Rzeczownik kerygma (κήρυγμα, G2782) występuje w Nowym Testamencie dziewięć razy. Pochodzi od czasownika kerysso (G2784, 61 wystąpień), a ten od rzeczownika keryx (G2783, 3 wystąpienia) — herold. Herold w świecie starożytnym nie był mówcą. Był urzędnikiem, który wychodził na plac i odczytywał to, co postanowił ktoś inny. Nie miał prawa niczego dodać ani ująć, a jego autorytet w całości pochodził od nadawcy.
Wołanie Jonasza
Najczystszym przykładem jest Jonasz. Jego wystąpienie w Niniwie to jedno zdanie, powtarzane po ulicach, bez wykładu i bez argumentacji. Ewangelie nazywają je właśnie kerygma.
Ludzie z Niniwy staną na sądzie z tym pokoleniem i potępią je, ponieważ pokutowali wskutek głoszenia Jonasza, a oto tu ktoś więcej niż Jonasz.
Mt 12,41
Ludzie z Niniwy staną na sądzie z tym pokoleniem i potępią je, ponieważ pokutowali na skutek głoszenia Jonasza, a oto tu ktoś więcej niż Jonasz.
Łk 11,32
Zwróćmy uwagę na skutek: mieszkańcy Niniwy pokutowali na skutek ogłoszenia, nie na skutek przekonania ich argumentami. Konstrukcja zdania oddaje to, jak działa obwieszczenie — zmienia sytuację przez sam fakt, że zostało wydane.
Ogłoszenie jako głupstwo
Paweł buduje na tym rzeczowniku jeden z najostrzejszych paradoksów swoich listów.
Skoro bowiem w mądrości Bożej świat nie poznał Boga przez mądrość, upodobało się Bogu przez głupstwo głoszenia zbawić tych, którzy wierzą.
1Kor 1,21
A moja mowa i moje głoszenie nie opierały się na powabnych słowach ludzkiej mądrości, ale na ukazywaniu Ducha i mocy;
1Kor 2,4
Kontrast jest tu przemyślany. Grecka mądrość ceniła sztukę przekonywania, herold jej nie uprawiał. Paweł mówi więc: Bóg wybrał do zbawienia formę, która w świecie retorów uchodzi za żenującą, bo nie ma w niej nic z popisu. Zdanie działa dopiero wtedy, gdy się wie, kim był herold.
A jeśli Chrystus nie został wskrzeszony, to daremne jest nasze głoszenie, daremna też wasza wiara.
1Kor 15,14
Ogłoszenie powierzone
Trzy pozostałe miejsca podkreślają, że treść jest powierzona, a nie wymyślona. Tt 1,3 mówi o słowie objawionym przez obwieszczenie, które zostało Pawłowi zawierzone.
I we właściwym czasie objawił swoje słowo przez głoszenie, które zostało mi powierzone zgodnie z nakazem Boga, naszego Zbawiciela;
Tt 1,3
A temu, który was może utwierdzić według mojej ewangelii i głoszenia Jezusa Chrystusa, według objawienia tajemnicy od wieków okrytej milczeniem;
Rz 16,25
Lecz Pan stanął przy mnie i umocnił mnie, aby głoszenie było przeze mnie całkowicie utwierdzone, aby usłyszeli je wszyscy poganie; i zostałem wyrwany z paszczy lwa.
2Tm 4,17
Co ginie po polsku
Ginie postać herolda. Polskie głoszenie kojarzy się z kazaniem, a kazanie to gatunek mówiony: ma wstęp, rozwinięcie, zastosowanie. Grecki rzeczownik odsyła do czynności odczytania cudzego postanowienia na placu. Różnica jest istotna, bo przesuwa ciężar z osoby mówiącej na treść i na nadawcę.
Ginie też rozróżnienie między treścią a czynnością. Polskie głoszenie to przede wszystkim czynność; grecka końcówka -ma wskazuje na wynik, czyli na samo ogłoszenie jako komunikat. Dlatego 1 Kor 1,21 daje się czytać dwojako, o czym niżej.
Ginie wreszcie związek z rodziną słów. Po grecku słychać, że kerygma, kerysso i keryx to jedno gniazdo; po polsku głoszenie, głosić i kaznodzieja rozchodzą się na trzy strony, a w 1 Tm 2,7 pojawia się jeszcze forma kaznodzieja, która z placem miejskim nie ma już nic wspólnego.
Skala też się przesuwa. Czasownik pochodny występuje sześćdziesiąt jeden razy, rzeczownik dziewięć — a więc Nowy Testament znacznie częściej mówi o samej czynności niż o jej wyniku. Polski czytelnik, dla którego oba stoją pod jednym słowem, nie ma jak zauważyć tej dysproporcji ani tego, że w miejscach z rzeczownikiem nacisk pada gdzie indziej niż w miejscach z czasownikiem.
Co sporne
Zdanie z 1 Kor 1,21 bywa czytane jako pochwała treści albo jako pochwała formy. Jeśli kerygma znaczy tu komunikat, Paweł mówi, że głupstwem w oczach świata jest sama wiadomość o ukrzyżowanym Mesjaszu. Jeśli znaczy sposób, mówi, że głupstwem jest prostacki tryb jej podawania. Grecki rzeczownik unosi oba sensy i sama leksyka wyboru nie przesądza — rozstrzyga dopiero kontekst 1 Kor 1,18–25, gdzie ciężar pada raczej na treść. To argument, nie dowód.
Czego nie wiemy
Nie wiemy, na ile dokładnie greccy słuchacze Pawła kojarzyli ten rzeczownik z instytucją herolda, a na ile było to już martwe skojarzenie. Nie wiemy, jak brzmiało obwieszczenie Jonasza w wersji, którą znali słuchacze Mesjasza — Księga Jonasza podaje jedno zdanie, ale nie mówi, czy było to całe wystąpienie. Trzeba też odnotować kwestię techniczną: dziewiąte wystąpienie tego rzeczownika w naszych danych przypada na zakończenie Ewangelii Marka, którego brak w części rękopisów i którego UBG w tym miejscu nie tłumaczy. Realnie pracujemy więc na ośmiu zdaniach.
Zobacz też: Księga Jonasza · Jonasz · Paweł — znaczenie imienia
