Scena tronu jest zawiasem całej Apokalipsy. Wszystko, co dzieje się dalej, wychodzi z otwierania zwoju, a zwój otwiera tylko jedna postać. Kto pominie te dwa rozdziały i zacznie od pieczęci, czyta ciąg wydarzeń bez podanego powodu, dla którego w ogóle się zaczyna.
Otwarte drzwi i tron
Potem zobaczyłem, a oto drzwi były otwarte w niebie, a pierwszy głos, który słyszałem, jakby trąby mówiącej do mnie, powiedział: Wstąp tutaj, a pokażę ci, co się ma stać potem. I zaraz znalazłem się w zachwyceniu ducha. A oto w niebie stał tron, a na tronie ktoś siedział. A ten, który siedział, podobny był z wyglądu do kamienia jaspisowego i karneolowego, a dokoła tronu była tęcza podobna z wyglądu do szmaragdu.
Ap 4,1-3
Zaproszenie jest wyraźne: Jan ma wstąpić, żeby zobaczyć. Opis zasiadającego na tronie nie podaje rysów twarzy ani postaci, tylko blask kamieni i tęczę. To wybór tekstu, a nie brak słów. Wszystko, co powiemy ponad ten opis, będzie już dopowiedzeniem.
A gdy stworzenia oddawały chwałę i cześć, i dziękczynienie zasiadającemu na tronie, żyjącemu na wieki wieków; Upadło dwudziestu czterech starszych przed zasiadającym na tronie i oddało pokłon żyjącemu na wieki wieków, i rzucało swoje korony przed tronem, mówiąc: Godzien jesteś, Panie, wziąć chwałę i cześć, i moc, ponieważ ty stworzyłeś wszystko i z twojej woli trwa i zostało stworzone.
Ap 4,9-11
Podstawą oddawanej czci nie jest tu odkupienie ani sąd, lecz stworzenie: wszystko trwa i zostało stworzone z woli zasiadającego na tronie. To ważne dla porządku księgi — zanim padnie słowo o Baranku, powód uwielbienia jest już podany i jest nim akt stwórczy.
Zwój, którego nikt nie mógł otworzyć
I zobaczyłem w prawej ręce zasiadającego na tronie księgę zapisaną wewnątrz i na zewnątrz, opieczętowaną siedmioma pieczęciami. I zobaczyłem potężnego anioła wołającego donośnym głosem: Kto jest godny otworzyć księgę i złamać jej pieczęcie? Ale nikt w niebie ani na ziemi, ani pod ziemią nie mógł otworzyć księgi ani do niej zajrzeć. I bardzo płakałem, że nie znalazł się nikt godny, aby otworzyć i czytać księgę, i do niej zajrzeć.
Ap 5,1-4
I spojrzałem, a oto ręka była wyciągnięta do mnie, a w niej zwój księgi; A on rozwinął go przede mną. Był zapisany z jednej i z drugiej strony, a spisane były w nim lamenty, żal i biadania.
Ez 2,9-10
Zwój zapisany z obu stron pojawia się już u Ezechiela i tam wiadomo, co zawiera: lamenty, żal i biadania. W Apokalipsie treść zwoju nie zostaje podana ani razu. Wiemy tylko, że jest zapieczętowany siedmiokrotnie i że nikt w niebie, na ziemi ani pod ziemią nie mógł go otworzyć. Płacz Jana jest reakcją na tę bezradność, a nie na treść, której nie zna.
Ale ty Danielu zamknij te słowa i zapieczętuj tę księgę aż do czasu ostatecznego. Wielu będzie przebiegać, a pomnoży się wiedza.
Dn 12,4
U Daniela księga zostaje zamknięta i zapieczętowana. W Apokalipsie zwój jest zapieczętowany, ale znajduje się ten, kto pieczęcie łamie. Zestawienie obu miejsc jest naturalne i wielu je robi, jednak żaden z tekstów nie mówi, że chodzi o tę samą księgę. To pozostaje zestawieniem, nie utożsamieniem.
Wtedy jeden ze starszych powiedział do mnie: Nie płacz! Oto zwyciężył lew z pokolenia Judy, korzeń Dawida, aby otworzyć księgę i złamać siedem jej pieczęci. I zobaczyłem, a oto między tronem i czterema stworzeniami, i między starszymi stał Baranek jakby zabity, który miał siedem rogów i siedmioro oczu, które są siedmioma Duchami Boga posłanymi na całą ziemię. Wtedy on podszedł i wziął księgę z prawej ręki zasiadającego na tronie.
Ap 5,5-7
Zapowiedziano lwa, a Jan zobaczył Baranka jakby zabitego. Ta zamiana obrazu w jednym zdaniu jest sednem sceny: zwycięstwo, o którym mówi starszy, wygląda inaczej, niż zapowiada tytuł. Siedem rogów i siedmioro oczu tekst objaśnia sam, wiążąc oczy z siedmioma Duchami posłanymi na całą ziemię.
