Wyznanie o jedyności Boga jest w Piśmie sformułowane najostrzej, jak można. A jednak te same księgi mówią o bogach w liczbie mnogiej, i to nie tylko w opisach cudzych kultów. Robi tak psalm, robi tak Tora, robi tak Paweł — a Jeszua przywołuje takie zdanie w sporze i nazywa je nienaruszalnym.
Jak Pismo formułuje wyznanie o jedynym Bogu?
Słuchaj, Izraelu! Pan, nasz Bóg, Pan jest jeden.
Pwt 6,4
Ja jestem Panem i nie ma żadnego innego, oprócz mnie nie ma żadnego Boga. Przepasałem cię, chociaż mnie nie znałeś;
Iz 45,5
Drugie z tych zdań jest szczególnie mocne, bo nie mówi tylko o wyłącznej czci, ale o nieistnieniu innego.
Gdzie Pismo nazywa bogami kogoś innego niż Bóg?
Bóg stoi w zgromadzeniu Bożym, pośród bogów sprawuje sąd:
Ps 82,1
Zgromadzenie jest Boże, sędzia jest jeden, a sądzeni są nazwani bogami. Kilka wersetów dalej ten tytuł pada jeszcze raz, tym razem w bezpośredniej mowie.
Powiedziałem: Jesteście bogami i wszyscy wy jesteście synami Najwyższego.
Ps 82,6
Tora używa tego słowa również wobec człowieka, i to na wyraźne polecenie.
I Pan powiedział do Mojżesza: Oto ustanowiłem cię bogiem dla faraona, a twój brat Aaron będzie twoim prorokiem.
Wj 7,1
Paweł stosuje je natomiast wobec przeciwnika.
W których bóg tego świata zaślepił umysły, w niewierzących, aby nie świeciła im światłość chwalebnej ewangelii Chrystusa, który jest obrazem Boga.
2 Kor 4,4
Cztery przytoczone miejsca różnią się od siebie na tyle, że jedno wyjaśnienie raczej ich nie obejmie. W psalmie sądzeni są ci, którzy dostali władzę sądzenia. U Mojżesza tytuł zostaje nadany człowiekowi na czas jednej misji. U Pawła określa kogoś, kto niczego od Boga nie dostał, tylko zajął miejsce, do którego nie miał prawa. Wspólne jest jedynie słowo, a nie rzecz, którą to słowo w każdym z tych zdań nazywa.
Jak wyjaśnia się nazwanie kogoś innego bogiem?
Słowo o szerokim zakresie
Hebrajskie określenie tłumaczone jako „Bóg” nie jest imieniem własnym, tylko rzeczownikiem pospolitym o szerokim zasięgu: obejmuje istoty niebiańskie, sędziów działających z upoważnienia i bożki obcych narodów. Jedyność nie dotyczy nazwy, lecz tego, kto naprawdę jest Bogiem. Czego nie tłumaczy: nie wyjaśnia, dlaczego Izajasz mówi wprost, że innego nie ma, skoro psalm mówi o zgromadzeniu, w którym ktoś jest sądzony.
Tytuł nadany, nie natura
Drugie wyjaśnienie odwołuje się do zdania Mojżesza o faraonie: chodzi o pełnomocnictwo, nie o bóstwo. Tak samo sędziowie z psalmu są bogami przez urząd — sądzą w miejscu Boga i dlatego są sądzeni surowiej. Sam Jeszua używa właśnie tej logiki.
Jezus im odpowiedział: Czy nie jest napisane w waszym Prawie: Ja powiedziałem: Jesteście bogami? Jeśli nazwał bogami tych, do których doszło słowo Boże, a Pismo nie może być naruszone;
J 10,34-35
Czego nie tłumaczy: tytuł Pawła o bogu tego świata nie jest niczyim nadaniem. To określenie uzurpacji, nie urzędu, więc jedno wyjaśnienie nie obejmuje wszystkich przypadków.
Rozróżnienie na istnienie i znaczenie
Paweł stawia tę sprawę wprost i nie zaprzecza, że nazwa jest w obiegu.
Bo chociaż są tacy, którzy są nazywani bogami, czy to na niebie, czy na ziemi – bo wielu jest bogów i wielu panów; To dla nas jest jeden Bóg, Ojciec, z którego wszystko, a my w nim, i jeden Pan, Jezus Chrystus, przez którego wszystko, a my przez niego.
1 Kor 8,5-6
Nazwanych bogami jest wielu, ale dla wierzącego liczy się jeden. Czego nie tłumaczy: zdanie mówi, co te byty znaczą dla wierzącego, a nie czym są. Pytanie o ich status zostaje otwarte.
Jaki wyrok Psalm 82 wydaje na nazwanych bogami?
Psalm 82 nie zostawia nazwanych bogami na ich pozycji. Wyrok, który zapada w następnym wersecie, odbiera im dokładnie to, co odróżniałoby ich od ludzi.
Lecz pomrzecie jak inni ludzie i upadniecie jak jeden z książąt.
Ps 82,7
Cokolwiek znaczył tytuł, nie oznacza nieśmiertelności ani niezależności. Ci, którzy zostali tak nazwani, stają przed sądem i podlegają wyrokowi — a to jest dokładnie odwrotność tego, co Pismo mówi o Bogu Izraela. Tytuł nie tworzy więc konkurencji, tylko odpowiedzialność.
Czego nie wiemy
Nie wiemy, kim są uczestnicy zgromadzenia z Psalmu 82. Jedni czytają w nich sędziów Izraela, którzy nadużyli urzędu, drudzy — istoty niebiańskie postawione nad narodami. Za pierwszym przemawia treść zarzutów, dotyczących wyroków i krzywdy ubogich; za drugim to, że wyrok kończy się zapowiedzią śmierci jak zwykli ludzie, co wobec zwykłych ludzi byłoby zdaniem pustym. Jeszua, cytując ten psalm, nie rozstrzyga sporu — mówi ogólnie o tych, do których doszło słowo Boże. Pismo nie podaje też jednej reguły, kiedy słowa o bogach dotyczą urzędu, kiedy istot, a kiedy bożków, które są niczym. Rozróżnienie robi za każdym razem kontekst, a nie sam wyraz.
Zobacz też: Tora (תּוֹרָה) — co znaczy „prawo” po hebrajsku · Jeszua (Jezus) · Izajasz · Paweł — znaczenie imienia
