Siódmy rozdział Daniela zawiera scenę, do której odwołują się później zarówno ewangelie, jak i Apokalipsa. Sam prorok relacjonuje ją jako widzenie nocne i nie podaje żadnych imion. Właśnie dlatego warto najpierw przeczytać, co widzi, zanim sprawdzimy, jak ten obraz został użyty.
Trony i sąd
I patrzyłem, aż trony zostały postawione, a Odwieczny zasiadł; jego szata była biała jak śnieg, a włosy jego głowy jak czysta wełna, jego tron jak ogniste płomienie, a jego koła jak płonący ogień. Strumień ognia wypływał i tryskał sprzed niego. Tysiąc tysięcy służyło mu, a dziesięć tysięcy po dziesięć tysięcy stało przed nim. Sąd zasiadł i otwarto księgi.
Dn 7,9-10
Zasiadający na tronie nazwany jest w przekładzie Odwiecznym; w polskiej tradycji częściej brzmi to Przedwieczny, a wyrażenie hebrajskie wskazuje po prostu na kogoś sędziwego dniami. Scena jest sądowa: trony, zasiadanie, otwarcie ksiąg. Liczby służące osoby są nie do policzenia, ale funkcja sceny jest jasna — zaraz zapadnie rozstrzygnięcie.
Ktoś podobny do Syna Człowieka
Widziałem też w nocnym widzeniu: Oto w obłokach nieba przybył ktoś podobny do Syna Człowieka, przyszedł aż do Odwiecznego i przyprowadzono go przed niego. I dano mu władzę, cześć i królestwo, aby wszyscy ludzie, wszystkie narody i języki służyli mu. Jego władza jest władzą wieczną, która nie przeminie, a jego królestwo nie będzie zniszczone.
Dn 7,13-14
Trzy szczegóły decydują o wadze tego fragmentu. Po pierwsze, postać przybywa w obłokach nieba, a obłok w Piśmie towarzyszy zwykle obecności Boga, nie ludzi. Po drugie, zostaje doprowadzona przed tron, a więc nie zasiada od początku. Po trzecie, otrzymuje władzę, cześć i królestwo, którym mają służyć wszystkie narody — i to na wieki. Wyrażenie o kimś podobnym do syna człowieka znaczy tyle, co postać o ludzkim wyglądzie, i tworzy kontrast z bestiami z pierwszej części rozdziału.
Druga wykładnia w tym samym rozdziale
A królestwo, władza i wielkość królestwa pod całym niebem zostaną oddane ludowi świętych Najwyższego, którego królestwo będzie królestwem wiecznym, a wszystkie zwierzchności będą mu służyć i jego słuchać.
Dn 7,27
Tego wersetu nie da się pominąć przy uczciwej lekturze. Kilkanaście wersetów po scenie z Synem Człowieka to samo królestwo zostaje oddane ludowi świętych Najwyższego. Tekst stawia obok siebie postać i wspólnotę, i nie tłumaczy, jak jedno ma się do drugiego. Można to czytać jako reprezentację — jeden odbiera to, co należy do wielu — ale sam rozdział takiego wyjaśnienia nie podaje.
Przed Sanhedrynem
Tytuł Syna Człowieczego pojawia się w ewangeliach setki razy i niemal wyłącznie w ustach samego Jeszui. Decydująca scena rozgrywa się jednak podczas przesłuchania.
Lecz Jezus milczał. A najwyższy kapłan powiedział mu: Zaklinam cię na Boga żywego, abyś nam powiedział, czy ty jesteś Chrystusem, Synem Bożym?
Mt 26,63
Najwyższy kapłan pyta o dwie rzeczy naraz i zaprzysięga odpowiedź. Do tego momentu przesłuchanie nie przyniosło zgodnych zeznań.
Odpowiedział mu Jezus: Ty powiedziałeś. Ale mówię wam: Odtąd ujrzycie Syna Człowieczego siedzącego po prawicy mocy Boga i przychodzącego na obłokach niebieskich.
Mt 26,64
Odpowiedź nie ogranicza się do potwierdzenia. Jeszua dokłada zdanie zbudowane z języka Daniela: obłoki nieba i przychodzenie. Nie mówi, że kiedyś zostanie osądzony — mówi, że jego sędziowie zobaczą go po prawicy mocy.
Wtedy najwyższy kapłan rozdarł swoje szaty i powiedział: Zbluźnił! Czyż potrzebujemy jeszcze świadków? Oto teraz słyszeliście bluźnierstwo.
Mt 26,65
Reakcja jest natychmiastowa i pokazuje, jak zdanie zostało zrozumiane. Rozdarcie szat i słowo o bluźnierstwie nie odnoszą się do samego tytułu Mesjasza, bo roszczenie mesjańskie samo w sobie nie było przestępstwem religijnym. Odebrano tu coś więcej.
A Jezus odpowiedział: Ja jestem. I ujrzycie Syna Człowieczego siedzącego po prawicy mocy Boga i przychodzącego z obłokami nieba.
Mk 14,62
Relacja Marka zapisuje jeszcze mocniejsze otwarcie odpowiedzi. Dalszy ciąg jest ten sam: prawica mocy i obłoki nieba. Obie ewangelie zgadzają się co do tego, że przełomem nie było przyznanie się do godności mesjańskiej, lecz zdanie o miejscu, które postać z Dn 7 zajmuje wobec Boga.
Echo w Apokalipsie
Oto przychodzi z obłokami i ujrzy go wszelkie oko, także ci, którzy go przebili. I będą lamentować przed nim wszystkie plemiona ziemi. Tak, amen.
Ap 1,7
A pośród tych siedmiu świeczników kogoś podobnego do Syna Człowieczego, ubranego w długą szatę i przepasanego na piersi złotym pasem. Jego głowa i włosy były białe jak biała wełna, jak śnieg, a jego oczy jak płomień ognia.
Ap 1,13-14
Apokalipsa robi tu rzecz, na którą warto zwrócić uwagę. Postać podobna do Syna Człowieczego zostaje opisana cechami, które u Daniela należały do Zasiadającego na tronie: biel wełny i śniegu. Dwa obrazy z Dn 7 zostają nałożone na siebie.
Czego nie wiemy
Daniel nie mówi, kim jest postać, którą widzi. Nie pada tam słowo Mesjasz, nie ma imienia, nie ma pochodzenia, nie ma żadnego opisu poza ludzkim wyglądem i sposobem przybycia. Nie wiemy też, jak rozdział siódmy godzi wersety 13-14 z wersetem 27 — czy chodzi o jedną postać reprezentującą lud, o dwa etapy tego samego rozstrzygnięcia, czy o coś jeszcze. Tekst nie ustawia tych zdań w żadnej relacji. Nie wiemy wreszcie, w którym momencie scena z tronem miałaby się rozegrać; rozdział opisuje kolejność zdarzeń, nie ich czas. Wszystko, co ponad to, jest już czyimś wnioskiem, a nie treścią widzenia.
Zobacz też: Jeszua (Jezus) · Mesjasz (Maszijach) · Daniel — znaczenie imienia
