To jedno z niewielu przykazań, przy których Tora podaje powód, i to powód zrozumiały bez komentarza. Trudność nie leży więc w tym, po co, tylko w tym, jak — bo przepis zakłada określony rodzaj odzieży, a dzisiejsze ubranie jest zbudowane inaczej.
Po co Tora nakazuje nosić frędzle?
Przemów do synów Izraela i powiedz im, aby robili sobie frędzle na skrajach swoich szat przez wszystkie pokolenia, a do frędzli niech przyprawią sznurek z błękitnej tkaniny. I będziecie mieć te frędzle, żebyście na nie spoglądali i przypominali sobie wszystkie przykazania Pana, aby je wypełnić, a nie podążali za własnym sercem i własnymi oczami, za którymi idąc, cudzołożylibyście;
Lb 15,38-39
Cel jest podany wprost i jest pamięciowy: frędzle mają być widoczne dla noszącego, żeby przypominały mu o przykazaniach. Nie są ozdobą, znakiem stanu ani amuletem, a przepis nie wiąże z nimi żadnej obietnicy poza samym przypominaniem. Adresatem są synowie Izraela, i nakaz obejmuje wszystkie pokolenia, więc nie jest to zarządzenie na jeden okres. Powtórzenie w Księdze Powtórzonego Prawa dodaje szczegół, który okaże się kłopotliwy.
Sporządzisz sobie frędzle na czterech rogach swego płaszcza, którym będziesz się okrywał.
Pwt 22,12
Do jakiego stroju odnosi się przepis o frędzlach?
Mowa jest o skrajach szat i o czterech rogach płaszcza, którym się człowiek okrywa. To opis konkretnego kroju: prostokątnej tkaniny narzucanej na siebie, mającej cztery narożniki. Koszula, spodnie, sweter i kurtka rogów w tym sensie nie mają, i nie jest to kwestia mody, tylko innej konstrukcji odzieży.
I tu jest cały problem, którego nie należy zamazywać w żadną stronę. Tekst nie mówi, co zrobić, gdy strój rogów nie ma. Nie nakazuje uszyć osobnej szaty specjalnie po to, żeby było gdzie przymocować frędzle. Nie zwalnia też z przykazania z powodu kroju ubrania. Po prostu milczy, bo pytanie takie w tamtym świecie nie powstawało.
Wynikają z tego dwa ostrzeżenia. Kto twierdzi, że Tora nakazuje dziś nosić czterorożną chustę pod koszulą, dokłada do przykazania szczegół, którego w nim nie ma. Kto twierdzi, że krój ubrania automatycznie znosi przykazanie, dokłada zwolnienie, którego też tam nie ma. Obie strony robią ten sam ruch, tylko w przeciwne kierunki.
Czy Jeszua i jego otoczenie nosili frędzle?
A wszystkie swoje uczynki spełniają, aby ludzie ich widzieli. Poszerzają swoje filakterie i wydłużają frędzle swoich płaszczy.
Mt 23,5
To zdanie potwierdza dwie rzeczy. Frędzle były w tamtym środowisku w powszechnym użyciu, a nagana Jeszui dotyczy ich wydłużania na pokaz, nie samego noszenia. Gdyby chodziło o zniesienie zwyczaju, zdanie brzmiałoby inaczej.
I oto kobieta, która od dwunastu lat cierpiała na krwotok, podeszła z tyłu i dotknęła brzegu jego szaty.
Mt 9,20
I prosili go, aby mogli dotknąć tylko brzegu jego szaty, a ci, którzy dotknęli, zostali uzdrowieni.
Mt 14,36
W obu tych miejscach polski przekład mówi o brzegu szaty, choć w greckim tekście stoi to samo słowo, które w Mt 23,5 oddano jako frędzle. Przekład rozróżnia, oryginał nie. Pozwala to powiedzieć, że chodzi o skraj szaty, i nie pozwala rozstrzygnąć nic ponadto — Ewangelie nie opisują wprost, co Jeszua nosił, i nie robią z tego tematu.
Czy Kol 2,16 i Rz 14,5 dotyczą frędzli?
Niech więc nikt was nie osądza z powodu jedzenia lub picia, co do święta, nowiu księżyca lub szabatów.
Kol 2,16
Jeden bowiem czyni różnicę między dniem a dniem, a drugi każdy dzień ocenia jednakowo. Każdy niech będzie dobrze upewniony w swoim zamyśle.
Rz 14,5
Oba dotyczą jedzenia, picia, świąt, nowiu i dni. Frędzle nie występują w żadnym z nich ani razu. Zastosowanie tych zdań do cicit wymaga wcześniejszego uogólnienia — przyjęcia, że skoro w jednej sprawie mowa o wolności oceny, to w innej też. Uogólnienie może być słuszne, ale nie stoi w tekście i nie należy go podawać jako cytatu.
Czego nie wiemy
Nie wiemy, jak przełożyć przykazanie na ubranie bez rogów, bo Pismo tego przełożenia nie podaje. Każde rozwiązanie, jakie się dziś stosuje — chusta modlitewna, mała czterorożna kamizelka pod koszulą, frędzle przy paskach spodni — jest propozycją ludzi, a nie treścią przepisu.
Nie wiemy, czy sznurek z błękitnej tkaniny jest częścią obowiązku, czy elementem, bez którego frędzel nadal spełnia swoją rolę. Tekst go wymienia i na tym poprzestaje. Nie ma też w całym Piśmie ani jednej sceny, w której ktoś zostaje zganiony za brak frędzli — jest scena o ich wydłużaniu, i tylko ta. To nie rozstrzyga sprawy, ale mówi coś o proporcjach, w jakich sam tekst ją traktuje.
Zobacz też: Tora (תּוֹרָה) — co znaczy „prawo” po hebrajsku · Jeszua (Jezus) · Cicit (frędzle)
