To jedyny obraz w Piśmie, który został przez samego autora opatrzony wyjaśnieniem. Jan nie zostawia czytelnika z domysłem, tylko dwa razy podaje, co ten obraz oznacza.
Jak Objawienie samo definiuje drugą śmierć?
A śmierć i piekło zostały wrzucone do jeziora ognia. To jest druga śmierć.
Ap 20,14
Zdanie jest krótkie i zawiera dwie informacje. Pierwsza: do jeziora wrzucone zostają śmierć i grób, czyli nie osoby, lecz stany. Druga: całość zostaje nazwana drugą śmiercią. Trudno mówić o męce śmierci albo o torturowaniu grobu, więc obraz opisuje raczej koniec pewnego porządku niż miejsce pobytu.
Ale bojaźliwi, niewierzący, obrzydliwi, mordercy, rozpustnicy, czarownicy, bałwochwalcy i wszyscy kłamcy będą mieli udział w jeziorze płonącym ogniem i siarką. To jest druga śmierć.
Ap 21,8
Druga definicja powtarza tę samą formułę, tym razem po wyliczeniu ludzi. Nazwa jest identyczna, więc ten sam obraz stosuje się do stanów i do osób.
Kto ma uszy, niech słucha, co Duch mówi do kościołów: Ten, kto zwycięży, nie dozna szkody od drugiej śmierci.
Ap 2,11
Trzecie zdanie mówi o tym od strony obietnicy. Zwycięzca nie dozna szkody od drugiej śmierci — nie jest powiedziane, że zostanie z niej wyprowadzony ani że ktoś inny będzie w niej trwał. Zdanie mówi o ochronie, a nie o kontraście trwania.
I podepczecie bezbożnych, gdyż będą prochem pod waszymi nogami w dniu, kiedy to uczynię, mówi Pan zastępów.
Ml 4,3
Prorok mówi tym samym językiem: po niegodziwych zostaje proch. Obraz jest starszy niż Apokalipsa i wyraźnie mówi o skutku, a nie o procesie bez końca.
Czym druga śmierć różni się od pierwszej?
Pierwsza śmierć jest w Piśmie stanem odwracalnym — dlatego nazywana jest snem, a wszyscy z niej powstają na sąd. Druga jest nazwana śmiercią, bo dotyczy tego samego, i zostaje nazwana drugą, bo po niej nie ma już mowy o obudzeniu. To tłumaczy, dlaczego w opisie nowej ziemi pada zdanie, że śmierci już nie będzie: gdyby gdzieś trwał obszar umierania, zdanie byłoby nieprawdziwe.
Jak rozumieć mękę na wieki wieków z tego samego rozdziału?
A diabeł, który ich zwodził, został wrzucony do jeziora ognia i siarki, gdzie jest bestia i fałszywy prorok. I będą męczeni we dnie i w nocy na wieki wieków.
Ap 20,10
To jest najpoważniejszy zarzut w całej sprawie. Cztery wersety przed definicją drugiej śmierci ta sama wizja mówi o męce dniem i nocą, bez końca. Wymienieni są tam diabeł, bestia i fałszywy prorok, a nie ludzie — ale zdanie mówi o męce, a nie o jej wyniku, i tego nie da się usunąć.
A dym ich męki wznosi się na wieki wieków i nie zaznają odpoczynku we dnie i w nocy ci, którzy oddają pokłon bestii i jej wizerunkowi, i ten, kto przyjmuje znamię jej imienia.
Ap 14,11
Drugi zarzut jest równie mocny. Tu mowa już o ludziach, a obok dymu pojawia się brak odpoczynku we dnie i w nocy. Odpowiedź wskazująca na starsze użycie obrazu dymu wznoszącego się nad zniszczonym miastem jest sensowna, ale nie tłumaczy części zdania o odpoczynku.
Potem powie i do tych, którzy będą po lewej stronie: Idźcie ode mnie, przeklęci, w ogień wieczny, przygotowany dla diabła i jego aniołów.
Mt 25,41
Trzeci tekst mówi o ogniu wiecznym przygotowanym dla diabła i jego aniołów. Zwolennicy odczytania przez zagładę wskazują, że tym samym wyrażeniem Juda opisuje karę Sodomy, która dziś nie płonie. To trafna uwaga, lecz nie rozstrzyga, bo obie strony zgadzają się co do trwałości skutku, a spór dotyczy tego, co się w tym ogniu dzieje.
Uczciwa odpowiedź brzmi więc: definicja podana przez Jana ciągnie w stronę końca istnienia, a dwa zdania z tej samej księgi ciągną w stronę trwania męki. Pismo nie stawia zdania rozstrzygającego i nie warto udawać, że stawia.
Czego nie wiemy
Nie wiemy, jak połączyć definicję drugiej śmierci ze zdaniem o męce na wieki wieków w tym samym rozdziale. Nie wiemy, czy los diabła i los ludzi opisywany jest w tej wizji tak samo, bo Jan mówi o nich osobno. Nie wiemy, czy jezioro ognia jest miejscem, czy obrazem stanu. Nie wiemy, ile trwa to, co się w nim dzieje. Wiadomo natomiast, że Pismo nie każe nikomu odgadywać, kto się tam znajdzie, i nie podaje żadnego terminu.
