Zdanie z czwartego rozdziału Listu do Galatów należy do czterech tekstów, którymi najczęściej dowodzi się, że wierzący nie ma zachowywać sabatu ani świąt wyznaczonych w Torze. Pozostałe trzy to Kolosan 2,16-17, czternasty rozdział Listu do Rzymian i czwarty rozdział Listu do Hebrajczyków. Ten jest z nich najkrótszy i przez to najłatwiej zacytować go bez otoczenia. Cytaty z Uwspółcześnionej Biblii Gdańskiej.
Zdanie, o które toczy się spór
Zachowujecie dni i miesiące, pory i lata. Boję się o was, czy przypadkiem na próżno nie trudziłem się nad wami.
Ga 4,10-11
Dwa zdania i żadnej listy. Paweł nie mówi, jakie dni, jakie miesiące ani jakie pory ma na myśli. Nie pada nazwa żadnego święta, nie pada słowo szabat, nie pada odwołanie do dwudziestego trzeciego rozdziału Kapłańskiej. Kto chce z tego wersetu wyprowadzić coś konkretnego, musi to konkretne wziąć z sąsiedztwa — bo w samym wersecie tego nie ma.
Werset poprzedni
Wprawdzie dawniej, gdy nie znaliście Boga, służyliście tym, którzy z natury nie są bogami. Ale teraz, gdy poznaliście Boga, a raczej gdy zostaliście przez Boga poznani, jakże możecie ponownie wracać do słabych i nędznych żywiołów, którym ponownie chcecie służyć?
Ga 4,8-9
Tutaj leży cały ciężar sprawy. Adresaci są opisani jako ludzie, którzy dawniej nie znali Boga i służyli — jak to ujmuje Paweł — „tym, którzy z natury nie są bogami”. To opis pogan, nie Żydów. Zarzut nie brzmi: zaczynacie coś nowego. Brzmi: wracacie ponownie do „słabych i nędznych żywiołów”. Wraca się do tego, co się miało wcześniej, a przeszłością Galatów nie były święta Jahwe, tylko kult, z którego wyszli.
Tak wygląda argument za odczytaniem zgodnym z linią, według której Tora nie została zniesiona. Skoro powrót, to powrót do własnej przeszłości adresatów, a ta przeszłość miała swój kalendarz obrzędowy.
Gdzie ten argument jest słabszy, niż bywa przedstawiany
Trzeba powiedzieć wprost: sam werset dziesiąty nie zawiera zastrzeżenia, na którym stoi cały ten wykład. Paweł nie napisał: pogańskie dni. Napisał: dni. Zastrzeżenie bierzemy z wersetu dziewiątego, a to jest już wniosek czytelnika, a nie słowo apostoła. Kto powołuje Galatów 4,10 jako samodzielny dowód czegokolwiek, powołuje zdanie, które samo z siebie niczego nie rozstrzyga — i dotyczy to obu stron sporu.
Jest też w tym samym rozdziale miejsce, które osłabia to odczytanie od środka:
Podobnie i my, gdy byliśmy dziećmi, byliśmy w niewoli żywiołów tego świata.
Ga 4,3
Zaimek pierwszej osoby liczby mnogiej nie wygląda tu na pogan. Jeśli Paweł zalicza do niewoli żywiołów również siebie i swoich rodaków, to utożsamienie żywiołów wyłącznie z bóstwami narodów przestaje być oczywiste. List używa tego słowa dwa razy i ani razu go nie objaśnia. Kto twierdzi, że chodzi na pewno o pogaństwo, mówi więcej, niż da się z tekstu wyczytać.
O co naprawdę toczy się spór w tym liście
Dziwię się, że tak szybko dajecie się odwieść od tego, który was powołał ku łasce Chrystusa, do innej ewangelii; Która nie jest inną; są tylko pewni ludzie, którzy was niepokoją i chcą wypaczyć ewangelię Chrystusa.
