Przy pustym grobie ewangeliści widzą różną liczbę postaci i opisują je różnymi słowami. Zarzut łączy dwie sprawy naraz: liczbę i to, kim byli. Rozdzielmy je, bo odpowiedź na każdą jest inna.
Ilu posłańców opisuje każda z czterech ewangelii?
Mateusz opisuje jednego, który odwalił kamień i przemówił.
A oto powstało wielkie trzęsienie ziemi. Anioł Pana bowiem, zstąpiwszy z nieba, podszedł, odwalił kamień od wejścia i usiadł na nim. Jego oblicze było jak błyskawica, a jego szaty białe jak śnieg. A strażnicy drżeli ze strachu i stali się jak umarli. Anioł zaś powiedział do kobiet: Wy się nie bójcie! Wiem bowiem, że szukacie ukrzyżowanego Jezusa.
Mt 28,2-5 (UBG)
Marek pisze o młodzieńcu w białej szacie siedzącym wewnątrz.
Gdy weszły do grobowca, ujrzały młodzieńca siedzącego po prawej stronie, ubranego w białą szatę, i przestraszyły się.
Mk 16,5 (UBG)
Łukasz mówi o dwóch mężach.
A gdy zakłopotały się z tego powodu, nagle dwaj mężowie stanęli przy nich w lśniących szatach.
Łk 24,4 (UBG)
Jan również o dwóch, i podaje, gdzie siedzieli.
I ujrzała dwóch aniołów w bieli, którzy siedzieli tam, gdzie było złożone ciało Jezusa, jeden u głowy, a drugi u nóg.
J 20,12 (UBG)
Czy opis jednego anioła wyklucza obecność drugiego?
Formalnie sprzeczności nie ma. Ani Mateusz, ani Marek nie mówią, że posłaniec był tylko jeden. Obaj opisują tego, który przemówił do kobiet, a mówił jeden — u Łukasza również przemawiają najpierw słowami przypisanymi wspólnie, ale treść jest ta sama. Wymienienie mówiącego nie jest zaprzeczeniem obecności drugiego, tak samo jak w relacji z rozmowy nie wymienia się wszystkich obecnych milczących.
Czego to wyjaśnienie nie tłumaczy: nie mówi, dlaczego Mateusz i Marek pomijają drugiego zupełnie, skoro obaj podają szczegóły wyglądu i pozycji tego pierwszego. Autor, który zauważa, po której stronie ktoś siedzi, zwykle zauważa też, że nie siedzi sam. To pozostaje bez odpowiedzi w tekście.
Dlaczego jedni mówią o młodzieńcu, a inni o aniołach?
Marek nazywa go młodzieńcem, Łukasz mówi o mężach, Mateusz i Jan wprost o aniołach. Różnica jest tu mniejsza, niż wygląda: posłańcy niebiańscy w całym Piśmie ukazują się w postaci ludzkiej i są tak opisywani przez patrzących. Nazwanie kogoś młodzieńcem oddaje to, co widziało oko, a nie orzeczenie o naturze. Do tego Marek dodaje białą szatę, a Łukasz szaty lśniące — czyli obaj sygnalizują, że nie chodzi o zwykłych ludzi.
Czego to nie tłumaczy: pozostaje różnica w umiejscowieniu. U Mateusza posłaniec siedzi na kamieniu na zewnątrz, u Marka młodzieniec siedzi wewnątrz grobowca po prawej stronie, u Jana dwaj siedzą w miejscu, gdzie leżało ciało. Można to złożyć w jeden ciąg, przyjmując przemieszczanie się i kilka momentów tego poranka, ale takiego ciągu nie zapisał żaden z autorów.
Gdzie jeszcze ewangelie różnią się liczbą osób?
Ten sam wzorzec różnicy widać w innych miejscach ewangelii — jeden opętany albo dwóch, jeden niewidomy albo dwóch. Regularność jest znacząca: Mateusz częściej podaje dwóch, Marek i Łukasz skupiają się na jednym. To wygląda na cechę stylu i doboru materiału, a nie na przypadkowy błąd. Nie usuwa to jednak pytania, dlaczego stylem można pominąć osobę, i wyjaśnienie stylistyczne trzeba podawać jako obserwację, nie jako rozwiązanie.
Jest też przesłanka z Prawa, którą warto tu przywołać, choć żaden z ewangelistów po nią nie sięga. Tora wymaga dwóch świadków do potwierdzenia sprawy. Świadectwo o pustym grobie przekazane przez dwóch posłańców odpowiadałoby temu wymaganiu, a relacje Łukasza i Jana zapisują właśnie dwóch. To spostrzeżenie tłumaczy, dlaczego liczba dwa mogłaby mieć w tej scenie znaczenie, ale niczego nie rozstrzyga: nikt w tekście tego związku nie nazywa, więc zostaje on naszym odczytaniem.
Czego nie wiemy
Nie wiemy, ilu posłańców było przy grobie w sumie ani czy liczba ta była tego poranka stała. Nie wiemy, w jakiej kolejności kobiety ich widziały i czy wszystkie widziały to samo. Nie wiemy, dlaczego dwaj ewangeliści opisują jednego, a dwaj dwóch, skoro wszyscy czterej podają ten sam przekaz, który padł przy grobie. Zgodne w czterech relacjach jest to: grób był otwarty, ciała w nim nie było, a kobiety usłyszały od kogoś w białej szacie, że Ukrzyżowany żyje i że mają to powiedzieć uczniom.
Zobacz też: Tora (תּוֹרָה) — co znaczy „prawo” po hebrajsku · Mateusz — znaczenie imienia · Marek — znaczenie imienia · Łukasz — znaczenie imienia
