Jeszua zacytował pierwsze zdanie Psalmu 22 — psalmu, który zaczyna się od skargi, a kończy zwycięstwem i wyznaniem, że Bóg nie wzgardził udręką cierpiącego ani nie ukrył przed nim swojego oblicza. W żydowskim sposobie odwoływania się do Pisma przywołanie pierwszych słów wskazywało na cały utwór. Wołanie jest przy tym najzupełniej realne i nie należy go tłumaczyć jako gry retorycznej. Nie jest jednak orzeczeniem o zerwaniu więzi z Ojcem — takiego zdania w tekście nie ma.
Jakie słowa Jeszua wypowiedział i skąd pochodzą?
Ewangelista zapisuje słowa w języku, w którym zostały wypowiedziane, i dopiero potem je tłumaczy.
Około godziny dziewiątej Jezus zawołał donośnym głosem: Eli, Eli, lama sabachthani? To znaczy: Boże mój, Boże mój, czemu mnie opuściłeś?
Mt 27,46
To jest dosłowny początek psalmu Dawida.
Boże mój, Boże mój, czemu mnie opuściłeś? Czemu jesteś tak daleki od wybawienia mnie, od słów mego jęku?
Ps 22,1
Trudno o wyraźniejszy sygnał. Ten sam psalm zawiera opis przebitych rąk i nóg, dzielenia szat i rzucania o nie losu — wszystko to działo się w tej samej chwili pod krzyżem. Cytat nie jest przypadkowym zbiegiem słów.
Czym kończy się Psalm 22, który Jeszua zacytował?
Ten, kto zna tylko pierwszy werset, zna jedną trzecią utworu. Po skardze przychodzi zwrot.
Bo nie wzgardził ani się nie brzydził utrapieniem ubogiego, ani nie ukrył przed nim swego oblicza, lecz gdy ten do niego wołał, wysłuchał go.
Ps 22,24
Zdanie jest wprost przeciwne temu, co zwykle wyciąga się z pierwszego wersetu: Bóg nie ukrył oblicza i wysłuchał wołającego. Jeśli Jeszua przywołał ten psalm, przywołał także jego zakończenie. Potwierdza to ostatnie zdanie wypowiedziane z krzyża, zapisane przez Łukasza.
Wtedy Jezus zawołał donośnym głosem: Ojcze, w twoje ręce powierzam mego ducha. Gdy to powiedział, skonał.
Łk 23,46
Człowiek przekonany o zerwaniu więzi nie powierza ducha w ręce Ojca. Te dwa wołania trzeba czytać razem, bo dzieli je bardzo krótki czas.
Które teksty wskazują na realne odwrócenie się Ojca?
Sprawa nie jest jednak zamknięta i uczciwość wymaga pokazania drugiej strony. Paweł pisze zdanie, z którego wielu wyprowadza realne odwrócenie się Ojca.
On bowiem tego, który nie znał grzechu, za nas grzechem uczynił, abyśmy w nim stali się sprawiedliwością Bożą.
2 Kor 5,21
Do tego dochodzi opis Bożej świętości u proroka.
Twoje oczy są tak czyste, że nie możesz patrzeć na zło ani widzieć bezprawia. Czemu patrzysz na czyniących przewrotność? Czemu milczysz, gdy niegodziwy pożera sprawiedliwszego niż on sam?
Ha 1,13
Zestawienie tych dwóch tekstów daje wniosek: skoro Bóg nie patrzy na zło, a Mesjasz został uczyniony grzechem, to Ojciec musiał się odwrócić. Rozumowanie jest spójne, ale trzeba zauważyć, że jest naszym rozumowaniem, a nie zdaniem Pisma. Żaden werset nie mówi, że Ojciec odwrócił się od Syna. Habakuk zresztą w tym samym zdaniu pyta, dlaczego Bóg jednak patrzy na przewrotność — a więc nie formułuje zasady, tylko skargę.
Po drugiej stronie stoi wypowiedź samego Jeszui, wygłoszona kilkanaście godzin wcześniej.
Oto nadchodzi godzina, a nawet już nadeszła, że rozproszycie się każdy w swoją stronę, a mnie zostawicie samego. Ale nie jestem sam, bo Ojciec jest ze mną.
J 16,32
Zapowiada rozproszenie uczniów i samotność wobec ludzi, a natychmiast dodaje, że nie jest sam, bo Ojciec jest z nim. To zdanie o nadchodzącej godzinie, czyli o tej samej nocy i tym samym dniu.
Co o opuszczeniu na krzyżu da się powiedzieć na pewno?
Zostaje cierpienie, którego nie wolno umniejszać, i wołanie, którego nie wolno wygładzać. Zostaje też fakt, że Pismo nigdzie nie opisuje rozpadu więzi wewnątrz Bóstwa i nie buduje na tym żadnej nauki. Kto chce trzymać się tekstu, powie: Jeszua doświadczył opuszczenia i wykrzyczał je słowami Pisma, a Pismo, którym je wykrzyczał, kończy się wysłuchaniem.
Ma to znaczenie także praktyczne, poza sporem o naturę Mesjasza. Wierzący, który przeżywa milczenie Boga, dostaje tu wzór postępowania: wolno powiedzieć wprost, że czuje się opuszczony, i wolno zrobić to słowami modlitwy, a nie mimo niej. Psalm 22 nie zaczyna się od ufności — dochodzi do niej przez skargę. Kto wymaga od siebie spokoju od pierwszego zdania, żąda czegoś, czego nie wymagał od siebie Syn.
Czego nie wiemy
Nie wiemy, co dokładnie przeżywał Jeszua w tamtej godzinie, bo tekst opisuje słowa, a nie stan wewnętrzny. Nie wiemy, jak pogodzić uczynienie grzechem z ciągłością więzi z Ojcem — Pismo stawia obie rzeczy obok siebie i nie tłumaczy relacji między nimi. Nie wiemy też, czy stojący pod krzyżem rozpoznali cytat. Wszystko poza tym jest naszą rekonstrukcją.
Zobacz też: Jeszua (Jezus) · Mesjasz (Maszijach) · Paweł — znaczenie imienia · Habakuk — znaczenie imienia
