak to się stanie, skoro nie obcowałam z mężczyzną? A anioł jej odpowiedział: Duch Święty zstąpi na ciebie i moc Najwyższego zacieni cię. Dlatego też to święte, co się z ciebie narodzi, będzie nazwane Synem Bożym.
Łk 1,26-35
Jej pytanie miałoby sens tylko wtedy, gdy zapowiedź dotyczy stanu obecnego, a nie przyszłego małżeństwa. To jest w tej relacji punkt najmocniejszy, bo nie zależy od żadnego przekładu.
Jak proroctwo może mieć dwie warstwy
Rozwiązanie, które zwykle się podaje, mówi o wypełnieniu bliskim i dalekim: znak spełnia się w czasach Achaza i wskazuje na coś większego. Taki wzorzec występuje w Piśmie w innych miejscach i sam w sobie nie jest naciągany. Trzeba jednak przyznać, że Izajasz o dwóch wypełnieniach nie mówi, a rozdział siódmy o Mesjaszu nie wspomina. To jest wniosek z lektury całości, nie zdanie proroka.
Warto natomiast zauważyć, że dwa rozdziały dalej Izajasz zapowiada dziecko w słowach, których nie da się odnieść do syna prorokini.
Dziecko bowiem narodziło się nam, syn został nam dany. Na jego ramieniu spocznie władza, a nazwą go imieniem: Cudowny, Doradca, Bóg Mocny, Ojciec Wieczności, Książę Pokoju;
Iz 9,6
Zapowiedź potomka kobiety pojawia się zresztą już w Torze, a Paweł streszcza całą sprawę bez odwołania do Izajasza.
I wprowadzę nieprzyjaźń między tobą a kobietą, między twoim potomstwem a jej potomstwem. Ono zrani ci głowę, a ty zranisz mu piętę.
Rdz 3,15
Lecz gdy nadeszła pełnia czasu, Bóg posłał swego Syna, zrodzonego z kobiety, zrodzonego pod prawem;
Ga 4,4
Czego nie wiemy
Pismo nie mówi, kim była kobieta z Iz 7,14 ani czy była nią prorokini z następnego rozdziału. Nie wyjaśnia, w jakim sensie znak dany Achazowi miał się wypełnić dwa razy. Nie tłumaczy, dlaczego dziecko z rozdziału siódmego nosi imię Emmanuel, a to z ósmego zupełnie inne. Nie podaje też, na jakiej podstawie Mateusz odniósł ten werset do narodzenia Mesjasza — cytuje go jako wypełnienie i nie uzasadnia wyboru.
Zobacz też: Tanach · Iz 7,14 · Maria · Izajasz · Mateusz — znaczenie imienia · Łukasz — znaczenie imienia
