Nie znamy położenia góry, na której zawarto przymierze. Nie jest to luka, którą archeologia dopiero zapełni — jest to sytuacja wynikająca z samego tekstu, który podaje kierunki i etapy, ale nie punkty orientacyjne dające się dziś odnaleźć.
I Pan zstąpił na górę Synaj, na szczyt góry. Wtedy Pan wezwał Mojżesza na szczyt góry i Mojżesz tam wstąpił.
Wj 19,20
Dżebel Musa
Tradycyjne wskazanie leży na południu półwyspu Synaj, w skalistym masywie, u którego stóp stoi jeden z najstarszych działających klasztorów świata. Za tą lokalizacją stoi ciągła tradycja pielgrzymkowa i osadnictwo mnichów.
Jej słabością jest chronologia świadectw. Utożsamienie to jest poświadczone dopiero od IV wieku naszej ery, gdy w rejonie tym osiedlali się pustelnicy, a pielgrzymi zaczęli spisywać relacje z podróży. Między wydarzeniami a pierwszym świadectwem mija więc kilkanaście stuleci, w których nie mamy nic. Wykopaliska w tym rejonie nie dały materiału z epoki, o którą chodzi.
Dżebel Serbal i Dżebel Sin Bisher
W tym samym południowym rejonie wskazywano też inny szczyt, uważany przez część wczesnych chrześcijan za właściwą górę — świadectwa z pierwszych wieków nie są w tej sprawie jednomyślne, co samo w sobie osłabia wagę tradycji.
Zupełnie inną propozycją jest wzniesienie w północno-zachodniej części półwyspu, wskazywane na podstawie rachuby odległości i czasu podanych w opisie wędrówki. Rozwiązanie to lepiej pasuje do liczby dni marszu, ale nie ma za sobą ani tradycji, ani znalezisk.
Har Karkom
Wzgórze na pustyni Negew zostało zaproponowane po odkryciu na nim wyjątkowego nagromadzenia rytów naskalnych, instalacji kultowych i śladów obozowisk. Miejsce jest realnie niezwykłe i było ośrodkiem religijnym.
Problem polega na dacie. Główna aktywność przypada tam na epoki wcześniejsze o kilkaset lat od najstarszej rozważanej daty Wyjścia, a z okresu, który byłby potrzebny, materiału praktycznie brak. Utrzymanie tej propozycji wymaga więc albo przesunięcia daty Wyjścia daleko wstecz, albo przyjęcia, że góra była święta wcześniej i tylko dlatego stała się miejscem przymierza.
Dżebel al-Lawz w Arabii
Ta propozycja zdobyła popularność dzięki filmom i książkom, nie dzięki badaniom. Jej podstawą tekstową jest wskazanie, że Mojżesz pasał stada u teścia, kapłana Midianitów, a Midian leży po wschodniej stronie zatoki:
Mojżesz pasał stado swego teścia Jetra, kapłana Midianitów. Zaprowadził stado na drugą stronę pustyni i przyszedł do góry Bożej, do Horebu.
Wj 3,1
Dodatkowo powołuje się na słowa Pawła, który umieszcza górę Synaj w Arabii. Argument ten jest jednak słabszy, niż wygląda: w czasach rzymskich nazwa Arabia obejmowała także półwysep Synaj, więc zdanie to nie przenosi góry za zatokę.
Reszta argumentacji opiera się na wrażeniach: ciemny wierzchołek miałby być śladem ognia, ryty przedstawiające zwierzęta rogate — pamiątką po złotym cielcu, kamienne układy — pozostałością ołtarza. Ciemna skała bywa jednak wynikiem zwykłych procesów geologicznych, a ryty ze zwierzętami występują w całym regionie i pochodzą z różnych epok. Miejsce nie zostało przebadane wykopaliskowo w sposób, który pozwoliłby te twierdzenia sprawdzić.
Czego to nie dowodzi
Żadna z tych lokalizacji nie ma dowodu archeologicznego. Nie znaleziono na Synaju ani w Arabii miejsca z materiałem, który dałoby się powiązać z opisem z Księgi Wyjścia — nie ma ołtarza, obozu ani inskrypcji.
Długość tradycji też niczego nie rozstrzyga. To, że pielgrzymi od czternastu stuleci wchodzą na jeden konkretny szczyt, mówi o historii pobożności, a nie o wydarzeniach sprzed trzech tysięcy lat. Podobnie efektowne zdjęcia z Arabii nie zastępują badań.
Nie znaczy to, że pytanie jest jałowe. Znaczy tyle, że odpowiedź brzmi obecnie: nie wiemy — i że każda prezentacja podająca konkretną górę jako ustaloną, niezależnie od tego, którą wskazuje, wyprzedza dane. Warto przy tym zauważyć, że Tora sama nie przywiązuje do miejsca wagi kultowej: nie każe tam wracać, nie ustanawia sanktuarium na tej górze, a znakiem obecności czyni przybytek, który idzie z ludem. Nieznajomość położenia jest w tym świetle mniej dotkliwa, niż mogłoby się wydawać.
Zobacz też: Przymierze (brit) · Reszta (szear) — mniejszość, która ocaleje · Tora (תּוֹרָה) — co znaczy „prawo” po hebrajsku · Przybytek (Miszkan) · Mojżesz — znaczenie imienia
