Półzdanie z Habakuka 2,4 należy do najczęściej przywoływanych w Nowym Testamencie. Rzadziej pokazuje się, na jakie pytanie odpowiada u samego Habakuka. Odpowiada na pytanie o czekanie.
Wtedy Pan mi odpowiedział: Zapisz to widzenie, zapisz je wyraźnie na tablicach, aby czytający mógł je szybko przeczytać. To widzenie bowiem dotyczy oznaczonego czasu, a na końcu oznajmi, a nie skłamie; a choćby się odwlekało, oczekuj go, bo z pewnością przyjdzie, nie spóźni się.
Ha 2,2-3
Widzenie ma oznaczony czas, może się odwlekać i trzeba go oczekiwać. Dopiero w tej ramie pada zdanie o dwóch postawach.
Oto dusza tego, który się wywyższa, nie jest w nim prawa. Ale sprawiedliwy będzie żył ze swojej wiary.
Ha 2,4
Kontrast, który zwykle wypada z cytatu
Zdanie ma dwie połowy i pierwsza znika w cytatach. Naprzeciw sprawiedliwego stoi ten, który się wywyższa — a następny werset rozwija jego portret: chciwość bez dna, zagarnianie narodów.
Owszem, ponieważ upija się, jest on hardym człowiekiem i nie pozostaje w swoim domu; pomnaża swoją żądzę jak piekło i jak śmierć nie może się nasycić, choć zgromadził u siebie wszystkie narody i zebrał u siebie wszystkich ludzi.
Ha 2,5
Tłem jest położenie, w którym zapowiedź już padła, a nic się nie dzieje. W takiej sytuacji wiara nie jest przyjęciem twierdzenia, lecz sposobem przetrwania okresu, w którym twierdzenie nie znajduje potwierdzenia. Tak rozumiane zdanie odpowiada na pytanie, co robić przez ten czas.
W tym układzie „sprawiedliwy będzie żył ze swojej wiary” znaczy najpierw: przetrwa. Zdobywca bierze wszystko teraz, sprawiedliwy nie ma nic poza zaufaniem do zapowiedzi, która się odwleka. Warto zauważyć, że UBG oddaje tu zaimek dzierżawczy — „ze swojej wiary” — którego w cytatach nowotestamentowych nie ma.
Rzymian: o tym, co się objawia
Nie wstydzę się bowiem ewangelii Chrystusa, ponieważ jest ona mocą Boga ku zbawieniu dla każdego, kto uwierzy, najpierw Żyda, potem i Greka.
Rz 1,16
W niej bowiem objawia się sprawiedliwość Boga z wiary w wiarę, jak jest napisane: Sprawiedliwy będzie żył z wiary.
Rz 1,17
Paweł używa zdania jako podpisu pod tezą o sprawiedliwości Boga objawianej w ewangelii. Cytuje krótką postać, bez zaimka.
Galatów: o sposobie usprawiedliwienia
A że przez prawo nikt nie jest usprawiedliwiony przed Bogiem, jest oczywiste, bo: Sprawiedliwy będzie żył z wiary.
Ga 3,11
Tu cel jest inny: dowód, że prawo nie jest drogą do usprawiedliwienia przed Bogiem. Argument prowadzi przez zestawienie dwóch zdań Pisma, z których drugie jest z Księgi Kapłańskiej.
Prawo zaś nie jest z wiary, lecz: Człowiek, który je wypełnia, przez nie będzie żył.
Ga 3,12
Trzeba czytać dokładnie, co tu zostało powiedziane. Zestawione są dwie podstawy tego samego czasownika — żyć: wiara i wypełnianie. Paweł orzeka o mechanizmie usprawiedliwienia, nie ogłasza, że prawo przestało obowiązywać jako pouczenie; tego zdania w tekście nie ma i nie należy go tam dokładać.
Hebrajczyków: o niecofaniu się
Bo jeszcze tylko bardzo krótka chwila, a przyjdzie ten, który ma przyjść, i nie będzie zwlekał.
Hbr 10,37
A sprawiedliwy będzie żył z wiary, lecz jeśli się ktoś cofnie, moja dusza nie będzie miała w nim upodobania.
Hbr 10,38
My zaś nie jesteśmy z tych, którzy się wycofują ku zatraceniu, ale z tych, którzy wierzą ku zbawieniu duszy.
Hbr 10,39
Z trzech użyć to jest najbliższe pierwotnemu kontekstowi. Poprzedza je zdanie o kimś, kto przyjdzie i nie będzie zwlekał — czyli dokładnie temat Ha 2,3. A po cytacie dochodzi ostrzeżenie o cofnięciu się, którego nie ma ani u Rzymian, ani u Galatów.
Wspólne dla wszystkich trzech przywołań jest to, że nikt nie cytuje pierwszej połowy Ha 2,4 o wywyższającym się. U Habakuka ta połowa jest nieodzowna, bo dopiero ona tworzy kontrast. W listach znika, a jej miejsce zajmuje inny przeciwnik: raz prawo jako droga usprawiedliwienia, raz cofnięcie się.
Gdzie te trzy użycia się nie schodzą
Zdanie działa w trzech miejscach inaczej: jako teza o objawionej sprawiedliwości, jako argument w sporze o prawo i jako wezwanie do wytrwania. List do Hebrajczyków dokłada warunek — jeśli ktoś się cofnie, nie ma w nim upodobania. Kto czyta Ha 2,4 wyłącznie przez Rzymian, tego warunku nie zobaczy; kto czyta wyłącznie przez Hebrajczyków, przeoczy wątek usprawiedliwienia. Pismo zostawia obie strony obok siebie i ich nie uzgadnia.
Czego nie wiemy
Nie wiemy, w jakim znaczeniu Habakuk użył słowa oddanego jako wiara: hebrajski termin obejmuje zarówno zaufanie, jak i wierność, czyli trwanie przy czymś mimo kosztu. Tekst nie rozstrzyga, a różnica jest istotna dla wszystkich trzech cytatów. Nie wiemy też, dlaczego zaimek dzierżawczy znika w Nowym Testamencie ani z jakiej postaci tekstu korzystali autorzy listów.
Zobacz też: List do Hebrajczyków · Paweł — znaczenie imienia · Habakuk — znaczenie imienia
