Czasownik hagiazo (ἁγιάζω, G0037) występuje w Nowym Testamencie dwadzieścia osiem razy. Znaczy: oddzielić od zwykłego użycia i przeznaczyć dla Boga. Nie znaczy w pierwszym rzędzie: uczynić moralnie lepszym. Odpowiada hebrajskiemu kadasz (H6942), które w Tanach pada sto siedemdziesiąt jeden razy i którym opisuje się między innymi ustanowienie siódmego dnia.
I Bóg błogosławił siódmy dzień, i poświęcił go, bo w nim odpoczął od wszelkiego swego dzieła, które Bóg stworzył i uczynił.
Rdz 2,3
Pamiętaj o dniu szabatu, aby go święcić.
Wj 20,8
Dzień nie staje się przez to lepszy moralnie. Zostaje wyjęty z szeregu innych dni i przypisany do określonego celu. To jest podstawowy ruch, który opisuje cała ta rodzina wyrazów.
Uświęcanie przedmiotów i miejsc
Nowy Testament zachowuje ten sposób mówienia. W mowie przeciw uczonym w Piśmie pojawia się zdanie o świątyni, która uświęca złoto — a więc o miejscu, które nadaje status rzeczy w nim złożonej.
Głupi i ślepi! Cóż bowiem jest ważniejsze: złoto czy świątynia, która uświęca złoto?
Mt 23,17
Podobnie działa 1 Tm 4,5, gdzie mowa o pokarmie, oraz Hbr 9,13, gdzie środkiem uświęcania jest krew i popiół, a skutkiem oczyszczenie ciała.
Uświęcone bowiem zostaje przez słowo Boże i modlitwę.
1Tm 4,5
Jeśli bowiem krew wołów i kozłów oraz popiół z jałówki, którymi skrapia się nieczystych, uświęca aż do oczyszczenia ciała;
Hbr 9,13
Uświęcanie Imienia
Najbardziej znane użycie to pierwsza prośba modlitwy, której Mesjasz nauczył uczniów. Prosimy w niej nie o to, by Imię stało się świętsze, tylko o to, by było traktowane jako oddzielone — by nie było mieszane z tym, co zwykłe.
I powiedział do nich: Gdy się modlicie, mówcie: Ojcze nasz, który jesteś w niebie, niech będzie uświęcone twoje imię. Niech przyjdzie twoje królestwo. Niech się dzieje twoja wola na ziemi, tak jak w niebie.
Łk 11,2
Wy więc tak się módlcie: Ojcze nasz, który jesteś w niebie, niech będzie uświęcone twoje imię.
Mt 6,9
Ta sama logika stoi za wezwaniem Piotra, gdzie przedmiotem uświęcania jest Pan uświęcany w sercach.
Lecz Pana Boga uświęcajcie w waszych sercach i bądźcie zawsze gotowi udzielić odpowiedzi każdemu, kto domaga się od was uzasadnienia waszej nadziei, z łagodnością i bojaźnią.
1P 3,15
Uświęcanie ludzi
Trzecie pole to ludzie. Ojciec uświęca Syna i posyła Go na świat; Syn uświęca siebie za uczniów; uczniowie mają być uświęcani w prawdzie, którą jest słowo.
To jakże do mnie, którego Ojciec uświęcił i posłał na świat, mówicie: Bluźnisz, bo powiedziałem: Jestem Synem Bożym?
J 10,36
Uświęć ich w twojej prawdzie. Twoje słowo jest prawdą.
J 17,17
A ja za nich uświęcam samego siebie, aby i oni byli uświęceni w prawdzie.
J 17,19
Zdanie z J 17,19 jest tu decydujące dla rozumienia całego czasownika. Jeśli hagiazo znaczyłoby uczynić moralnie dobrym, zdanie o uświęcaniu samego siebie przez Mesjasza byłoby niezrozumiałe. Przy znaczeniu oddzielić dla Boga jest zupełnie jasne.
Zarówno bowiem ten, który uświęca, jak i uświęceni, z jednego są wszyscy. Z tego powodu nie wstydzi się nazywać ich braćmi;
Hbr 2,11
Aby go uświęcić, oczyściwszy obmyciem wodą przez słowo;
Ef 5,26
Co ginie po polsku
Ginie punkt wyjścia. Polskie uświęcić odbieramy moralnie, więc pierwsza prośba modlitwy brzmi dla nas jak życzenie, by Imię było czczone — co jest wnioskiem trafnym, ale wtórnym. Podstawowe znaczenie dotyczy statusu: to, co uświęcone, zostaje wyjęte ze zwykłego obiegu.
Ginie też związek z siódmym dniem i z przybytkiem. Ten sam ruch językowy opisuje ustanowienie sabatu, poświęcenie naczyń i uświęcenie uczniów przez prawdę. Polszczyzna używa w tych miejscach różnych czasowników — poświęcić, uświęcić, święcić — i ciągłość znika.
Ginie wreszcie strona bierna jako informacja o sprawcy. W 1 Kor 6,11 i Hbr 10,10 uświęcenie jest czymś, co się z człowiekiem stało, a nie czymś, co człowiek zrobił. Polski przekład to oddaje, ale przy moralnym odbiorze słowa czytelnik i tak słyszy zdanie o własnym wysiłku.
A takimi niektórzy z was byli. Lecz zostaliście obmyci, lecz zostaliście uświęceni, lecz zostaliście usprawiedliwieni w imię Pana Jezusa i przez Ducha naszego Boga.
1Kor 6,11
Za sprawą tej woli jesteśmy uświęceni przez ofiarę ciała Jezusa Chrystusa raz na zawsze.
Hbr 10,10
Co sporne
Zestawienie Hbr 10,10 z Hbr 10,14 pokazuje napięcie wewnątrz jednej księgi: raz uświęcenie jest dokonane raz na zawsze, raz opisane jako trwające. Zakres czasownika obejmuje oba użycia, więc leksyka sporu nie rozstrzyga. Osobno dyskutowane jest 1 Kor 7,14, gdzie uświęcony zostaje niewierzący współmałżonek — jeśli czasownik znaczy oddzielić dla Boga, zdanie nie mówi o zbawieniu tej osoby, tylko o statusie związku i dzieci. To odczyt zgodny z zakresem słowa, ale nie jedyny możliwy, i sam zakres go nie narzuca.
Mąż niewierzący bowiem jest uświęcony przez żonę, a żona niewierząca uświęcona jest przez męża. Inaczej wasze dzieci byłyby nieczyste, teraz zaś są święte.
1Kor 7,14
Czego nie wiemy
Nie wiemy, jak dokładnie rozumiano oddzielenie w praktyce pierwszych wspólnot — teksty podają wezwania, nie procedury. Nie wiemy, czy grecki czasownik zachowywał dla mówiących słyszalny związek z hebrajskim kadasz, czy dla czytelnika bez zaplecza żydowskiego był po prostu słowem religijnym. Nie wiemy wreszcie, co dokładnie oznacza uświęcanie się w Ap 22,11, gdzie czasownik pada w formie zwrotnej w wyliczeniu obok trwania w krzywdzie i w plugastwie; zdanie jest w swojej budowie niezwykłe i jego funkcja bywa różnie opisywana.
Zobacz też: Kadasz (קָדַשׁ) — „poświęcić”, czyli przenieść do sfery Bożej · Tanach · Mesjasz (Maszijach)
