Rzeczownik hagiasmos (ἁγιασμός, G0038) występuje w Nowym Testamencie dziesięć razy. Grecka końcówka -mos tworzy rzeczowniki nazywające czynność w toku, nie jej wynik. Hagiasmos to więc uświęcanie, a nie świętość jako osiągnięty stan — dla stanu grecki ma osobne wyrazy.
Dziesięć miejsc
Zbiór jest mały i można go przejrzeć w całości: Rz 6,19 i Rz 6,22, 1 Kor 1,30, 1 Tes 4,3, 1 Tes 4,4 i 1 Tes 4,7, 2 Tes 2,13, 1 Tm 2,15, Hbr 12,14 oraz 1 P 1,2. Najwięcej ich w Pierwszym Liście do Tesaloniczan, gdzie rzeczownik wraca trzy razy w jednym fragmencie.
Taka jest bowiem wola Boga, wasze uświęcenie, żebyście powstrzymywali się od nierządu;
1Tes 4,3
Aby każdy z was umiał utrzymać swoje naczynie w świętości i poszanowaniu;
1Tes 4,4
Bóg bowiem nie powołał nas do nieczystości, ale do świętości.
1Tes 4,7
Zwróćmy uwagę, że zdanie z 1 Tes 4,3 nie mówi ogólnie o woli Boga, tylko ją nazywa: uświęcanie. Wiersz zaraz podaje przykład, którego dotyczy — powstrzymanie się od porneia. To znaczy, że rzeczownik nie opisuje stanu duchowego, lecz konkretną drogę postępowania.
Punkt wyjścia i kierunek
W Liście do Rzymian rzeczownik pojawia się w obrazie, który ma wyraźny kierunek: od czegoś ku czemuś. Członki oddawane były na służbę nieczystości, teraz mają być oddawane na służbę sprawiedliwości.
Po ludzku mówię, z powodu słabości waszego ciała. Jak bowiem oddawaliście wasze członki na służbę nieczystości i nieprawości, aby czynić nieprawość, tak teraz oddawajcie wasze członki na służbę sprawiedliwości, abyście byli uświęceni.
Rz 6,19
Lecz teraz, uwolnieni od grzechu, gdy staliście się sługami Boga, macie swój pożytek ku uświęceniu, a na końcu życie wieczne.
Rz 6,22
Ten sam ruch opisuje 2 Tes 2,13, tyle że od strony sprawczej — uświęcanie jest tam dziełem Ducha, a nie osiągnięciem człowieka.
Lecz my nieustannie powinniśmy dziękować Bogu za was, bracia umiłowani przez Pana, że Bóg od początku wybrał was do zbawienia przez uświęcenie Ducha i wiarę w prawdę.
2Tes 2,13
Wybranych według uprzedniej wiedzy Boga Ojca, przez uświęcenie Ducha dla posłuszeństwa i pokropienia krwią Jezusa Chrystusa. Łaska i pokój niech się wam pomnożą.
1P 1,2
Warunek
Najostrzejsze zdanie stoi w Liście do Hebrajczyków i formułuje uświęcanie jako warunek, bez którego nie dochodzi do skutku coś innego.
Dążcie do pokoju ze wszystkimi i do świętości, bez której nikt nie ujrzy Pana.
Hbr 12,14
Lecz wy z niego jesteście w Chrystusie Jezusie, który stał się dla nas mądrością od Boga i sprawiedliwością, i uświęceniem, i odkupieniem;
1Kor 1,30
Co ginie po polsku
Ginie aspekt. Polskie uświęcenie brzmi jak nazwa zdarzenia albo stanu: coś się uświęciło i jest. Grecka końcówka wskazuje na proces, który trwa. Dlatego zdania takie jak 1 Tes 4,3 po grecku znaczą, że wolą Boga jest ich uświęcanie, a nie ich uświęcenie rozumiane jako punkt na osi czasu.
Ginie też jednolitość, bo UBG używa raz słowa uświęcenie (1 Tes 4,3, 2 Tes 2,13), raz świętość (1 Tes 4,7, Hbr 12,14, 1 Tm 2,15). Oba rozwiązania są sensowne, ale razem rozbijają jeden termin na dwa pojęcia, z których drugie sugeruje właśnie stan — czyli dokładnie to, czego rzeczownik nie znaczy.
Ginie wreszcie związek z rdzeniem oddzielenia. Grecki hagios i cała jego rodzina niosą podstawowe znaczenie: wyjęty ze zwykłego użycia, przeznaczony dla Boga. Polskie święty ma dziś silny odcień moralny, więc uświęcanie odbieramy jako poprawianie charakteru. To pochodna, nie punkt wyjścia.
Co sporne
Hbr 12,14 stawia uświęcanie jako warunek oglądania Pana i jest jednym z klasycznych miejsc sporu o relację między łaską a postępowaniem. Zakres rzeczownika pokazuje, że mowa o czymś, co trwa i w czym człowiek uczestniczy, bo Rz 6,19 wzywa do oddawania członków. Nie rozstrzyga jednak, czy jest to warunek konieczny w sensie zasługi, czy nieodłączny skutek czegoś wcześniejszego — obie interpretacje mieszczą się w tym, co słowo znaczy. Zestawienie 1 Kor 1,30, gdzie uświęcanie jest czymś, czym Mesjasz staje się dla wierzących, z Rz 6,19, gdzie jest czymś, co się robi, pokazuje, że napięcie jest w samym tekście, a nie dopiero w jego wykładzie. Leksyka je opisuje i tam je zostawia.
Czego nie wiemy
Nie wiemy, czy autorzy odróżniali hagiasmos od pokrewnych rzeczowników w sposób systematyczny, czy używali ich swobodnie — przy dziesięciu wystąpieniach każdy wniosek statystyczny jest kruchy. Nie wiemy, co dokładnie oznaczało utrzymanie naczynia w świętości z 1 Tes 4,4, bo grecki rzeczownik przetłumaczony tam jako naczynie bywa odnoszony i do ciała, i do współmałżonka. Nie wiemy wreszcie, jak wyrażenie z 1 Tm 2,15 wpisuje się w resztę zbioru; to jedyne miejsce, w którym rzeczownik stoi w wyliczeniu obok wiary i miłości, i jego funkcja jest tam mniej jasna niż gdzie indziej.
