Ósmy rozdział Daniela jest dobrym miejscem, żeby nauczyć się czytać wizje prorockie. Nie dlatego, że jest łatwy, lecz dlatego, że sam podaje klucz do części swoich obrazów — i równie wyraźnie zostawia resztę bez klucza.
Miejsce i pora
W trzecim roku panowania króla Belszazara ukazało mi się widzenie, mnie Danielowi, po tym, które ukazało mi się na początku. Zobaczyłem w widzeniu, że jestem w pałacu Suza, który znajdował się w prowincji Elam; zobaczyłem w widzeniu, że jestem nad rzeką Ulaj.
Dn 8,1-2
Daniel podaje rok, poprzednie widzenie i miejsce. Suza leży wtedy poza sercem imperium babilońskiego, w prowincji Elam; prorok umieszcza się nad rzeką i stamtąd patrzy. Te dane nie są ozdobą — księga konsekwentnie datuje swoje widzenia panowaniem konkretnych władców, przez co czytelnik wie, w którym momencie dziejów prorok stoi, gdy patrzy naprzód.
Baran
I podniosłem swoje oczy, i spojrzałem, a oto nad rzeką stał baran mający dwa rogi. Te dwa rogi były wysokie, lecz jeden był wyższy od drugiego, ale ten wyższy wyrósł później. Widziałem, jak baran bódł na zachód, na północ i na południe, a żadna bestia nie mogła stać przed nim i nie było nikogo, kto by wyrwał się z jego ręki. Czynił on według swojej woli i stał się wielki.
Dn 8,3-4
Szczegół o dwóch rogach nierównej długości, z których wyższy wyrósł później, jest zapisany bardzo dokładnie. Kierunki natarcia są trzy: zachód, północ, południe. Nikt nie stawia oporu, a tekst dwa razy podkreśla, że baran robił, co chciał. Ta uwaga wróci pod koniec rozdziału, bo dokładnie ten sam zwrot opisze potem kozła.
Kozioł
Gdy się zastanawiałem nad tym, oto przyszedł kozioł z zachodu po powierzchni całej ziemi, nie dotykając ziemi. A ten kozioł miał okazały róg między swoimi oczami. I przyszedł aż do tego barana, który miał dwa rogi, którego widziałem stojącego nad rzeką; podbiegł do niego w zapalczywości swojej siły. Widziałem także, że natarł na tego barana, a rozjuszywszy się na niego, uderzył barana, tak że złamał mu oba rogi. I baran nie miał siły, aby go odeprzeć; i rzucił go o ziemię, zdeptał go, a nie było nikogo, kto by wyrwał barana z jego mocy.
Dn 8,5-7
Kozioł nadchodzi z zachodu i porusza się tak szybko, że nie dotyka ziemi. Ma jeden okazały róg. Starcie kończy się złamaniem obu rogów barana i zdeptaniem go — obraz nie zostawia miejsca na częściowe zwycięstwo.
Wtedy kozioł stawał się bardzo wielki, ale gdy stał się potężny, złamał się wielki róg, a na jego miejsce wyrosły cztery rogi okazałe na cztery strony świata. Z jednego z nich wyrósł mały róg, a ten bardzo wzrastał ku południu, ku wschodowi i ku wspaniałej ziemi.
Dn 8,8-9
Punkt zwrotny przychodzi w chwili największej siły: wielki róg łamie się wtedy, gdy kozioł staje się potężny. Na jego miejsce wyrasta czwórka, a z jednego z tych czterech — mały róg, który rośnie w trzech kierunkach.
Wykładnia podana przez anioła
A gdy ja, Daniel, patrzyłem na to widzenie i pytałem się o jego znaczenie, oto stanął przede mną ktoś o wyglądzie mężczyzny. Usłyszałem też ludzki głos między brzegami Ulaj, który zawołał: Gabrielu, wyjaśnij mu to widzenie.
