Pytanie o sprawiedliwość tej zarazy zadaje w tekście sam Dawid i nikt nie stawia go ostrzej niż on: ja zgrzeszyłem, a te owce co uczyniły. Opis nie tuszuje problemu i nie tłumaczy Boga — pokazuje króla, który bierze winę na siebie i prosi, by kara spadła na niego i na jego dom. Pokazuje też Boga, który zatrzymuje anioła przed Jerozolimą, zanim kara dobiegnie końca. Tekst milczy natomiast o tym, dlaczego skutki decyzji władcy dosięgły poddanych.
Ilu ludzi zginęło w tej zarazie?
Zaraza trwa krócej, niż zapowiedziano, i tekst wyraźnie zaznacza moment jej przerwania.
Pan zesłał więc na Izraela zarazę od rana do ustalonego czasu. Umarło z ludu od Dan do Beer-Szeby siedemdziesiąt tysięcy mężczyzn. A gdy Anioł wyciągnął rękę nad Jerozolimą, aby ją zniszczyć, wtedy Pan użalił się nad tym nieszczęściem i powiedział do Anioła, który niszczył lud: Dosyć, powstrzymaj rękę. A Anioł Pana był przy klepisku Arawny Jebusyty.
2 Sm 24,15-16
Anioł wyciąga rękę nad miastem i zostaje zatrzymany. Zdanie o użaleniu się nad nieszczęściem jest kluczowe dla całej sceny: opowieść nie zmierza do pokazania nieubłaganej kary, lecz do jej powstrzymania. Wyrok zostaje przerwany w połowie ruchu.
O co Dawid prosił, widząc karany lud?
Reakcja Dawida jest w tej historii najważniejszym zdaniem i nie pochodzi od narratora, lecz od samego winnego.
I gdy Dawid ujrzał Anioła karzącego lud, powiedział do Pana: Oto ja zgrzeszyłem, ja źle postąpiłem. Lecz te owce cóż uczyniły? Proszę, niech twoja ręka obróci się na mnie i na dom mojego ojca.
2 Sm 24,17
Kronikarz zapisuje to samo, dodając jeszcze wyraźniejsze przyznanie się do sprawstwa.
I Dawid powiedział do Boga: Czy nie ja rozkazałem policzyć lud? Ja jestem tym, który zgrzeszył i bardzo źle uczynił, ale te owce, co uczyniły? Panie, mój Boże, błagam, niech się obróci twoja ręka przeciwko mnie, domowi mego ojca. Lecz niech się nie rozprzestrzenia ta plaga przeciwko twemu ludowi.
1 Krn 21,17
Król nie tłumaczy się okolicznościami i nie zrzuca odpowiedzialności na wykonawców. Pyta o rzecz, którą pyta każdy czytelnik: co zawinił lud. Warto zauważyć, że Pismo tego pytania nie usuwa ani nie odpowiada na nie — zostawia je w tekście, w ustach człowieka, którego dotyczyło.
Czym zaraza została zatrzymana?
Zakończenie jest równie istotne, bo pokazuje, czym rzecz została zamknięta.
I Dawid zbudował tam Panu ołtarz, i złożył całopalenia i ofiary pojednawcze. I Pan dał się ubłagać co do ziemi i plaga w Izraelu została powstrzymana.
2 Sm 24,25
Ołtarz, ofiara, ubłaganie i koniec plagi. Miejsce, które Dawid kupuje na tę ofiarę — i płaci za nie, odmawiając przyjęcia go w darze — stanie się później miejscem świątyni. Historia kończy się więc nie karą, lecz ustanowieniem miejsca pojednania.
Które wersety mówią, że każdy umiera za swój grzech?
Zarzut jest oczywisty, bo Pismo w innym miejscu mówi coś przeciwnego, i to bardzo stanowczo.
Dusza, która grzeszy, umrze. Syn nie poniesie kary za nieprawość ojca ani ojciec nie poniesie kary za nieprawość syna. Sprawiedliwość sprawiedliwego pozostanie na nim, a niegodziwość niegodziwego pozostanie na nim.
Ez 18,20
Oraz w prawie, jako zasada procesowa wiążąca sądy.
Ojcowie nie poniosą śmierci za dzieci ani dzieci nie poniosą śmierci za ojców. Każdy za swój grzech poniesie śmierć.
Pwt 24,16
Nie da się tego uzgodnić prostym zabiegiem i nie warto próbować. Można zauważyć, że przepis z Powtórzonego Prawa dotyczy wyroków sądowych, a nie działania Bożego w historii, i że Ezechiel odpowiada na przysłowie zwalniające ludzi z odpowiedzialności za siebie. Ale to nie usuwa faktu, że siedemdziesiąt tysięcy ludzi zginęło po decyzji jednego człowieka. Pismo tego nie tłumaczy.
Czyj gniew zapłonął na Izraela przed spisem?
Do tego dochodzi trudność w samym początku opowieści.
Wtedy znowu zapłonął gniew Pana przeciw Izraelowi, gdy szatan pobudził Dawida przeciwko nim, mówiąc: Idź, policz Izraela i Judę.
2 Sm 24,1
Kto pobudził Dawida do spisu i czyj gniew wcześniej zapłonął na Izraela — na te pytania relacja odpowiada w sposób, który od wieków budzi spory. Zapłonął gniew na Izraela, a więc naród już wcześniej był pod sądem z powodu niewymienionego w tekście. Nie wiemy, o co chodziło. Wiemy tylko, że opowieść nie zaczyna się od niewinnego ludu i niesprawiedliwego wyroku, choć nie mówi, co ten lud zrobił.
Czego nie wiemy
Nie wiemy, dlaczego spis ludności był grzechem — tekst nigdzie tego nie tłumaczy, choć Joab od początku był przeciwny. Nie wiemy, o jaki wcześniejszy gniew na Izraela chodzi. Nie wiemy, czemu skutki dosięgły ludu, skoro Pismo gdzie indziej tego zabrania. I nie wiemy, dlaczego Dawid nie otrzymał odpowiedzi na swoje pytanie. Zostaje ono w tekście otwarte i uczciwość wymaga zostawić je otwartym także w komentarzu.
Warto natomiast zauważyć, co ta opowieść mówi o samym Dawidzie. Król, który miał wszelkie narzędzia, żeby zrzucić winę na doradców albo przemilczeć sprawę, przyznaje się przed Bogiem i chce ponieść skutki zamiast poddanych. Pismo pokazuje tu władcę biorącego odpowiedzialność, a nie tłumaczącego się z decyzji.
Zobacz też: Ołtarz (mizbeach) — nazwa od czynności, nie od kształtu · Ofiara (korban) · Dawid · Ezechiel
