Zestawienie tych dwóch zdań robi wrażenie, bo oba są poleceniami wydanymi tym samym ludziom przez tę samą osobę, a brzmią dokładnie odwrotnie. Jedno wyłącza pogan i Samarytan z zasięgu misji. Drugie każe iść do wszystkich narodów.
Gdzie Jeszua zabronił chodzić do pogan i Samarytan?
Tych dwunastu posłał Jezus i nakazał im: Nie wchodźcie na drogę pogan i nie wstępujcie do żadnego miasta Samarytan. Idźcie raczej do owiec zaginionych z domu Izraela.
Mt 10,5-6
Ograniczenie dotyczy nie tylko uczniów. W rozmowie z kobietą kananejską Jeszua odnosi je do samego siebie.
A on odpowiedział: Jestem posłany tylko do owiec zaginionych z domu Izraela.
Mt 15,24
Gdzie Jeszua nakazał nauczać wszystkie narody?
Idźcie więc i nauczajcie wszystkie narody, chrzcząc je w imię Ojca i Syna, i Ducha Świętego;
Mt 28,19
Ta sama ewangelia, która zapisała zakaz, kończy się jego odwróceniem. Łukasz zapisuje to samo w postaci zasięgu geograficznego rozszerzającego się kręgami.
Ale przyjmiecie moc Ducha Świętego, który zstąpi na was, i będziecie mi świadkami w Jerozolimie, w całej Judei, w Samarii i aż po krańce ziemi.
Dz 1,8
Czy otwarcie na narody zapowiedziano wcześniej?
Warto zauważyć, że rozszerzenie na narody nie pojawia się dopiero po zmartwychwstaniu. Ta sama ewangelia, w której stoi zakaz, wcześniej zapisuje zdanie o wielu, którzy przyjdą ze wschodu i zachodu i zasiądą za stołem z Abrahamem — pada ono właśnie po spotkaniu z rzymskim setnikiem. Zapowiedź jest więc obecna od początku, a to, co zmienia się po zmartwychwstaniu, dotyczy nie zamiaru, lecz momentu jego wykonania.
Jak wyjaśnia się różnicę między zakazem a nakazem?
Dwa różne posłania w dwóch różnych czasach
Najprostsze rozwiązanie: zakaz dotyczył jednej konkretnej wyprawy przed ukrzyżowaniem, nakaz padł po zmartwychwstaniu i dotyczył czasu, który dopiero się otwierał. Nie ma tu sprzeczności, bo nie ma jednoczesności — jest kolejność. Czego nie tłumaczy: nie wyjaśnia zdania o posłaniu wyłącznie do owiec z domu Izraela, które nie mówi o jednej wyprawie uczniów, tylko o własnej misji mówiącego.
Pierwszeństwo, a nie wyłączność
Drugie wyjaśnienie odczytuje ograniczenie jako kolejność, nie jako granicę. Ta sama zasada rządzi później całą służbą Pawła i została przez niego wypowiedziana wprost.
Nie wstydzę się bowiem ewangelii Chrystusa, ponieważ jest ona mocą Boga ku zbawieniu dla każdego, kto uwierzy, najpierw Żyda, potem i Greka.
Rz 1,16
Czego nie tłumaczy: polecenie dla dwunastu nie mówi o pierwszeństwie, tylko zakazuje wchodzenia na drogę pogan. To zakaz, nie ustawienie kolejki.
Wyjątki jako zapowiedź
Trzecie wyjaśnienie zbiera przypadki, w których Jeszua ograniczenie sam przekroczył — setnik z Kafarnaum, Samarytanka, mieszkańcy Dekapolu. Najwyraźniejszy jest dialog z kobietą pochodzącą z Syrofenicji.
A kobieta ta była Greczynką, rodem z Syrofenicji, i prosiła go, aby wypędził demona z jej córki. Ale Jezus jej powiedział: Niech najpierw nasycą się dzieci, bo niedobrze jest brać chleb dzieci i rzucać szczeniętom. A ona odpowiedziała mu: Tak, Panie, lecz i szczenięta jadają pod stołem z okruszyn dzieci. I powiedział do niej: Ze względu na te słowa idź, demon wyszedł z twojej córki.
Mk 7,26-29
Odmowa jest w nim wypowiedziana i natychmiast cofnięta, a powodem jest odpowiedź kobiety. Czego nie tłumaczy: scena pokazuje wyjątek i pokazuje, że wyjątek był możliwy, ale nie znosi zasady. Sam Jeszua formułuje ją w tej rozmowie od nowa, zanim ustąpi.
Dlaczego Piotr potrzebował widzenia, by wejść do domu poganina?
Najlepszym sprawdzianem jest to, jak polecenie zostało wykonane. Piotr potrzebował osobnego widzenia, żeby wejść do domu poganina, i sam mówi, co ono zmieniło.
I powiedział do nich: Wiecie, że nie wolno Żydowi przestawać z cudzoziemcem albo przychodzić do niego. Lecz Bóg mi pokazał, żebym żadnego człowieka nie nazywał pospolitym lub nieczystym.
Dz 10,28
Gdyby nakaz z ostatniego rozdziału Mateusza był dla uczniów oczywisty od razu, ta scena byłaby zbędna. Jej obecność pokazuje, że przejście od jednego polecenia do drugiego nie było dla nich gładkie i wymagało osobnego rozstrzygnięcia.
Czego nie wiemy
Nie wiemy, dlaczego ograniczenie było potrzebne, skoro miało trwać krótko. Tekst podaje je bez uzasadnienia. Nie wiemy też, jak pogodzić zdanie o posłaniu tylko do owiec z domu Izraela z późniejszym poleceniem — przez lata proponowano tu albo dwa etapy jednej misji, albo różnicę między służbą ziemską a czasem po zmartwychwstaniu, ale żadne z tych rozwiązań nie zostało w Piśmie wypowiedziane. Da się natomiast zauważyć rzecz, która ten spór porządkuje: kolejność najpierw Izrael, potem narody nie jest w Nowym Testamencie ustępstwem ani przejściowym kłopotem. Jest zasadą, którą Paweł powtarza w liście napisanym wiele lat po ustaniu wszelkich ograniczeń. Zakaz z rozdziału dziesiątego Mateusza i nakaz z rozdziału dwudziestego ósmego dzieli więc nie zmiana zdania, lecz kolejność, która w obu miejscach jest ta sama — tyle że raz opisuje etap, a raz cały zasięg.
Zobacz też: Jeszua (Jezus) · Ewangelia (besora) · Piotr · Łukasz — znaczenie imienia · Paweł — znaczenie imienia