Dn 8,15-16
Prorok nie domyśla się sam. Pyta o znaczenie i dostaje posłańca, którego zadanie jest jednoznaczne: wyjaśnić widzenie. Warto zatrzymać się na tej kolejności, bo powtarza się ona w całej księdze. Najpierw obraz, potem pytanie, dopiero na końcu wykładnia — i wykładnia przychodzi z zewnątrz, a nie z domysłu oglądającego.
Ten baran, którego widziałeś, o dwóch rogach, to są królowie Medów i Persów. A ten kosmaty kozioł to król Grecji, a ten wielki róg między jego oczami to pierwszy król.
Dn 8,20-21
To rzadki moment w literaturze prorockiej. Symbole zostają nazwane wprost, z podaniem państw i osoby pierwszego króla. Nie ma tu pola do sporu, bo nie interpretujemy — czytamy zdanie oznajmujące.
A to, że został złamany, a powstały cztery inne w jego miejsce, oznacza, że cztery królestwa powstaną z jego narodu, ale nie będą miały jego potęgi.
Dn 8,22
Cztery rogi to cztery królestwa z tego samego narodu, słabsze od pierwszego. I na tym nazywanie się kończy. Mały róg, który dla dalszego ciągu rozdziału jest najważniejszy, nie otrzymuje ani nazwy państwa, ani imienia władcy. Anioł opisuje jego postępowanie, ale nie mówi, kto to jest. Wnioski, które w tym miejscu bywają dopisywane, są wnioskami czytelników i tak trzeba je nazywać.
Liczba, której anioł nie tłumaczy
Wtedy usłyszałem jednego ze świętych mówiącego, a inny święty zapytał tego, który mówił: Jak długo będzie trwać widzenie o codziennej ofierze i przestępstwie spustoszenia, a świątynia i wojsko będą podane na podeptanie? I powiedział do mnie: Aż do dwóch tysięcy trzystu wieczorów i poranków. Wtedy świątynia zostanie oczyszczona.
Dn 8,13-14
W środku rozdziału pada pytanie o czas i odpowiedź w postaci liczby. Charakterystyczne jest to, czego przy niej nie ma: nie podano punktu początkowego, nie wyjaśniono, czy wieczór i poranek liczyć jako jedną jednostkę czy dwie, i nie powiedziano, do jakiego wydarzenia liczenie ma dobiec. Rachunki budowane na tej liczbie wymagają dołożenia co najmniej trzech założeń, których w tekście nie ma.
Zakończenie, które studzi
A to widzenie wieczorne i poranne, o którym była mowa, jest prawdą. Dlatego zapieczętuj to widzenie, bo spełni się po wielu dniach.
Dn 8,26
Wtedy ja, Daniel, zemdlałem i chorowałem przez kilka dni; potem wstałem i załatwiałem sprawy króla; zdumiewałem się nad tym widzeniem, ale nikt go nie rozumiał.
Dn 8,27
Rozdział kończy się dwoma zdaniami, które trudno pogodzić z pewnością siebie. Widzenie zostaje zapieczętowane jako dotyczące odległego czasu, a prorok — ten, któremu anioł właśnie wyjaśnił część symboli — mówi, że nikt tego nie rozumiał. To nie jest skromnościowa formuła, tylko informacja o stanie rzeczy.
Czego nie wiemy
Nie wiemy, kim jest mały róg. Tekst opisuje jego działanie i jego koniec, ale konsekwentnie nie podaje nazwy, choć dwa wersety wcześniej nazwy podawał bez wahania. To milczenie jest wymowne właśnie przez kontrast. Nie wiemy również, od kiedy liczyć dwa tysiące trzysta wieczorów i poranków ani czym dokładnie miałoby być oczyszczenie świątyni, o którym mowa. Nie wiemy, dlaczego Daniel zachorował po tym widzeniu — tekst notuje fakt, nie przyczynę. Reguła, którą ten rozdział ustawia, jest za to czytelna: tam, gdzie Pismo nazywa, nazywamy za nim; tam, gdzie milczy, milczenie też jest odpowiedzią.
