Ile lat miał Joachin, gdy objął tron — osiemnaście czy osiem?

Przypadek bliźniaczy do sprawy Achazjasza, ale bez wersetu, który rozstrzygałby rachunkiem. Różnica dotyczy jednej cyfry, a przy okazji wychodzi druga rozbieżność, o której zarzut zwykle nie wspomina.

Co podaje Księga Królewska, a co Kroniki?

Druga Księga Królewska.

Joachin miał osiemnaście lat, kiedy zaczął królować, i królował trzy miesiące w Jerozolimie. Jego matka miała na imię Nechuszta i była córką Elnatana z Jerozolimy.

2 Krl 24,8 (UBG)

Druga Księga Kronik.

Joachin miał osiem lat, kiedy zaczął królować, i królował trzy miesiące i dziesięć dni w Jerozolimie. Czynił on to, co złe w oczach Pana.

2 Krn 36,9 (UBG)

Na czym polegają obie różnice między zapisami?

Pierwsza to wiek: osiemnaście wobec ośmiu, a więc różnica jednego znaku w zapisie liczby. Druga to długość panowania: trzy miesiące wobec trzech miesięcy i dziesięciu dni. Ta druga nie jest sprzecznością, tylko różnicą dokładności — kto podaje trzy miesiące, nie twierdzi, że nie było dni dodatkowych. Warto jednak zauważyć, że obie księgi zapisują tu ten sam fakt z inną precyzją, co osłabia tezę, jakoby jedna z nich była zwykłym skrótem drugiej.

Co przemawia za osiemnastoma latami?

Tekst wystawia Joachinowi ocenę moralną i robi to w obu księgach. Kroniki mówią o czynieniu zła w oczach Jahwe w tym samym zdaniu, w którym podają wiek. Królewska rozwija to dalej.

Czynił on to, co złe w oczach Pana, zupełnie tak, jak czynił jego ojciec.

2 Krl 24,9 (UBG)

Odpowiedzialność za postępowanie i porównanie z ojcem pasują do człowieka dorosłego. Ośmiolatek panujący trzy miesiące byłby dzieckiem w rękach dworu, a tekst nie opisuje regencji ani opiekunów. Do tego dochodzi, że po trzech miesiącach panowania Joachin został uprowadzony do Babilonu wraz z żonami, o czym mówią dalsze wersety tej samej relacji. Żony ośmiolatka byłyby zapisem osobliwym.

Czego ten argument nie tłumaczy: ocena moralna bywa w Piśmie wystawiana także dzieciom królewskim jako ocena panowania, nie osobistej dojrzałości, więc sam w sobie nie jest dowodem rozstrzygającym. Jest przesłanką mocną, ale przesłanką.

Jak tłumaczy się tę rozbieżność?

Pierwsze: pomyłka w przepisywaniu liczby. Najprostsze i najczęstsze, a różnica jednego znaku czyni je prawdopodobnym. Czego nie tłumaczy: nie da się jej wykazać z tekstu, a jedynie uprawdopodobnić.

Drugie: dwie daty, dwa wydarzenia — współrządy od ósmego roku życia i samodzielne panowanie od osiemnastego. Czego nie tłumaczy: żadna z ksiąg nie wspomina o współrządach Joachina, a obie opisują to samo trzymiesięczne panowanie zakończone uprowadzeniem. Wyjaśnienie działa tylko wtedy, gdy dopisze się do tekstu instytucję, o której tekst milczy.

Trzecie: jedna z liczb odnosi się do wieku w chwili innego zdarzenia niż wstąpienie na tron. Czego nie tłumaczy: oba zdania mówią wyraźnie o początku królowania, tymi samymi słowami.

Różnica między tym przypadkiem a sprawą Achazjasza jest istotna i warto ją nazwać. Tam rachunek dało się zamknąć wewnątrz jednej księgi, bo wiek ojca w chwili śmierci wykluczał jedną z dwóch liczb. Tutaj takiego zamknięcia nie ma. Przesłanki przemawiają za osiemnastką, ale są to przesłanki z opisu zachowania i z dalszych wydarzeń, a nie rachunek arytmetyczny. Kto twierdzi, że sprawa jest rozstrzygnięta tak samo pewnie jak tamta, zaciera różnicę między dowodem a prawdopodobieństwem.

Czego nie wiemy

Nie wiemy, która liczba stała w tym miejscu pierwotnie, choć przesłanki wskazują na osiemnaście. Nie wiemy, czy rozbieżność powstała przy przepisywaniu Kronik, czy Królewskiej. Nie wiemy, dlaczego przy okazji różni się także długość panowania, skoro reszta obu zdań jest bliska sobie. I nie wiemy, czy ktokolwiek w starożytności próbował te dwa zapisy uzgodnić — w tekście nie ma śladu takiej próby. Zostaje to, co obie księgi mówią zgodnie: krótkie panowanie, ocena negatywna i koniec dynastii w Babilonie. Różnica liczb tego nie zmienia, ale też nie znika, gdy się jej nie wymienia.

Zobacz też: Jahwe · Reszta (szear) — mniejszość, która ocaleje · Nechuszta — znaczenie imienia