To pytanie zadaje zwykle ktoś, kto uwierzył już w trakcie małżeństwa i nagle zauważył, że idą z małżonkiem w różne strony. Pismo odpowiada na nie wyjątkowo konkretnie, ale odpowiada wąsko i sam autor zaznacza granice swojej wypowiedzi.
Co Paweł radzi w małżeństwie z osobą niewierzącą?
Pozostałym zaś mówię ja, a nie Pan: Jeśli któryś z braci ma żonę niewierzącą, a ta zgadza się z nim mieszkać, niech jej nie oddala. A jeśli jakaś żona ma męża niewierzącego, a ten zgadza się z nią mieszkać, niech od niego nie odchodzi.
1 Kor 7,12-13
Zwróć uwagę na pierwsze słowa. Paweł sam zaznacza, że mówi od siebie, a nie przytacza polecenia Pana. To rzadkie i warto to zauważyć: apostoł rozróżnia tutaj między tym, co usłyszał, a tym, co sam rozstrzyga. Nie zmniejsza to wagi jego słów, ale zmienia sposób, w jaki należy je czytać.
Sama reguła jest jednoznaczna i idzie wbrew intuicji, której wielu się spodziewa. To nie niewierzący ma odejść. To wierzący ma go nie oddalać.
Mąż niewierzący bowiem jest uświęcony przez żonę, a żona niewierząca uświęcona jest przez męża. Inaczej wasze dzieci byłyby nieczyste, teraz zaś są święte.
1 Kor 7,14
Uzasadnienie jest zaskakujące. Zwykle zakłada się, że kontakt z niewiarą kala. Tekst mówi coś odwrotnego: to obecność wierzącego działa na dom, a nie na odwrót. Dzieci są w tym zdaniu nazwane świętymi, choć jedno z rodziców nie wierzy.
Co zrobić, gdy niewierzący współmałżonek chce odejść?
Lecz jeśli niewierzący chce odejść, niech odejdzie. W takich przypadkach ani brat, ani siostra nie są w niewoli. Bóg zaś powołał nas do pokoju. Co bowiem wiesz, żono, czy zbawisz męża? Albo co wiesz, mężu, czy zbawisz żonę?
1 Kor 7,15-16
Jeśli niewierzący chce odejść, wierzący nie ma go zatrzymywać. Zdanie o niebyciu w niewoli jest tu kluczowe i zaraz do niego wrócimy, bo właśnie ono jest najczęściej rozciągane poza to, co mówi.
Zwróć jeszcze uwagę na pytanie, którym Paweł kończy. Nie obiecuje, że wytrwanie doprowadzi do nawrócenia współmałżonka. Pyta, skąd możesz to wiedzieć. To ważne, bo w rozmowach na ten temat obietnica taka bywa formułowana jako pewnik, a w tekście jej nie ma.
Podobnie żony, bądźcie poddane swoim mężom, aby nawet ci, którzy nie wierzą słowu, przez postępowanie żon zostali pozyskani bez słowa; Widząc wasze czyste, pełne bojaźni postępowanie.
1 P 3,1-2
Piotr wskazuje na postępowanie jako na drogę, którą ktoś może zostać pozyskany. Mówi o możliwości, nie o gwarancji, i mówi o postawie, nie o strategii.
Które teksty mówią o nierozerwalności małżeństwa?
A tak już nie są dwoje, ale jedno ciało. Co więc Bóg złączył, człowiek niech nie rozłącza.
Mt 19,6
Mówi bowiem Pan, Bóg Izraela, że nienawidzi oddalania, gdyż ten, kto to robi, okrywa swoim płaszczem okrucieństwo, mówi Pan zastępów. Tak więc strzeżcie swego ducha i nie postępujcie zdradliwie.
Ml 2,16
Oba teksty mówią o trwałości małżeństwa i o tym, jak Bóg odnosi się do jego rozrywania. Nie da się ich zbyć i nie da się na ich podstawie twierdzić, że rozejście jest sprawą obojętną.
Tym zaś, którzy trwają w związku małżeńskim, nakazuję nie ja, lecz Pan: Żona niech nie odchodzi od męża. Lecz jeśli odeszłaby, niech pozostanie bez męża albo niech się z mężem pojedna. Mąż również niech nie oddala żony.
1 Kor 7,10-11
Tu Paweł mówi już nie od siebie, lecz przekazuje polecenie. Warto zauważyć, że nawet w razie odejścia przewiduje dwie możliwości: pozostanie bez męża albo pojednanie. Nie wymienia trzeciej.
Czego nie wiemy
Nie wiemy, co dokładnie znaczy odejście. Czy chodzi o formalny rozwód, o wyprowadzkę, o odmowę wspólnego życia przy zachowaniu wspólnego adresu. Tekst nie precyzuje, a różnica jest w praktyce ogromna.
Nie wiemy też, jak daleko sięga zdanie o niebyciu w niewoli. Jedni czytają je jako zwolnienie ze zobowiązania do utrzymywania związku, drudzy jako zgodę na ponowne małżeństwo. Tekst nie rozstrzyga między tymi odczytaniami i nie należy udawać, że rozstrzyga.
Pismo nie omawia w tym miejscu sytuacji przemocy ani zagrożenia bezpieczeństwa. Reguła Pawła zakłada, że niewierzący zgadza się mieszkać, a więc sytuację względnie spokojną. Nie napisano, co zrobić, gdy zgoda na mieszkanie oznacza dla kogoś realne niebezpieczeństwo. Kto z tego milczenia wyprowadza nakaz pozostania w każdych okolicznościach, dokłada do tekstu treść, której w nim nie ma.
Nie wiemy wreszcie, jak liczyć czas. Rozdział zakłada stan trwały, a nie kryzys, który minie za pół roku. Nie mówi, po jakim czasie milczenia albo oddalenia można uznać, że druga strona odeszła. To pytanie zadaje sobie wiele osób i tekst nie daje na nie odpowiedzi.
Wynika stąd jedno, co można powiedzieć z pewnością: inicjatywa rozejścia nie ma według tego rozdziału należeć do wierzącego. Wszystko poza tym jest rozstrzyganiem sprawy, której tekst nie rozstrzyga.
Warto jeszcze zwrócić uwagę na ton całego fragmentu. Paweł nie straszy, nie moralizuje i nie stawia warunków. Mówi o pokoju, do którego Bóg powołał, i o granicach ludzkich możliwości. Kto z tego rozdziału robi narzędzie nacisku na osobę już cierpiącą w trudnym małżeństwie, używa go wbrew jego własnemu brzmieniu.
Zobacz też: Apostoł (szaliach) · Piotr · Paweł — znaczenie imienia
