Powód jest w tekście podany i nie trzeba go rekonstruować: ziemia napełniła się nieprawością, a zamysły ludzkiego serca były złe nieustannie. Sąd nie przyszedł przy tym natychmiast — pada zapowiedź o stu dwudziestu latach, a Noe jest w Nowym Testamencie nazwany głosicielem sprawiedliwości, więc ktoś przez ten czas mówił, co ma nadejść. To jest odpowiedź, jakiej udziela Pismo. Nie zdejmuje ona jednak trudności: sąd objął wszystkich poza jedną rodziną, a tekst nie wyjaśnia, jak ma się to do zdań o Bogu, który nie pragnie śmierci bezbożnego.
Jaki powód potopu podaje Księga Rodzaju?
A gdy Pan widział, że wielka jest niegodziwość ludzi na ziemi i wszystkie zamysły i myśli ich serca były tylko złe po wszystkie dni; Żałował Pan, że uczynił człowieka na ziemi, i ubolewał nad tym całym sercem. I Pan powiedział: Zgładzę z powierzchni ziemi człowieka, którego stworzyłem, zarówno człowieka, jak i bydło, zwierzęta pełzające i ptactwo niebieskie, bo żałuję, że ich uczyniłem.
Rdz 6,5-7
Ocena jest całościowa i użyto w niej słów skrajnych: wszystkie zamysły, tylko złe, po wszystkie dni. Do tego dochodzi zdanie o Bogu, który żałuje i ubolewa całym sercem — nie jest to opis obojętnego wykonawcy wyroku. Drugi opis dokłada konkret.
Ale ziemia zepsuła się w oczach Boga i napełniła się nieprawością. Wtedy Bóg wejrzał na ziemię, a oto była zepsuta, bo wszelkie ciało wypaczyło swoją drogę na ziemi. I Bóg powiedział do Noego: Nadszedł koniec wszelkiego ciała przed moim obliczem, bo ziemia przez nie jest pełna nieprawości; wytracę je więc wraz z ziemią.
Rdz 6,11-13
Powtarza się tu jedno hebrajskie słowo, tłumaczone jako nieprawość, a oznaczające przede wszystkim przemoc i krzywdę zadawaną siłą. To jest wskazany powód potopu: ziemia była pełna przemocy. Nie chodzi o abstrakcyjną grzeszność, tylko o świat, w którym silniejszy robił, co chciał.
Trzeba przy tym powiedzieć, czego w tym opisie nie ma. Nie ma wyliczenia konkretnych czynów, nie ma imion, nie ma opisu żadnego pojedynczego wydarzenia, które przeważyło szalę. Tekst podaje ocenę całości i przechodzi do decyzji, a czytelnik nie dostaje materiału, z którego mógłby tę ocenę samodzielnie sprawdzić.
Ile czasu ludzie dostali przed potopem?
I powiedział Pan: Mój duch nie będzie na zawsze się spierał z człowiekiem, bo jest on ciałem. Będzie więc jego dni sto dwadzieścia lat.
Rdz 6,3
Zdanie bywa rozumiane dwojako: jako skrócenie długości ludzkiego życia albo jako termin dany przed sądem. Drugie odczytanie pasuje do kontekstu, bo werset stoi tuż przed opisem zepsucia i decyzją o potopie. Jeśli jest trafne, to między wyrokiem a jego wykonaniem upłynęło ponad sto lat, w czasie których budowano arkę na oczach ludzi.
Także dawnego świata nie oszczędził, ale zbawił jako ósmego Noego, kaznodzieję sprawiedliwości, gdy zesłał potop na świat bezbożnych;
2 P 2,5
Piotr nazywa Noego kaznodzieją sprawiedliwości. Księga Rodzaju nie przytacza ani jednego jego kazania, ale ta jedna wzmianka wystarcza, żeby powiedzieć: pokolenie potopu zostało ostrzeżone. Sąd nie spadł bez zapowiedzi.
Które wersety mówią, że Bóg nie chce śmierci grzesznika?
Trzy miejsca ciągną w przeciwną stronę. Pierwsze to deklaracja z Księgi Ezechiela.
Powiedz im: Jak żyję, mówi Pan Bóg: Nie pragnę śmierci bezbożnego, ale aby bezbożny odwrócił się od swojej drogi i żył. Odwróćcie się, odwróćcie się od swoich złych dróg. Dlaczego macie umrzeć, domu Izraela?
Ez 33,11
Drugie to zdanie Piotra o tym, dlaczego sąd się opóźnia.
Nie zwleka Pan ze spełnieniem obietnicy, jak niektórzy uważają, że zwleka, ale okazuje względem nas cierpliwość, nie chcąc, aby ktokolwiek zginął, lecz aby wszyscy doszli do pokuty.
2 P 3,9
Oba mówią o Bogu, który nie chce niczyjej zguby. Zestawienie ich z relacją o wodzie zalewającej ziemię jest niewygodne i nie ma sensu udawać, że nie jest. Można wskazać na zwłokę i na ostrzeżenie jako na wyraz tej samej cierpliwości — Piotr sam używa przykładu Noego w tym kontekście. Ale skala pozostaje skalą, a Pismo jej nie objaśnia.
Trzecie miejsce jest najciekawsze, bo pada tuż po potopie.
I Pan poczuł miłą woń, i Pan powiedział w swoim sercu: Nie będę więcej przeklinał ziemi z powodu człowieka, bo myśl serca człowieka jest zła od jego młodości. Nie wytracę więcej wszystkiego, co żyje, jak teraz uczyniłem.
Rdz 8,21
Uzasadnienie obietnicy brzmi tak samo jak uzasadnienie sądu: myśl serca człowieka jest zła. Ten sam fakt, który wcześniej doprowadził do potopu, teraz staje się powodem, żeby potopu więcej nie było. Tekst nie tłumaczy tej zmiany. Zapisuje ją i idzie dalej.
Czego nie wiemy
Nie wiemy, ilu ludzi wtedy żyło. Pismo nie podaje żadnej liczby ani nawet rzędu wielkości.
Nie wiemy, co dokładnie głosił Noe ani czy ktokolwiek poza jego rodziną odpowiedział. Relacja nie wspomina o ani jednym słuchaczu.
Nie wiemy, jak rozumieć wzmiankę o stu dwudziestu latach. Oba odczytania mają w tekście oparcie i żadne nie zostało potwierdzone gdzie indziej.
Nie wiemy wreszcie, jaki los spotkał tych, którzy zginęli. Piotr pisze zagadkowe zdanie o głoszeniu duchom w więzieniu, które byli nieposłuszni za dni Noego, ale nie wyjaśnia, co przez to rozumie, a Pismo w żadnym innym miejscu tego nie rozwija.
