Księga Nahuma jest krótka i od pierwszego zdania wiadomo, o kim mówi. Nie ma tu wezwania do nawrócenia ani wysłanego posłańca — jest tytuł i wyrok.
Brzemię Niniwy. Księga widzenia Nahuma Elkoszyty.
Na 1,1
Ta sama formuła, odwrotny wniosek
Jonasz tłumaczył swoją ucieczkę tym, że zna charakter Jahwe i przewiduje ułaskawienie.
I modlił się do Pana, mówiąc: Proszę, Panie, czy tego nie mówiłem, gdy jeszcze byłem w swojej ziemi? Dlatego zaraz uciekłem do Tarszisz, gdyż wiedziałem, że ty jesteś Bogiem łaskawym i litościwym, nieskorym do gniewu i pełnym wielkiego miłosierdzia, który żałuje nieszczęścia.
Jon 4,2
Nahum otwiera księgę tym samym zwrotem o nieskorym do gniewu — i wyprowadza z niego przeciwną konsekwencję.
Pan jest Bogiem zazdrosnym i mściwym; Pan jest mściwy i pełen gniewu; Pan mści się nad swoimi przeciwnikami i zachowuje gniew wobec swoich wrogów. Pan jest nieskory do gniewu i wielki w mocy, a winnego nie uniewinni. Droga Pana jest w wichrze i w burzy, a obłok jest prochem pod jego stopami.
Na 1,2-3
To jedno z niewielu miejsc w Piśmie, gdzie widać, że opis Boga nie jest gwarancją wyniku. Cierpliwość może oznaczać odroczenie, nie umorzenie. U Jonasza odroczenie zamieniło się w odwołanie kary, bo miasto zmieniło postępowanie.
I Bóg widział ich czyny, że odwrócili się od swojej złej drogi, i Bóg pożałował tego nieszczęścia, które zapowiedział im czynić, a nie uczynił.
Jon 3,10
Nahum nie odnotowuje żadnej takiej zmiany. Między jedną a drugą księgą leży kilka pokoleń i kompletnie inne zachowanie tego samego miasta.
Warto przy tym zauważyć, czego w Nahumie brakuje. Nie ma wezwania, nie ma terminu na poprawę, nie ma warunku. Księga Jonasza całą swoją treścią pokazywała, że wyrok bywa odwoływalny; Nahum tej możliwości nie wymienia ani jej nie wyklucza — po prostu o niej nie mówi, a to milczenie jest częścią przesłania.
Wyrok z drugą stroną
Księga nie jest wyłącznie groźbą. W środku pierwszej mowy stoi zdanie skierowane do zupełnie innych odbiorców.
Dobry jest Pan – warownia w dniu ucisku; zna tych, którzy mu ufają.
Na 1,7
Rozdzielenie adresatów jest w tej księdze konsekwentne. Ten sam wyrok, który dla Niniwy oznacza koniec, dla ofiar jej polityki oznacza koniec ucisku. Nahum nie pisze więc o zemście w sensie prywatnym, lecz o wyroku, po którym ktoś inny odetchnie.
Dalej Nahum opisuje oblężenie w trybie relacji na żywo: rozkazy dla obrońców, ucieczkę mieszkańców, plądrowanie.
Nadciąga niszczyciel przeciwko tobie! Strzeż miejsc obronnych, obserwuj drogę, wzmocnij biodra i zbierz wszystkie swe siły.
Na 2,1
Biada krwawemu miastu! Jest ono całe pełne kłamstwa i grabieży, a łup z niego nie wychodzi.
Na 3,1
Opis oblężenia prowadzony jest z zaskakującą dbałością o szczegół: rozkazy dla obrońców, wygląd rydwanów, panika w mieście, wywożenie łupu. Prorok nie streszcza wyroku, tylko go inscenizuje. To sposób mówienia bliższy relacji niż zapowiedzi, a trzeba pamiętać, że w chwili wypowiadania nic z tego jeszcze się nie działo.
Zarzut nie jest religijny, tylko kryminalny: krew, kłamstwo i grabież. Asyria budowała potęgę na wywózkach i terrorze, i to zostaje jej policzone. Nahum kończy pytaniem retorycznym, które w ustach sąsiadów Asyrii brzmiało zapewne jak ulga.
Drzemią twoi pasterze, królu Asyrii! Twoi sławni będą leżeć, twój lud rozproszył się po górach, ale nikt go nie zgromadzi. Nie ma lekarstwa na twoją ranę, twoje zranienie jest nieuleczalne. Wszyscy, którzy usłyszą wieść o tobie, będą klaskać w dłonie nad tobą. Kogo bowiem nie dotykało nieustannie twoje okrucieństwo?
Na 3,18-19
Sprawdzalność
Ta zapowiedź należy do nielicznych, które można konfrontować ze źródłami spoza Biblii. Niniwa upadła, a jej miejsce zostało zapomniane na tyle, że przez wieki spierano się, gdzie leżało; ruiny odkopano dopiero w XIX wieku. Prorok zapowiedział nie klęskę militarną, po której miasto się odbudowuje, lecz zniknięcie. Ten sam los zapowiada Sofoniasz, i to niezależnie.
Wyciągnie bowiem swoją rękę na północ i wytraci Asyrię; zamieni Niniwę w spustoszenie i suchy obszar jak pustynię.
So 2,13
Trzeba przy tym zachować ostrożność w tym, co się orzeka. Prorok nie podaje nazwy zdobywcy, roku ani przebiegu, a szczegóły oblężenia są u niego obrazem, nie protokołem. Sprawdzalne jest to, co zapowiedziano wprost: że miasto upadnie i że nikt go nie odbuduje ani nie będzie po nim płakał.
Czego nie wiemy
Nie wiemy, kiedy Nahum mówił: księga nie podaje ani króla, ani roku, a Elkosz nie jest miejscowością, którą dałoby się pewnie wskazać. Nie wiemy, czy jego słowa kiedykolwiek dotarły do Niniwy — w przeciwieństwie do Jonasza nie ma tu żadnej misji ani adresata w mieście. Nie wiemy też, dlaczego pokolenie, które według Księgi Jonasza zawróciło, nie zostawiło po sobie trwałej zmiany. Pismo nie łączy obu ksiąg żadnym komentarzem; zestawienie ich robi czytelnik, nie tekst.
Zobacz też: Jahwe · Księga Nahuma · Księga Jonasza · Jonasz · Nahum — znaczenie imienia · Sofoniasz — znaczenie imienia
