Król Dawid (ang. King David) to film Bruce’a Beresforda z 1985 roku, trwający 114 minut. Scenariusz napisali Andrew Birkin i James Costigan. Materiał zaczerpnięto z Ksiąg Samuela, Pierwszej Księgi Kronik i psalmów.
W obsadzie: Richard Gere (Dawid), Edward Woodward (Saul), Denis Quilley (Samuel), Alice Krige (Batszeba), Cherie Lunghi (Mikal).
Film okazał się klapą finansową i krytyczną. Przy budżecie 21 milionów dolarów zarobił 5,1 miliona w Stanach i 5,9 miliona na świecie. „The New York Times” uznał go po prostu za nieudany, publiczność wystawiła ocenę „C” w badaniu CinemaScore, a Gere dostał nominację do Złotej Maliny. Sam reżyser mówił później, że scenariusz nigdy nie był dobry i że projekt zamienił się w katalog katastrof; przyznawał też, że brutalność Starego Testamentu była dla niego trudna do udźwignięcia.
Które fragmenty Pisma ekranizuje
Film przechodzi przez główne epizody: namaszczenie przez Samuela, walkę z Goliatem, zazdrość Saula, ucieczkę, sprowadzenie arki, historię Batszeby i Uriasza, karę zapowiedzianą przez Natana oraz bunt i śmierć Absaloma.
I Dawid tańczył przed Panem z całych sił; był przepasany lnianym efodem. Tak Dawid i cały dom Izraela sprowadzili arkę Pana z okrzykami i przy dźwiękach trąby. A gdy arka Pana weszła do miasta Dawida, Mikal, córka Saula, wyglądała przez okno i zobaczyła króla Dawida, jak skakał i tańczył przed Panem, i wzgardziła nim w swoim sercu.
2 Sm 6,14-16
Taniec przed arką jest jedną z lepszych scen filmu i jest w tekście, łącznie z pogardą Mikal.
Wtedy Dawid powiedział do Natana: Zgrzeszyłem przeciw Panu. Natan zaś odpowiedział Dawidowi: Pan też przebaczył ci twój grzech, nie umrzesz. Ponieważ jednak przez ten czyn dałeś wrogom Pana powód, by bluźnili, syn, który ci się urodził, na pewno umrze.
2 Sm 12,13-14
Skrucha po konfrontacji z Natanem również została zachowana, podobnie jak zapowiedź konsekwencji.
Król zapytał Kuszego: Czy dobrze się ma młodzieniec Absalom? Odpowiedział Kusz: Oby wrogowie mego pana, króla, i wszyscy, którzy powstają przeciw tobie na nieszczęście, byli jak ten młodzieniec! Wtedy król zasmucił się, wstąpił do komnaty nad bramą i zapłakał. A idąc, tak mówił: Mój synu, Absalomie! Mój synu, mój synu, Absalomie! Obym ja umarł zamiast ciebie! Absalomie, mój synu, mój synu!
2 Sm 18,32-33
Płacz nad Absalomem film pokazuje wiernie — i to jest moment, w którym najbardziej się broni.
Co dodano, a czego nie ma w Piśmie
Przesunięcie akcentu. Główna zmiana nie polega na dopisanych scenach, tylko na tym, jak film rozkłada odpowiedzialność. Dawid jest tu przede wszystkim ambitnym człowiekiem budującym własne państwo, a jego historia to opowieść o cenie władzy. Beresford przyznawał, że sposób, w jaki Pismo formułuje Boże polecenia, sprawiał mu kłopot — i to widać na ekranie. Tekst prowadzi tę historię inaczej: inicjatywa jest po stronie Boga, nie człowieka.
Potem Samuel zapytał Jessego: Czy to już wszyscy twoi synowie? Odpowiedział: Został jeszcze najmłodszy, który pasie owce. Wtedy Samuel powiedział do Jessego: Poślij po niego i przyprowadź go, gdyż nie usiądziemy, dopóki on tu nie przyjdzie. Posłał więc po niego i przyprowadził go. Był on rudy i miał piękne oczy oraz ładny wygląd. I Pan powiedział: Wstań, namaść go, bo to jest on. Samuel wziął więc róg z oliwą i namaścił go pośród jego braci. I od tego dnia Duch Pana zstępował na Dawida. Samuel zaś wstał i poszedł do Rama.
1 Sm 16,11-13
Wybór Dawida nie wynika z jego zdolności ani planów. Zostaje wskazany jako ostatni z braci, ten, po którego trzeba dopiero posłać, a namaszczeniu towarzyszy zstąpienie Ducha. W filmie ten wymiar jest wyraźnie stłumiony.
Obietnica dla domu Dawida. Film praktycznie pomija to, co w Księgach Samuela stanowi punkt ciężkości całej opowieści:
Gdy się dopełnią twoje dni i zaśniesz ze swoimi ojcami, wzbudzę po tobie twojego potomka, który wyjdzie z twego wnętrza, i umocnię jego królestwo. On zbuduje dom dla mojego imienia, a ja utwierdzę tron jego królestwa na wieki. Ja będę mu ojcem, a on będzie mi synem. Jeśli zgrzeszy, skarcę go rózgą ludzką i razami synów ludzkich. Lecz moje miłosierdzie nie odstąpi od niego, tak jak je cofnąłem od Saula, którego odrzuciłem przed tobą. I twój dom, i twoje królestwo będą utwierdzone na wieki przed tobą, a twój tron będzie trwał na wieki.
2 Sm 7,12-16
Bez tej obietnicy postać Dawida traci swoje miejsce w większej całości i zostaje bohaterem dramatu politycznego — sprawnego, ale zamkniętego.
Drobne zmiany fabularne. Film przenosi arkę do ukrycia w jaskini i inaczej rozgrywa śmierć kapłana Achimeleka, niż relacjonuje to tekst. To zmiany drugorzędne, ale pokazują, że scenarzyści traktowali materiał swobodnie także w szczegółach.
Sprawa Batszeby. Sam epizod jest oddany zgodnie z tekstem, łącznie z zabójstwem Uriasza. Warto jednak wiedzieć, że Pismo formułuje ocenę tego czynu znacznie ostrzej niż film, a wyrok Natana obejmuje skutki sięgające całego domu Dawida.
Dla kogo i na co uważać
To najsłabsza pozycja z omawianych tu dużych ekranizacji i trudno ją komuś polecić jako pierwszą. Ma jednak jedną zaletę, której nie mają filmy udane: dobrze pokazuje, co się dzieje z biblijną opowieścią, gdy usunie się z niej sprawczość Boga. Zostaje historia zdolnego człowieka, który zdobywa władzę i płaci za to rodziną — spójna, ale nie ta, którą opowiadają Księgi Samuela.
Kto chce poznać Dawida, dostanie znacznie więcej z lektury 1 i 2 Księgi Samuela niż z tego filmu. Kto go jednak obejrzy, powinien zwrócić uwagę na to, czego brakuje — obietnicy z 2 Sm 7 i konsekwentnego prowadzenia całej historii przez Boga, a nie przez ambicję bohatera.
Zobacz też: Namaszczenie (masziach) — kogo i po co namaszczano · Dawid · Saul · Samuel — znaczenie imienia · Batszeba — znaczenie imienia
