Gad pojawia się w opowieści o Dawidzie dwa razy i obie sceny mieszczą się w jednym rozdziale. Tekst nie podaje, skąd pochodził, kiedy przystał do dworu ani jak został powołany. Nazywa go za to tytułem, który przy innych prorokach nie występuje w tej formie: widzący Dawida. Brzmi to jak funkcja przy konkretnym człowieku, a nie jak urząd ogólnokrajowy.
Ta drobna różnica ma znaczenie dla całej sceny. Prorocy, których znamy z ksiąg, przychodzą z zewnątrz i mówią do króla jak ktoś obcy. Gad należy do dworu, a mimo to przynosi wiadomość, której nikt na dworze by nie zamówił. Nie ma w tekście żadnego śladu, żeby jego pozycja przy Dawidzie łagodziła treść poselstwa.
Obie interwencje przypadają po spisie ludu. Dawid sam ocenia ten spis jako grzech, zanim ktokolwiek go o cokolwiek oskarży, i prosi o zdjęcie winy. Odpowiedź przychodzi rano, przez Gada, i ma budowę, której nie ma nigdzie indziej.
Poselstwo, które niczego nie zamyka
A gdy Dawid wstał rano, oto słowo Pana doszło do proroka Gada, widzącego Dawida: Idź i powiedz Dawidowi: Tak mówi Pan: Trzy rzeczy daję ci do wyboru, wybierz jedną z nich, abym ci ją uczynił. Przyszedł więc Gad do Dawida, oznajmił mu i powiedział: Czy ma nastać siedem lat głodu w twojej ziemi, czy chcesz uciekać przez trzy miesiące przed swoimi wrogami, którzy będą cię ścigać, czy też w twojej ziemi ma być przez trzy dni zaraza? Zastanów się teraz i rozważ, co mam odpowiedzieć temu, który mnie posłał.
2 Sm 24,11-13
Zwykle prorok przynosi wyrok gotowy. Tutaj przynosi trzy i oddaje decyzję adresatowi. Wybór nie jest pozorny: różnią się czasem trwania, sprawcą i tym, kto poniesie skutki. Głód uderza w rolników, ucieczka przed wrogiem w króla i wojsko, zaraza w cały kraj naraz.
Ostatnie zdanie poselstwa pokazuje jeszcze jedno. Gad nie kończy przemowy i nie odchodzi — ma wrócić z odpowiedzią, bo mówi wprost: „co mam odpowiedzieć temu, który mnie posłał”. Prorok jest tu kurierem w obie strony, a nie tylko głosem z góry.
Dawid odpowiedział Gadowi: Jestem w udręce. Wpadnijmy raczej w rękę Pana, gdyż wielkie jest jego miłosierdzie. Niech nie wpadnę w rękę człowieka.
2 Sm 24,14
Dawid nie wybiera najkrótszej ani najłagodniejszej kary. Wybiera według tego, kto ma być wykonawcą. Wolał rękę Jahwe niż rękę ludzi, choć akurat ta opcja okazała się najkrwawsza: umarło siedemdziesiąt tysięcy mężczyzn. Tekst nie komentuje tej ironii ani jej nie łagodzi.
Druga interwencja: gdzie postawić ołtarz
Tego dnia przyszedł Gad do Dawida i powiedział mu: Idź, zbuduj Panu ołtarz na klepisku Arawny Jebusyty.
2 Sm 24,18
Drugie posłanie jest krótsze i zupełnie inne w tonie: to instrukcja techniczna. Prorok nie ogłasza przebaczenia, tylko wskazuje miejsce i czynność. Reszta należy do króla — i tu Dawid dokłada własną zasadę, której nikt od niego nie żądał.
Lecz król powiedział do Arawny: Nie, ale koniecznie kupię to od ciebie za pieniądze. Nie będę składać Panu, swojemu Bogu, całopaleń, które nic nie kosztują. Kupił więc Dawid to klepisko i woły za pięćdziesiąt syklów srebra. I Dawid zbudował tam Panu ołtarz, i złożył całopalenia i ofiary pojednawcze. I Pan dał się ubłagać co do ziemi i plaga w Izraelu została powstrzymana.
2 Sm 24,24-25
Odmowa przyjęcia klepiska za darmo jest jego decyzją, nie poleceniem Gada. Zapisana cena — pięćdziesiąt syklów srebra — czyni z tego transakcję z tytułem własności, a nie użyczenie. To ma znaczenie dla dalszego ciągu, bo Kronikarz umieszcza w tym samym miejscu budowę świątyni.
Wtedy Salomon zaczął budować dom Pana w Jerozolimie na górze Moria, która została wskazana Dawidowi, jego ojcu, na miejscu, które Dawid przygotował na klepisku Ornana Jebusyty.
2 Krn 3,1
Widzący i jego zaginiona księga
A dzieje króla Dawida, pierwsze i ostatnie, oto zapisane są w księdze Samuela widzącego, w księdze proroka Natana i w księdze Gada widzącego;
1 Krn 29,29
Gad jest wymieniony obok Samuela i Natana jako autor jednej z trzech relacji o panowaniu Dawida. Żadnej z nich nie mamy. Wzmianka jest istotna z innego powodu: pokazuje, że działalność prorocka przy dworze obejmowała także prowadzenie zapisu, a nie tylko wystąpienia publiczne.
Sam tytuł widzący też wymaga wyjaśnienia, i Pismo je podaje. Nie chodzi o inny rodzaj daru, tylko o starsze słowo.
Dawniej w Izraelu, kiedy ktoś szedł poradzić się Boga, tak mówił: Chodźcie, pójdziemy do widzącego. Dzisiejszego proroka bowiem dawniej nazywano widzącym.
1 Sm 9,9
Czego nie wiemy
Nie wiemy, skąd Gad pochodził ani jak długo służył. Nie wiemy, dlaczego akurat jemu powierzono poselstwo o trzech wyrokach — tekst nie tłumaczy, czy była to sprawa jednorazowa, czy stały tryb pracy dworskiego widzącego. Nie znamy też treści jego księgi.
Zostaje jeszcze różnica w liczbach. Relacja z 2 Księgi Samuela mówi o siedmiu latach głodu, natomiast Kronikarz w tym samym miejscu podaje trzy.
Albo trzy lata głodu, albo trzy miesiące klęsk od twoich wrogów, podczas których miecz twoich wrogów będzie cię ścigał, albo trzy dni miecza Pana i zarazy w ziemi, kiedy Anioł Pana będzie niszczył wszystkie granice Izraela. Teraz więc rozważ, co mam odpowiedzieć temu, który mnie posłał.
1 Krn 21,12
Pismo zachowuje obie wersje obok siebie i nie wskazuje, która jest pierwotna. Rozstrzygnięcie tego wymagałoby danych, których w tekście nie ma — więc lepiej odnotować rozbieżność, niż ją wygładzać.
Zobacz też: Jahwe · Reszta (szear) — mniejszość, która ocaleje · Dawid