Nowa pieśń i zasięg odkupienia
A gdy wziął księgę, cztery stworzenia i dwudziestu czterech starszych upadło przed Barankiem, a każdy z nich miał harfę i złote czasze pełne wonności, którymi są modlitwy świętych. I śpiewali nową pieśń: Godzien jesteś wziąć księgę i otworzyć jej pieczęcie, ponieważ zostałeś zabity i odkupiłeś nas dla Boga przez swoją krew z każdego plemienia, języka, ludu i narodu. I uczyniłeś nas dla naszego Boga królami i kapłanami, i będziemy królować na ziemi.
Ap 5,8-10
Pieśń podaje powód godności: został zabity i odkupił dla Boga ludzi z każdego plemienia, języka, ludu i narodu. Podaje też skutek — uczynieni królami i kapłanami. Zdanie o królowaniu odnosi się w tym miejscu do ziemi, i to jest jedna z tych informacji, które łatwo przeoczyć, a które ważą w dalszych sporach o millennium.
Zobaczyłem też i usłyszałem głos wielu aniołów dokoła tronu i stworzeń, i starszych, a liczba ich wynosiła dziesięć tysięcy razy dziesięć tysięcy i tysiące tysięcy; Mówiących donośnym głosem: Godzien jest Baranek zabity wziąć moc i bogactwo, i mądrość, i siłę, i cześć, i chwałę, i błogosławieństwo. A wszelkie stworzenie, które jest w niebie i na ziemi, i pod ziemią, i w morzu, i wszystko, co w nich jest, słyszałem, jak mówiło: Zasiadającemu na tronie i Barankowi błogosławieństwo i cześć, i chwała, i moc na wieki wieków. A cztery stworzenia mówiły: Amen. A dwudziestu czterech starszych upadło i oddało pokłon żyjącemu na wieki wieków.
Ap 5,11-14
Krąg wielbiących rozszerza się trzema pierścieniami: stworzenia i starsi, potem aniołowie w liczbie niepoliczalnej, w końcu wszelkie stworzenie w niebie, na ziemi, pod ziemią i w morzu. Ta sama cześć oddana jest zasiadającemu na tronie i Barankowi, w jednym zdaniu i bez rozróżnienia stopni.
Teksty, które komplikują tę scenę
Strumień ognia wypływał i tryskał sprzed niego. Tysiąc tysięcy służyło mu, a dziesięć tysięcy po dziesięć tysięcy stało przed nim. Sąd zasiadł i otwarto księgi.
Dn 7,10
U Daniela także otwarto księgi, ale w kontekście sądu i w liczbie mnogiej. Kto zestawia obie sceny, musi przyznać, że jedna mówi o księgach sądu, a druga o jednym zapieczętowanym zwoju, którego zawartości nie podano. Utożsamienie ich jest możliwe, lecz nie jest wypowiedzią żadnego z tekstów.
I uczynił nas królami i kapłanami dla Boga, swego Ojca, jemu chwała i moc na wieki wieków. Amen.
Ap 1,6
Na początku księgi uczynienie królami i kapłanami jest już dokonane, a w pieśni z rozdziału piątego królowanie dopiero ma nastąpić. Napięcie między czasem przeszłym a przyszłym jest w tekście i nie da się go usunąć przez wybór jednego zdania. Pismo nie mówi, jak te dwa czasy złożyć.
Błogosławiony i święty ten, kto ma udział w pierwszym zmartwychwstaniu. Nad nimi druga śmierć nie ma władzy, lecz będą kapłanami Boga i Chrystusa i będą z nim królować tysiąc lat.
Ap 20,6
Tu królowanie trwa tysiąc lat i jest związane z pierwszym zmartwychwstaniem, podczas gdy pieśń z rozdziału piątego mówi po prostu o królowaniu na ziemi, bez podanej miary. Kto chce te miejsca połączyć, dokłada ogniwo, którego w żadnym z nich nie ma.
Potem zobaczyłem, a oto wielki tłum, którego nikt nie mógł policzyć, z każdego narodu, plemienia, ludu i języka, który stał przed tronem i przed Barankiem ubrani w białe szaty, a palmy w ich rękach.
Ap 7,9
Wielki tłum jest opisany dokładnie tak, jak zasięg odkupienia z nowej pieśni: z każdego narodu, plemienia, ludu i języka. Zestawienie samo się narzuca, a mimo to tekst nigdzie nie mówi, że to ta sama grupa. Pismo tej sprawy nie zamyka i ostrożniej jest zostawić oba miejsca obok siebie, niż zrobić z nich jedno.
Czego nie wiemy
Nie wiemy, co jest zapisane w zwoju — tekst nie podaje treści ani razu. Nie wiemy, kim jest dwudziestu czterech starszych, choć propozycji jest wiele; żadna nie pochodzi z tego rozdziału. Nie wiemy, dlaczego cztery stworzenia mają akurat takie oblicza i czy ten opis coś dodatkowo znaczy. Nie wiemy, w jakiej relacji siedem Duchów pozostaje do Ducha, o którym mówią inne teksty. Nie wiemy, kiedy scena tronu ma miejsce względem wydarzeń z dalszych rozdziałów. Nie wiemy wreszcie, czy królowanie na ziemi z nowej pieśni to ten sam stan, o którym mówi rozdział dwudziesty.
