Nie. Jeszua użył hebrajskiego sposobu mówienia, w którym nienawiść oznacza mniejsze umiłowanie w porównaniu z czymś innym, a nie wrogość. Wiadomo to z samego Pisma, bez odwoływania się do wiedzy zewnętrznej: Mateusz zapisuje tę samą naukę słowami o miłowaniu bardziej, a Księga Rodzaju nazywa Leę znienawidzoną w zdaniu, które tłumaczy to jako kochanie Racheli bardziej. Ten sam Jeszua ostro atakuje ludzi, którzy pod pozorem pobożności uchylali się od utrzymania rodziców.
Co dokładnie mówi Łk 14,26 o nienawiści do bliskich?
Wypowiedź Łukasza rzeczywiście brzmi twardo i nie ma sensu tego łagodzić.
Jeśli ktoś przychodzi do mnie, a nie ma w nienawiści swego ojca i matki, żony i dzieci, braci i sióstr, a nawet swego życia, nie może być moim uczniem.
Łk 14,26
Lista jest wymowna: ojciec i matka, żona i dzieci, bracia i siostry, a na końcu własne życie. Nikt nie twierdzi, że uczeń ma nienawidzić samego siebie w sensie wrogości wobec siebie. Już to jedno pokazuje, że słowo działa tu porównawczo — chodzi o miejsce w hierarchii przywiązań, nie o uczucie.
Jak tę samą naukę zapisał Mateusz?
Rozstrzygające jest to, jak tę samą myśl oddaje inny ewangelista.
Kto miłuje ojca albo matkę bardziej niż mnie, nie jest mnie godny. I kto miłuje syna albo córkę bardziej niż mnie, nie jest mnie godny.
Mt 10,37
Treść jest identyczna, forma inna. Mateusz mówi o miłowaniu bardziej niż Jeszua, Łukasz o nienawiści — i obaj mają na myśli to samo pierwszeństwo. Kto zna sposób mówienia Pisma, nie widzi tu żadnej sprzeczności.
Gdzie w Torze nienawiść znaczy mniejszą miłość?
Ten idiom nie pojawia się nagle w Ewangeliach. Działa już w opowieści o Jakubie i jego dwóch żonach.
Wtedy Jakub obcował też z Rachelą i kochał Rachelę bardziej niż Leę, i służył mu jeszcze drugie siedem lat. A gdy Pan widział, że Lea była znienawidzona, otworzył jej łono. Rachela zaś była bezpłodna.
Rdz 29,30-31
Zdania stoją obok siebie i wyjaśniają się nawzajem. Najpierw czytamy, że Jakub kochał Rachelę bardziej niż Leę, a w następnym wersecie ta sama sytuacja opisana jest słowem o znienawidzeniu. Nie ma tu dwóch faktów, tylko jeden, opowiedziany dwa razy. Dokładnie taką techniką posługuje się Jeszua.
Jak Jeszua bronił przykazania o czci dla rodziców?
Gdyby ktoś chciał czytać Łukasza dosłownie, natrafi na wypowiedź, w której Mesjasz broni czwartego przykazania przeciw religijnym wykrętom.
Bóg bowiem nakazał: Czcij swego ojca i matkę, oraz: Kto złorzeczy ojcu albo matce, niech poniesie śmierć. Ale wy mówicie: Kto by powiedział ojcu albo matce: To, co powinieneś otrzymać ode mnie jako pomoc, jest darem ofiarnym; I nie uczciłby swego ojca ani matki, będzie bez winy. I tak unieważniliście przykazanie Boże przez waszą tradycję.
Mt 15,4-6
Sprawa dotyczyła zwyczaju, który pozwalał uznać majątek za dar ofiarny i na tej podstawie odmówić pomocy starzejącym się rodzicom. Jeszua nazywa to unieważnieniem Bożego przykazania przez tradycję. Człowiek, który tak mówi, nie mógł chwilę wcześniej nakazać nienawiści do ojca i matki.
Czy apostołowie podtrzymali obowiązek troski o rodzinę?
Przykazanie o czci dla rodziców nie zostało zniesione i wraca w listach apostolskich bez żadnego zastrzeżenia.
Czcij swego ojca i swoją matkę, aby twoje dni były długie na ziemi, którą Pan, twój Bóg, da tobie.
Wj 20,12
Paweł stawia obowiązek utrzymania bliskich tak wysoko, że jego zaniedbanie porównuje z odstępstwem.
A jeśli ktoś nie dba o swoich, a zwłaszcza o domowników, ten wyparł się wiary i gorszy jest od niewierzącego.
1 Tm 5,8
A w liście do Efezjan cytuje to samo przykazanie jako obowiązujące dzieci.
Dzieci, bądźcie posłuszne waszym rodzicom w Panu, bo jest to sprawiedliwe. Czcij swego ojca i matkę – jest to pierwsze przykazanie z obietnicą;
Ef 6,1-2
Trzy niezależne teksty mówią jedno. Uczniowie Mesjasza mają czcić i utrzymywać rodziców, a nie odsuwać ich w imię pobożności.
Czego to zdanie naprawdę wymaga od ucznia?
Idiom wyjaśnia formę, ale nie usuwa treści, a treść jest wymagająca. Jeszua żąda pierwszeństwa przed najbliższymi więziami i przed własnym życiem. Oznacza to, że jeśli rodzina każe wybierać między sobą a wiernością Bogu, uczeń wybiera Boga — i to bywa odbierane właśnie jak nienawiść. Zapowiedź podziału w domu, którą Jeszua wypowiada gdzie indziej, mówi o tym samym. Nie ma tu jednak zgody na pogardę, zerwanie kontaktu z urazy ani zaniedbanie obowiązków wobec starzejących się rodziców.
Czego nie wiemy
Pismo nie podaje granicy, po przekroczeniu której wierność Bogu wymaga zerwania z rodziną. Nie ma listy przypadków ani żadnej procedury rozstrzygania takich konfliktów. Nie wiemy też, dlaczego Łukasz zachował ostrzejsze brzmienie, a Mateusz łagodniejsze — obie relacje są w kanonie i żaden tekst nie tłumaczy tej różnicy. Zasada pierwszeństwa jest jasna; jej zastosowanie w konkretnym domu Pismo zostawia bez instrukcji.
Zobacz też: Jeszua (Jezus) · Mesjasz (Maszijach) · Księga Rodzaju · Jakub · Mateusz — znaczenie imienia · Łukasz — znaczenie imienia