Ga 1,6-7
Oto ja, Paweł, mówię wam, że jeśli dacie się obrzezać, Chrystus na nic wam się nie przyda. A oświadczam raz jeszcze każdemu człowiekowi, który daje się obrzezać, że jest zobowiązany wypełnić całe prawo. Pozbawiliście się Chrystusa wszyscy, którzy usprawiedliwiacie się przez prawo; wypadliście z łaski.
Ga 5,2-4
Ci wszyscy, którzy chcą się podobać według ciała, przymuszają was do obrzezania, aby tylko nie cierpieć prześladowania z powodu krzyża Chrystusa. Ci bowiem, którzy są obrzezani, sami nie zachowują prawa, ale chcą, abyście wy dali się obrzezać, żeby się chlubić waszym ciałem.
Ga 6,12-13
Przedmiotem sporu jest obrzezanie przyjmowane jako droga do usprawiedliwienia oraz ludzie, którzy do niego przymuszają. Paweł nie pisze przeciw sobocie, przeciw Passze ani przeciw nowiu. Pisze przeciw temu, że ktoś każe dokładać obrzęd do dzieła Mesjasza, a robi to po to, by samemu uniknąć prześladowania. To jest oś listu i w tej osi trzeba czytać wers o dniach.
Gorliwie o was zabiegają niedobrze, lecz chcą was odłączyć, abyście o nich zabiegali.
Ga 4,17
Motyw nauczycieli jest w tekście nazwany: chcą odłączyć Galatów, żeby ci zabiegali o nich. Spór ma więc również wymiar całkiem ludzki — o to, kto ma na kogo wpływ.
Strona przeciwna
Powiedzcie mi, wy, którzy chcecie być pod prawem, czy nie słuchacie, co mówi prawo?
Ga 4,21
Trwajcie więc w tej wolności, którą nas Chrystus wyzwolił, i nie poddawajcie się na nowo pod jarzmo niewoli.
Ga 5,1
Tak głupi jesteście? Rozpoczęliście duchem, a teraz kończycie ciałem?
Ga 3,3
Te trzy zdania są w liście i nie da się ich zbyć. O ludziach, którzy chcą być pod prawem, Paweł mówi jak o pomyłce. Mówi o jarzmie niewoli. Pyta, czy rozpoczęli duchem, aby skończyć ciałem. Kto czyta Galatów jako obronę zachowywania Tory, musi wyjaśnić, dlaczego te zdania brzmią tak, jak brzmią, zamiast udawać, że ich nie ma.
Odpowiedź, która trzyma się tekstu, jest wąska: wszystkie trzy padają w liście, którego tematem jest obrzezanie jako podstawa usprawiedliwienia, a Ga 5,2-4 stoi kilka wersetów od Ga 5,1. Ale to nadal jest odpowiedź z kontekstu, a nie z tych zdań. Wyjęte pojedynczo brzmią mocniej przeciw niż za — i uczciwie jest to przyznać.
Niech więc nikt was nie osądza z powodu jedzenia lub picia, co do święta, nowiu księżyca lub szabatów.
Kol 2,16
Ten werset dokłada się do sprawy z zewnątrz i ma własne hasło. Tu wystarczy zauważyć różnicę: on rzeczywiście wymienia święto, nów i szabaty. Galatów 4,10 nie wymienia niczego.
Czego nie wiemy
Nie wiemy, jakie dni zachowywali Galaci — Paweł ich nie wymienia i nikt inny w Nowym Przymierzu tego nie robi. Nie wiemy, co dokładnie znaczy słowo przetłumaczone jako żywioły; list posługuje się nim bez definicji. Nie wiemy, czy zarzut dotyczył samego kalendarza, czy sposobu, w jaki Galaci wiązali go ze zbawieniem. Nie wiemy, czy nauczyciele, przeciw którym pisze Paweł, byli Żydami, czy poganami przekonanymi do obrzezania — list ich nie nazywa. I nie wiemy, jak Galaci odpowiedzieli, bo żadna odpowiedź na ten list się nie zachowała.
Zobacz też: Sabat · Jahwe · Tora (תּוֹרָה) — co znaczy „prawo” po hebrajsku · Obrzezanie (brit mila) · Paweł — znaczenie imienia
