Psalm 82 wraca w rozmowach o boskości Mesjasza z dwóch przeciwnych stron. Jedni pokazują go jako dowód, że słowo bóg bywa w Piśmie użyte szeroko, więc nazwanie kogoś tym wyrazem samo w sobie niczego nie przesądza. Drudzy zwracają uwagę, że po ten właśnie psalm sięgnął Jeszua, odpowiadając na zarzut bluźnierstwa. Obie strony mają rację co do faktów. Spór dotyczy tego, co z tych faktów wynika.
Psalm w całości
Bóg stoi w zgromadzeniu Bożym, pośród bogów sprawuje sąd: Jak długo będziecie sądzić niesprawiedliwie i trzymać stronę niegodziwych? Sela. Bierzcie w obronę ubogiego i sierotę, oddajcie sprawiedliwość strapionemu i potrzebującemu. Wyzwólcie biedaka i nędzarza, ocalcie go z ręki niegodziwych. Lecz oni nic nie wiedzą i nie rozumieją, ciągle chodzą w ciemności; zachwiały się wszystkie fundamenty ziemi. Powiedziałem: Jesteście bogami i wszyscy wy jesteście synami Najwyższego. Lecz pomrzecie jak inni ludzie i upadniecie jak jeden z książąt. Powstań, Boże, osądź ziemię, bo ty otrzymasz w dziedzictwo wszystkie narody.
Ps 82,1-8
Pierwsze odczytanie: sędziowie Izraela
Zarzuty w psalmie są zarzutami sądowymi: stronniczy wyrok, brak obrony dla ubogiego i sieroty. Tora używa tego samego hebrajskiego wyrazu w przepisach o rozstrzyganiu sporów, a polskie przekłady oddają go tam po prostu jako sędziów.
Wtedy jego pan zaprowadzi go do sędziów i przyprowadzi go do drzwi albo do ich słupka; i jego pan szydłem przekłuje mu ucho, i będzie jego niewolnikiem na zawsze.
Wj 21,6
Jeśli złodziej nie zostanie znaleziony, pan tego domu stawi się przed sędziami, by okazało się, czy nie wyciągnął ręki po własność swego bliźniego. W każdej spornej sprawie o wołu, osła, owcę, szatę czy jakąkolwiek zgubę, gdyby ktoś powiedział, że to jest jego, sprawa obydwu ma trafić do sędziów; kogo sędziowie uznają winnym, ten wynagrodzi podwójnie swemu bliźniemu.
Wj 22,8-9
Psalm 58 stawia niemal identyczne oskarżenie i adresuje je do ludzi.
O zgromadzenie, czy rzeczywiście mówicie to, co sprawiedliwe? Czy słusznie sądzicie, synowie ludzcy? Przeciwnie, w sercu knujecie nieprawości, wymierzacie przemoc waszych rąk na ziemi.
Ps 58,1-2
Mocną stroną tego odczytania jest treść zarzutów: dotyczą ziemskiego wymiaru sprawiedliwości. Słabą jest wyrok. Zapowiedź śmierci brzmi jak groźba dopiero wtedy, gdy adresat nie jest zwykłym śmiertelnikiem. Ludziom nie trzeba zapowiadać, że pomrą jak ludzie.
Drugie odczytanie: istoty niebieskie
Zgromadzenie Boże jest w Piśmie także określeniem zebrania istot niebieskich.
Któż bowiem na niebie może się równać z Panem? Kto pośród synów mocarzy jest podobny do Pana? Bóg jest straszliwy w zgromadzeniu świętych i budzi grozę wśród wszystkich, którzy są wokół niego.
Ps 89,6-7
Tanach zna wyrażenie Bóg bogów i nie traktuje go jako uznania innych bogów za równych.
Gdyż Pan, wasz Bóg, jest Bogiem bogów i Panem panów, Bogiem wielkim, potężnym i straszliwym, który nie ma względu na osoby i nie przyjmuje darów.
Pwt 10,17
Zna też oddawanie chwały wobec bogów.
Będę cię wysławiał, Panie, z całego mego serca; będę ci śpiewał wobec bogów.
Ps 138,1
Mocną stroną tego odczytania jest sens wyroku o śmierci i o upadku. Słabą są polecenia: obrona ubogiego, sieroty i nędzarza to zadania sądu nad ludźmi, a nie opis służby niebieskiej.
