Pytanie zadają zwykle ludzie, którzy trafili na argument zaczynający się od słów, że w oryginale to znaczy coś zupełnie innego. Argument taki bywa trafny i bywa nadużywany, więc warto sprawdzić, co same teksty mówią o dostępie do siebie.
Czy Pismo zakłada, że tekst wymaga objaśnienia?
Czytali więc z księgi Prawa Bożego wyraźnie i wyjaśniali znaczenie tak, żeby zrozumiano to, co czytali.
Ne 8,8
Scena rozgrywa się po powrocie z wygnania, gdy część ludu posługiwała się już na co dzień aramejskim. Objaśnianie znaczenia nie jest tu dodatkiem do czytania, tylko jego częścią, a celem wprost nazwanym jest to, żeby słuchacze zrozumieli. Ten sam wzór wraca przy etiopskim dworzaninie.
Kiedy Filip podbiegł, usłyszał, jak tamten czyta proroka Izajasza, i zapytał: Rozumiesz, co czytasz? A on odpowiedział: Jak mogę rozumieć, jeśli mi nikt nie wyjaśni? I zaprosił Filipa, aby wszedł i przy nim usiadł.
Dz 8,30-31
Człowiek czytający Izajasza nie potrzebował słownika, tylko kogoś, kto wyjaśni. Filip nie uczy go języka i nie odsyła do oryginału — tłumaczy sens. To najbliższy Pismu opis tego, jak działa zrozumienie tekstu.
Jak to jest, że każdy z nas słyszy swój własny język ojczysty? Partowie, Medowie, Elamici i ci, którzy mieszkają w Mezopotamii, Judei, Kapadocji, w Poncie i Azji; We Frygii, w Pamfilii, Egipcie i w częściach Libii, które leżą obok Cyreny, a także przybysze z Rzymu, zarówno Żydzi, jak i prozelici; Kreteńczycy i Arabowie – słyszymy ich głoszących w naszych językach wielkie dzieła Boże.
Dz 2,8-11
Pierwszym publicznym znakiem po wylaniu Ducha było to, że każdy słyszał we własnym języku, a nie to, że wszyscy zostali sprowadzeni do jednego języka świętego. Kierunek jest jednoznaczny: treść idzie do ludzi w ich mowie. Paweł ujmuje tę samą zasadę wprost.
Tak i wy, jeśli nie wypowiecie językiem zrozumiałych słów, jakże ktoś zrozumie, co się mówi? Na wiatr bowiem będziecie mówić.
1 Kor 14,9
Czy Pismo pochwala pracę nad tekstem?
Ci byli szlachetniejsi od tych w Tesalonice, gdyż przyjęli słowo Boże z całą gotowością i codziennie badali Pisma, czy tak się sprawy mają.
Dz 17,11
Pochwała dotyczy codziennego badania Pism, czyli pracy nad tekstem, a nie samego słuchania. Nie ma tu mowy o języku, ale nie ma też zgody na czytanie powierzchowne.
Staraj się, abyś stanął przed Bogiem jako wypróbowany pracownik, który nie ma się czego wstydzić i który dobrze rozkłada słowo prawdy.
2 Tm 2,15
Jak też mówi o tym we wszystkich listach. Są w nich pewne rzeczy trudne do zrozumienia, które, podobnie jak inne Pisma, ludzie niedouczeni i nieutwierdzeni przekręcają ku swemu własnemu zatraceniu.
2 P 3,16
Te trzy zdania razem wyznaczają obowiązek staranności, a nie obowiązek nauki hebrajskiego. Znajomość języka jest jednym z narzędzi staranności, obok porównywania przekładów, czytania całego kontekstu i sprawdzania, czy zdanie rzeczywiście mówi to, co ktoś na jego podstawie twierdzi. Ostatnie z tych narzędzi jest dostępne każdemu i wychwytuje większość nadużyć.
Kiedy znajomość hebrajskiego naprawdę coś zmienia?
Jest jedno miejsce, w którym korzyść jest niepodważalna: spór o pojedyncze słowo. Gdy dyskusja dotyczy tego, czy dany wyraz znaczy wieczność czy czas nieokreślony, czy czasownik jest rozkazem czy opisem, albo czy zdanie ma podmiot, którego polszczyzna musi dopowiedzieć, tłumacz podjął decyzję za czytelnika i nie zawsze ją zaznaczył. Tam znajomość języka pozwala sprawdzić, a nie tylko uwierzyć.
Warto przy tym zauważyć, że sam oryginał nie jest jednorodny. Część Księgi Daniela i fragmenty Ezdrasza zapisano po aramejsku, a przejście z jednego języka na drugi widać w tekście.
Wtedy Chaldejczycy odpowiedzieli królowi po syryjsku: Królu, żyj na wieki! Opowiedz sen swoim sługom, a objaśnimy jego znaczenie.
Dn 2,4
Warto też zauważyć, że autorzy Nowego Testamentu cytują Stary Testament najczęściej według przekładu greckiego, a nie według tekstu hebrajskiego. Gdyby dostęp do oryginału był warunkiem wierności, trudno byłoby to wytłumaczyć. Do tego dochodzi grecki Nowego Testamentu. Kto chce dotrzeć do wszystkich oryginałów, ma przed sobą trzy języki, nie jeden — i to jest uczciwa informacja dla kogoś, kto rozważa, ile w to włożyć.
Czego nie wiemy
Nie wiemy, ile treści ubywa w przekładzie. Da się wskazać konkretne miejsca, w których polszczyzna gubi rozróżnienie obecne w oryginale, ale nie da się tego zsumować ani zmierzyć, a każda liczba podawana w takich dyskusjach jest zmyślona.
Nie ma w Piśmie ani jednego zdania, które uzależniałoby zrozumienie albo zbawienie od znajomości hebrajskiego. Nie ma też zdania, które by naukę odradzało. Milczenie działa w obie strony i trzeba je uszanować: kto stawia język jako warunek, dokłada warunek, którego tekst nie stawia, a kto twierdzi, że język niczego nie zmienia, przeczy praktyce samych ksiąg, w których czytanie szło w parze z objaśnianiem.
Zobacz też: Celem (צֶלֶם) — obraz Boży i posąg bożka to jedno słowo · Filip — znaczenie imienia · Paweł — znaczenie imienia
