Eda (עֵדָה, H5712) to drugi hebrajski rzeczownik, który UBG oddaje słowem zgromadzenie. Występuje sto czterdzieści dziewięć razy, prawie wyłącznie w Księgach Wyjścia, Kapłańskiej, Liczb i Jozuego. W księgach późniejszych niemal znika.
Różnicy między eda a kahal polski czytelnik nie zobaczy nigdzie, bo oba wyrazy dostają ten sam odpowiednik. A są miejsca, w których stoją w jednym zdaniu.
Gdyby całe zgromadzenie Izraela zgrzeszyło nieświadomie, a sprawa była ukryta przed oczami zgromadzenia, i uczynili coś przeciw któremuś z przykazań Pana, czego nie wolno czynić, i w ten sposób zawinili;
Kpł 4,13
Zdanie zaczyna się od eda, a kończy na kahal. Po polsku wygląda to na niezręczne powtórzenie; po hebrajsku są to dwa różne wyrazy i najprawdopodobniej dwa ujęcia tej samej społeczności — raz jako trwałego ciała, raz jako zebranych.
Zebrali się oni przeciw Mojżeszowi i Aaronowi i powiedzieli do nich: Bierzecie zbyt dużo na siebie! Przecież całe to zgromadzenie, wszyscy oni są święci i wśród nich jest Pan. Dlaczego więc wynosicie się ponad zgromadzenie Pana?
Lb 16,3
Korach robi to samo. Mówi, że cała eda jest święta, a zaraz potem zarzuca Mojżeszowi wynoszenie się ponad kahal Jahwe. Argument opiera się na przejściu od jednego pojęcia do drugiego, a w przekładzie zostaje z niego pytanie retoryczne z powtórzeniem.
Eda działa jak podmiot prawny
Wtedy zgromadzenie rozsądzi pomiędzy tym, który zabił, a między mścicielem krwi według tych praw.
Lb 35,24
To jest najbardziej charakterystyczne użycie tego rzeczownika. Eda sądzi. Prawo o miastach ucieczki powierza jej rozstrzygnięcie między zabójcą a mścicielem krwi. Nie chodzi o nastrój tłumu, lecz o instancję z kompetencją orzekania.
Ta sama społeczność wykonuje wyroki. Prawo o bluźnierstwie mówi, że ukamienuje winnego cała eda. Ponosi też odpowiedzialność zbiorową, o czym mówi cytowany wyżej przepis z Księgi Kapłańskiej: grzeszy całe ciało i całe ciało składa za to ofiarę.
A gdy nastał szósty dzień, zbierali dwa razy więcej chleba, po dwa omery na każdego. I wszyscy przełożeni zgromadzenia przyszli i powiedzieli o tym Mojżeszowi.
Wj 16,22
Eda ma również strukturę. Przełożeni zgromadzenia to jej urzędnicy, a w Księdze Liczb pojawiają się jej naczelnicy i mężowie powołani spośród niej do spisu. To nie jest przypadkowe zbiegowisko.
Czy wam to mało, że Bóg Izraela oddzielił was od zgromadzenia Izraela, aby zbliżyć was do siebie, abyście pełnili służbę w przybytku Pana i abyście stali przed zgromadzeniem, i mu służyli?
Lb 16,9
W sporze z Korachem eda jest zbiorem, z którego Lewici zostali wydzieleni do służby, czyli tłem, wobec którego określa się każdą funkcję szczególną. Zarzut Koracha polega właśnie na tym, że skoro całe ciało jest święte, wydzielenie nie ma podstaw.
Jak polszczyzna rozprasza to słowo
Jak długo mam znosić ten zły lud, który szemrze przeciwko mnie? Słyszałem szemrania synów Izraela, jakie mówią przeciwko mnie.
Lb 14,27
Tutaj UBG pisze lud, nie zgromadzenie. Ten sam rzeczownik, inny polski wyraz — a jest to zdanie, w którym Bóg orzeka o edzie, że jest zła. Akurat tu warto by widzieć, że mowa o tym samym ciele prawnym, które chwilę wcześniej chciało ukamienować Kaleba i Jozuego. Wyrok dotyczy instytucji, nie nastroju.
Jest wreszcie użycie, które od razu pokazuje pierwotny zakres słowa: w Księdze Sędziów eda to rój pszczół w padlinie lwa. Zbiorowość zebrana razem, bez żadnego odniesienia religijnego ani prawnego.
Czego nie wiemy
Nie wiemy, na czym dokładnie polega różnica między eda a kahal. Najczęstsza propozycja mówi, że eda to społeczność jako stały byt, a kahal to jej zebranie w konkretnej chwili. Propozycja ta tłumaczy wiele miejsc, ale nie wszystkie, a Pismo nigdzie nie definiuje żadnego z tych wyrazów.
Sporne jest również, czy nierówne rozłożenie obu słów w księgach mówi coś o czasie ich powstania, czy tylko o gatunku i temacie. Eda skupia się tam, gdzie opisywany jest Izrael na pustyni, a więc tam, gdzie w ogóle najczęściej mówi się o całej społeczności jako o jednym podmiocie. To wystarcza, by wyjaśnić rozkład, i nie zmusza do żadnych wniosków o autorstwie ksiąg.
Nie wiadomo wreszcie, czy związek eda z rdzeniem oznaczającym wyznaczanie spotkania — tym samym, od którego pochodzi moed z nazwy Namiotu Zgromadzenia — był dla użytkowników języka odczuwalny, czy pozostawał wiedzą etymologiczną bez wpływu na rozumienie zdań.
Zobacz też: Kahal (קָהָל) — zgromadzenie, które Septuaginta nazwała ekklesia · Jahwe · Lewici · Moed (מוֹעֵד) — co znaczy „czas wyznaczony” po hebrajsku · Korach — znaczenie imienia
