To pytanie zadają zwykle ci, którzy stracili kogoś, kto — o ile potrafią to ocenić — nie należał do Boga. Odpowiedź Pisma jest w tym miejscu krótsza, niż większość chciałaby usłyszeć, i lepiej to powiedzieć od razu niż zapełniać lukę domysłami.
Co znaczy, że pierwsze rzeczy nie będą wspominane?
Oto bowiem stworzę nowe niebiosa i nową ziemię i nie będą wspominane pierwsze rzeczy ani nie przyjdą na myśl.
Iz 65,17
Zdanie jest częścią zapowiedzi nowego stworzenia. Można je czytać na dwa sposoby i oba mają oparcie w samym tekście. Pierwszy: dawne rzeczy nie będą wspominane, bo znikną z pamięci. Drugi: nie będą wspominane, bo przestaną wracać jako ciężar, tak jak nie wraca się myślami do dawnego długu po jego spłaceniu.
Za drugim odczytaniem przemawia dalszy ciąg tego samego rozdziału, w którym prorok opisuje ludzi budujących domy, sadzących winnice i cieszących się swoją pracą. Nie są to zajęcia dla kogoś, kto stracił pamięć własnego życia. Prorok mówi zresztą także o tym, że nie będzie już słychać płaczu — a płacz jest reakcją, nie wspomnieniem.
Czy otarcie łez oznacza wymazanie pamięci?
I otrze Bóg wszelką łzę z ich oczu, i śmierci już nie będzie ani smutku, ani krzyku, ani bólu nie będzie, bo pierwsze rzeczy przeminęły.
Ap 21,4
To zdanie mówi o czymś innym niż wymazanie pamięci. Bóg ociera łzy, czyli reaguje na płacz, a nie usuwa jego powód z głowy płaczącego. Wyliczenie jest zresztą precyzyjne: śmierć, smutek, krzyk i ból. Wszystkie cztery są stanami, a nie treściami pamięci.
Połknie śmierć w zwycięstwie, a Pan Bóg otrze łzy z każdego oblicza i zdejmie z całej ziemi hańbę swego ludu, bo tak Pan powiedział.
Iz 25,8
Izajasz mówi to samo wcześniej i dodaje jeszcze jedno: zdjęcie hańby. Obraz jest osobisty — ktoś podchodzi i ociera twarz. Trudno wyobrazić sobie ten gest wobec kogoś, kto o niczym nie pamięta.
Teraz bowiem widzimy w zwierciadle, niewyraźnie, ale wówczas twarzą w twarz. Teraz poznaję cząstkowo, ale wtedy poznam tak, jak jestem poznany.
1 Kor 13,12
Paweł mówi o poznaniu, które będzie pełniejsze, a nie uboższe. Jest to najmocniejsza wskazówka w całej sprawie, bo idzie w kierunku przeciwnym niż utrata pamięci.
Jest jeszcze jeden argument, rzadko przywoływany. Mesjasz po zmartwychwstaniu zachował ślady po ranach i pokazywał je uczniom. Nie jest to obraz kogoś, komu wymazano przeszłość — jest to obraz kogoś, kto ją przeszedł i nosi jej znaki bez cierpienia. Jeśli wzorem nowego ciała jest właśnie jego ciało, to trudno oczekiwać, że dla pozostałych przewidziano wymazanie historii.
Które teksty pokazują, że zmarli pamiętają krzywdę?
I wołały donośnym głosem: Jak długo jeszcze, Panie święty i prawdziwy, nie będziesz sądził i nie pomścisz naszej krwi na mieszkańcach ziemi?
Ap 6,10
Pierwszy zarzut wskazuje, że w wizji Jana ci, którzy zginęli, pamiętają swoją krzywdę i pytają o sprawiedliwość. Jeśli pamięć krzywdy nie znika, to trudno mówić o wymazaniu przeszłości. Zdanie to jest jednak częścią wizji, w której wiele rzeczy mówi w sposób obrazowy, i nie opisuje stanu po odnowieniu wszystkiego.
I powiedział Abraham: Synu, wspomnij, że za życia odebrałeś swoje dobro, podobnie jak Łazarz zło. A teraz on doznaje pociechy, a ty cierpisz męki.
Łk 16,25
Drugi zarzut pochodzi z przypowieści, w której Abraham mówi do bogacza wprost: wspomnij. Pamięć o dawnym życiu jest tam nie tylko obecna, ale i konieczna dla całej sceny. Odpowiedź o gatunku tekstu jest zasadna, lecz nie usuwa faktu, że Jeszua tak tę scenę opowiedział. Warto przy tym zauważyć, że pamięta w niej ten, kto jest po złej stronie, a nie ten, kto doznaje pociechy — przypowieść nie mówi więc nic o pamięci zbawionych.
Czego nie wiemy
Nie wiemy, jak Bóg pogodzi pełne poznanie z brakiem bólu — Pismo obiecuje jedno i drugie, a nie tłumaczy mechanizmu. Nie wiemy, czy zbawieni będą wiedzieli, kto nie zmartwychwstał do życia; nie ma na ten temat ani jednego zdania. Nie wiemy, czy zdanie Izajasza o niewspominaniu dotyczy pamięci, czy powrotu dawnych spraw. Nie wiemy wreszcie, ilu ludzi obejmie ostatecznie łaska, i nie wolno tego zgadywać ani na czyjąś korzyść, ani na niekorzyść. Wiadomo tyle, że obietnica dotyczy końca płaczu, a Ten, kto ją złożył, wie, z czego ten płacz wynika.
Zobacz też: Mesjasz (Maszijach) · Jeszua (Jezus) · Izajasz · Abraham · Paweł — znaczenie imienia