Trzecie odczytanie: opis rozprawy, nie definicja natury
Trzecie podejście odmawia rozstrzygania, kim są adresaci, i patrzy na to, co psalm robi. Jest to scena sądu, w której Bóg staje pośród tych, którym powierzono wyrokowanie, i odbiera im urząd. Przy takim czytaniu użyty wyraz opisuje pełnomocnictwo, a nie naturę, i pytanie o to, czy chodzi o ludzi, czy o istoty niebieskie, przestaje być pierwsze. W obu przypadkach zarzut jest ten sam: sprawowali władzę powierzoną i sprawowali ją źle.
Po co sięgnął po ten psalm Jeszua
Jezus im odpowiedział: Czy nie jest napisane w waszym Prawie: Ja powiedziałem: Jesteście bogami? Jeśli nazwał bogami tych, do których doszło słowo Boże, a Pismo nie może być naruszone; To jakże do mnie, którego Ojciec uświęcił i posłał na świat, mówicie: Bluźnisz, bo powiedziałem: Jestem Synem Bożym?
J 10,34-36
Argument idzie od mniejszego do większego i ma charakter prawny. Skoro Pismo, którego rozmówcy nie podważają, użyło tego wyrazu wobec tych, do których doszło słowo Boże, to samo użycie takiego określenia nie jest jeszcze bluźnierstwem. Nie jest to twierdzenie, że mówiący jest tylko jednym z nich. Widać to po tym, co następuje bezpośrednio potem.
Jeśli nie wykonuję dzieł mego Ojca, nie wierzcie mi. A jeśli wykonuję, choćbyście mnie nie wierzyli, wierzcie uczynkom, abyście poznali i uwierzyli, że Ojciec jest we mnie, a ja w nim.
J 10,37-38
Kto cytuje wersety trzydziesty czwarty i piąty bez ciągu dalszego, przypisuje Jeszui stanowisko, którego w tej rozmowie nie zajmuje. On nie kończy na stwierdzeniu, że słowo bóg bywa używane szeroko. Kończy na wzajemnym przebywaniu Ojca i Syna, powołując się na uczynki jako świadectwo.
Zarzut: to podważa jedyność Boga
Zarzut brzmi tak: jeśli Pismo dopuszcza wielu bogów, to wyłączność Jahwe zostaje rozmiękczona.
Wy jesteście moimi świadkami, mówi Pan, i moim sługą, którego wybrałem, abyście poznali mnie i wierzyli mi, i zrozumieli, że to ja jestem. Przede mną nie został stworzony żaden Bóg ani po mnie nie będzie.
Iz 43,10
Odpowiedź daje samo Pismo, które używa słowa bóg wobec tego, co bogiem w pełnym sensie nie jest, i nazywa to wprost.
Składali ofiary demonom, a nie Bogu; nowym bogom, których nie znali, świeżo przybyłym, których się nie bali wasi ojcowie.
Pwt 32,17
Raczej chcę powiedzieć, że to, co poganie ofiarują, demonom ofiarują, a nie Bogu. A nie chciałbym, żebyście mieli społeczność z demonami.
1 Kor 10,20
Paweł ujmuje to najkrócej: przyznaje, że wielu jest tak nazywanych, i natychmiast dodaje, po czyjej stronie stoi.
Bo chociaż są tacy, którzy są nazywani bogami, czy to na niebie, czy na ziemi – bo wielu jest bogów i wielu panów; To dla nas jest jeden Bóg, Ojciec, z którego wszystko, a my w nim, i jeden Pan, Jezus Chrystus, przez którego wszystko, a my przez niego.
1 Kor 8,5-6
Ten sam werset bywa jednak przywoływany przeciw boskości Mesjasza, bo rozdziela określenia: Bóg to Ojciec, Pan to Jeszua. Zarzut jest poważny i nie rozstrzyga się go tutaj. Należy do rozmowy o tekstach, w których apostołowie odnoszą do Mesjasza to, co Tanach mówi o Jahwe.
Czego nie wiemy
Psalmista nie mówi, kogo sądzi, i nie robi tego w żadnym miejscu psalmu. Nie wiemy, czy wyrok o śmierci jest zapowiedzią kary, czy stwierdzeniem stanu, w jakim adresaci już się znajdują. Nie wiemy, w jakim sensie są synami Najwyższego: czy to tytuł urzędowy, czy coś więcej. Jeszua nie podaje własnego odczytania psalmu. Korzysta z tego, że rozmówcy uznają Pismo za wiążące, i ani słowem nie mówi, kogo psalmista miał na myśli. Kto twierdzi, że tym cytatem rozstrzygnął pytanie o tożsamość bogów z Psalmu 82, dopisuje mu zdanie, którego w Ewangelii nie ma.
Zobacz też: Jeszua (Jezus) · Tora (תּוֹרָה) — co znaczy „prawo” po hebrajsku · Tanach · Jahwe · Paweł — znaczenie imienia
