Najważniejsze w tej scenie jest to, że Achab został o wszystkim uprzedzony. Micheasz opowiada mu wizję, w której duch kłamstwa wchodzi w usta jego proroków, i mówi to królowi prosto w twarz, zanim ten wyruszy na wojnę. Zwiedzenie ogłoszone z góry przestaje być pułapką i staje się ostatnim ostrzeżeniem. Do tego dochodzi kontekst: Achab od lat sam dobierał sobie proroków według tego, co chcieli mówić, i przyznał wprost, że jedynego mówiącego prawdę nienawidzi. Bóg wydał go temu, co sam wybrał — choć tekst nie łagodzi tego, że inicjatywa zostaje w nim przypisana Bogu.
Dlaczego Achab nienawidził proroka Micheasza?
Król Izraela odpowiedział Jehoszafatowi: Jest jeszcze jeden człowiek, przez którego moglibyśmy radzić się Pana, ale ja go nienawidzę, bo nie prorokuje mi nic dobrego, tylko to, co złe. Jest to Micheasz, syn Jimli. Jehoszafat powiedział: Niech król tak nie mówi.
1 Krl 22,8
To zdanie jest kluczem do całej sceny i pochodzi od samego króla. Powód niechęci jest podany otwarcie: nie prorokuje mi nic dobrego. Kryterium nie jest prawda, tylko treść, która odpowiada. Wcześniej w tym samym rozdziale czterystu proroków jednogłośnie zapowiada zwycięstwo, a jeden z nich robi sobie żelazne rogi i przedstawia obrazowo, jak król rozbije Syryjczyków. Achab miał więc dokładnie taki dwór, jakiego chciał.
Co Micheasz zobaczył w wizji tronu i zastępów?
Tamten powiedział: Słuchaj więc słowa Pana: Widziałem Pana siedzącego na swoim tronie, a wszystkie zastępy niebieskie stojące po jego prawicy i lewicy. I Pan zapytał: Kto zwiedzie Achaba, aby wyruszył do Ramot-Gilead i poległ tam? I jeden mówił tak, a drugi inaczej. Wtedy wystąpił duch i stanął przed Panem, mówiąc: Ja go zwiodę. Pan go zapytał: Jak? Odpowiedział: Wyjdę i będę duchem kłamliwym w ustach wszystkich jego proroków. Pan mu powiedział: Zwiedziesz go, na pewno ci się uda. Idź i tak uczyń. Teraz więc Pan włożył ducha kłamliwego w usta tych wszystkich twoich proroków, gdyż Pan zapowiedział ci nieszczęście.
1 Krl 22,19-23
Trzeba zauważyć, komu Micheasz to opowiada i kiedy. Mówi to królowi w obecności drugiego króla i całego dworu, przed wymarszem, kończąc zdaniem o zapowiedzianym nieszczęściu. Nikt nie został oszukany. Achab dostał informację, że wszyscy jego prorocy mówią nieprawdę i kto za tym stoi. Reakcją było kazanie zamknięcia Micheasza w więzieniu o chlebie i wodzie do swojego powrotu.
Ale Micheasz odpowiedział: Jeśli rzeczywiście wrócisz w pokoju, to Pan nie mówił przeze mnie. I dodał: Słuchajcie wszyscy ludzie.
1 Krl 22,28
Prorok podaje przy tym sprawdzian, którego nie da się obejść: jeśli wrócisz cało, nie mówiłem w imieniu Boga. Jest to dokładnie ten sam test, który podaje Tora. Achab wyruszył mimo to, ale nie do końca zlekceważył ostrzeżenie — przebrał się, żeby nie dało się go rozpoznać, i zginął od strzały wypuszczonej na oślep.
Czy Nowy Testament opisuje coś podobnego?
Wśród wszelkiego zwodzenia nieprawości wobec tych, którzy giną, ponieważ nie przyjęli miłości prawdy, by zostali zbawieni. Dlatego Bóg zsyła im silne omamienie, tak że uwierzą kłamstwu; Aby zostali osądzeni wszyscy, którzy nie uwierzyli prawdzie, ale upodobali sobie niesprawiedliwość.
2 Tes 2,10-12
Paweł opisuje to samo w innych słowach i podaje warunek. Omamienie przychodzi na tych, którzy nie przyjęli miłości prawdy i upodobali sobie niesprawiedliwość. Kolejność jest odwrotna do potocznego wyobrażenia: najpierw człowiek odrzuca prawdę, potem zostaje wydany kłamstwu. Nie jest to zesłanie ślepoty na kogoś, kto szukał.
Jak pogodzić to z tym, że Bóg nie kłamie?
Pozostaje pytanie, jak pogodzić to z tym, co Pismo mówi o Bogu wprost.
W nadziei życia wiecznego, które obiecał przed dawnymi wiekami ten, który nie kłamie, Bóg;
Tt 1,2
Abyśmy przez dwie niezmienne rzeczy, w których jest niemożliwe, aby Bóg kłamał, mieli silną pociechę, my, którzy uciekliśmy, by pochwycić się zaoferowanej nam nadziei;
Hbr 6,18
Bóg nie jest człowiekiem, aby miał kłamać, ani synem człowieczym, żeby miał żałować. Czy on powie coś, a tego nie uczyni? Czy wypowie, a nie spełni?
Lb 23,19
Trzy zdania mówiące, że Bóg nie kłamie i że jest to niemożliwe. Zwyczajowe rozróżnienie brzmi tak: Bóg sam nie wypowiada nieprawdy, lecz dopuszcza działanie ducha, który to robi, a hebrajski często mówi o działaniu tam, gdzie chodzi o pozwolenie. Rozróżnienie ma oparcie w tekście, bo w wizji duch sam się zgłasza i sam proponuje sposób. Nie usuwa jednak trudności, ponieważ zgoda pada wyraźnie, a Micheasz kończy zdaniem, że to Bóg włożył ducha kłamliwego w usta proroków. Pismo nie łagodzi tego sformułowania i nie podaje wyjaśnienia.
Czego nie wiemy
Nie wiemy, kim był duch z tej wizji. Tekst nie nazywa go po imieniu i nie mówi, skąd się wziął.
Nie wiemy, czy czterystu proroków wiedziało, że mówi nieprawdę. Relacja nie wchodzi w ich świadomość ani nie podaje ich losu.
Nie wiemy, czy Achab miał jeszcze wyjście po wysłuchaniu ostrzeżenia. Tekst pokazuje, że próbował się ukryć, i nie mówi, co by było, gdyby został.
Nie wiemy wreszcie, jak pogodzić zgodę na kłamstwo z niemożliwością kłamstwa po stronie Boga. Pismo stawia oba zdania obok siebie i nigdzie ich nie uzgadnia.
Zobacz też: Tora (תּוֹרָה) — co znaczy „prawo” po hebrajsku · Achab · Micheasz · Paweł — znaczenie imienia
