Zapowiedź odstępstwa bywa czytana jako powód do podejrzliwości wobec wszystkich naokoło. W Piśmie działa odwrotnie: opis jest na tyle konkretny, że pozwala sprawdzić przede wszystkim siebie, i na tyle powściągliwy, że nie daje narzędzia do wskazywania winnych.
Co według Pawła musi się stać przed dniem Pańskim?
Niech was nikt w żaden sposób nie zwodzi. Ten dzień bowiem nie nadejdzie, dopóki najpierw nie przyjdzie odstępstwo i nie objawi się człowiek grzechu, syn zatracenia;
2 Tes 2,3
Paweł pisze to do ludzi, którym ktoś wmówił, że dzień Pański już nadszedł. Jego odpowiedź nie jest uspokojeniem emocjonalnym, tylko podaniem warunku: najpierw odstępstwo. To jedno z niewielu miejsc, w których Nowy Testament mówi o kolejności zdarzeń w sposób tak jednoznaczny.
A Duch otwarcie mówi, że w czasach ostatecznych niektórzy odstąpią od wiary, dając posłuch zwodniczym duchom i naukom demonów;
1 Tm 4,1
W liście do Tymoteusza to samo zjawisko zostaje nazwane od strony treści. Odstąpienie od wiary nie polega tu na porzuceniu religii, lecz na przyjęciu innej nauki. Ludzie, o których mowa, nadal wierzą — tylko w coś innego.
Po czym poznać odstępstwo według słów Jeszui?
A wówczas wielu się zgorszy, będą się wzajemnie wydawać i jedni drugich nienawidzić. Powstanie też wielu fałszywych proroków i wielu zwiodą. A ponieważ wzmoże się nieprawość, miłość wielu oziębnie.
Mt 24,10-12
Jeszua wymienia trzy rzeczy: wzajemne wydawanie się i nienawiść, fałszywych proroków oraz oziębnięcie miłości wskutek narastającej nieprawości. Nie ma tu ani słowa o klęskach żywiołowych jako znaku odstępstwa. Znaki są relacyjne i moralne, czyli takie, które widać wewnątrz wspólnoty, a nie w wiadomościach.
Przyjdzie bowiem czas, gdy zdrowej nauki nie zniosą, ale zgromadzą sobie nauczycieli według swoich pożądliwości, ponieważ ich uszy świerzbią. I odwrócą uszy od prawdy, a zwrócą się ku baśniom.
2 Tm 4,3-4
Paweł dodaje mechanizm, który jest niewygodny, bo odwraca kierunek winy. To nie nauczyciele psują słuchaczy. To słuchacze dobierają sobie nauczycieli pod własne upodobania, a nauczyciele dostosowują się do popytu. Odstępstwo zaczyna się od tego, czego ludzie chcą słuchać.
Byli też fałszywi prorocy wśród ludu, jak i wśród was będą fałszywi nauczyciele, którzy potajemnie wprowadzą herezje zatracenia, wypierając się Pana, który ich odkupił, i sprowadzą na siebie rychłą zgubę.
2 P 2,1
Piotr mówi to samo o wnętrzu zgromadzenia i używa porównania historycznego: tak jak wśród Izraela byli fałszywi prorocy, tak wśród was będą fałszywi nauczyciele. Zjawisko nie przychodzi z zewnątrz i nie ogłasza się z góry — słowo o potajemnym wprowadzaniu nauk jest tu istotne.
Czy obietnica o bramach piekła wyklucza odstępstwo?
Ja ci też mówię, że ty jesteś Piotr, a na tej skale zbuduję mój kościół, a bramy piekła go nie przemogą.
Mt 16,18
Obietnica, że bramy piekła nie przemogą wspólnoty, bywa używana jako dowód, że wielkiego odstępstwa być nie może. Zdanie mówi jednak o nieprzemożeniu, a nie o tym, że każda wspólnota i każde pokolenie zostaną wierne. Paweł, który zapowiada odstępstwo, nie widział tu sprzeczności.
Mówię wam, że szybko pomści ich krzywdę. Lecz czy Syn Człowieczy znajdzie wiarę na ziemi, gdy przyjdzie?
Łk 18,8
To pytanie ciągnie w drugą stronę i pozostaje pytaniem. Jeszua nie odpowiada na nie ani twierdząco, ani przecząco. Kto twierdzi, że wie, jaka jest odpowiedź, dopowiada coś, czego w tekście nie ma.
Ale cóż mu odpowiada Bóg? Zostawiłem sobie siedem tysięcy mężów, którzy nie zgięli kolan przed Baalem. Tak i w obecnym czasie pozostała resztka według wybrania przez łaskę.
Rz 11,4-5
Najbardziej wyważony jest ten fragment. Paweł przypomina Eliaszowi odpowiedź o siedmiu tysiącach i przenosi ją na swoją teraźniejszość: pozostała resztka. To zdanie robi dwie rzeczy naraz. Nie pozwala ogłosić, że wiara zniknęła — i nie pozwala liczyć na to, że wierność będzie zjawiskiem masowym.
Jak zareagować na zapowiedź odstępstwa?
Zapowiedź odstępstwa nie jest w Piśmie zaproszeniem do tropienia odstępców. Wszystkie te teksty mają zakończenia praktyczne: trwać przy zdrowej nauce, sprawdzać, co się słyszy, i nie dawać się poruszyć wiadomością, że coś już się stało. Reakcją na zapowiedź jest własna wierność, nie lista podejrzanych.
Warto też zauważyć, czego w tych opisach nie ma. Nie ma nazwy wspólnoty, kraju ani urzędu. Apostołowie piszą do konkretnych zborów o tym, co może się w nich wydarzyć, i za każdym razem kierują uwagę do wewnątrz. Odstępstwo rozpoznaje się po treści nauczania i po sposobie, w jaki ludzie traktują siebie nawzajem, a nie po szyldzie. Kto szuka wroga na zewnątrz, przeoczy dokładnie to, przed czym te listy ostrzegają.
Czego nie wiemy
Nie wiemy, czy odstępstwo jest jednym zdarzeniem, czy procesem rozciągniętym na pokolenia — tekst używa rzeczownika, ale nie podaje ram. Nie wiemy, jaka jego część już nastąpiła. Nie wiemy, jak rozpoznać moment, w którym warunek postawiony przez Pawła zostanie spełniony, bo nie dostaliśmy żadnej miary. I nie znamy odpowiedzi na pytanie o wiarę, które Jeszua zostawił otwarte.
Zobacz też: Jeszua (Jezus) · Piotr · Paweł — znaczenie imienia
