Siedemnasty rozdział jest w Apokalipsie wyjątkowy: anioł sam objaśnia trzy elementy widzenia. Objaśnione są wody, siedem głów i kobieta. Wszystko poza tymi trzema zdaniami jest już pracą czytelnika i tak należy to podpisywać.
Widzenie
I przyszedł jeden z siedmiu aniołów, którzy mieli siedem czasz, i odezwał się do mnie, mówiąc mi: Chodź, pokażę ci sąd nad wielką nierządnicą, która siedzi nad wieloma wodami; Z którą nierząd uprawiali królowie ziemi, a mieszkańcy ziemi upili się winem jej nierządu.
Ap 17,1-2
Ty, który mieszkasz nad wieloma wodami, bogaty w skarby! Nadszedł twój koniec, kres twojej chciwości.
Jr 51,13
Nierządnica siedzi nad wieloma wodami, a Jeremiasz używa tego samego określenia wobec Babilonu nad rzekami. Zbieżność języka jest wyraźna i to najstarszy trop w tym rozdziale. Nie jest to jednak cytat, a Apokalipsa nie odsyła do Jeremiasza wprost.
I zaniósł mnie w duchu na pustynię. I zobaczyłem kobietę siedzącą na szkarłatnej bestii pełnej imion bluźnierstwa, mającej siedem głów i dziesięć rogów. A kobieta była ubrana w purpurę i szkarłat i przyozdobiona złotem, drogimi kamieniami i perłami. Miała w swej ręce złoty kielich pełen obrzydliwości i nieczystości swego nierządu. A na jej czole wypisane było imię: Tajemnica, wielki Babilon, matka nierządnic i obrzydliwości ziemi.
Ap 17,3-5
Opis stroju i naczynia jest szczegółowy: purpura, szkarłat, złoto, kamienie, perły i złoty kielich. Na czole wypisane jest imię, a pierwszym jego słowem jest słowo o rzeczy zakrytej. Tekst sam zaznacza więc, że nie wszystko tu leży na wierzchu.
I zobaczyłem kobietę pijaną krwią świętych i krwią męczenników Jezusa. A gdy ją zobaczyłem, zdumiałem się bardzo. I powiedział do mnie anioł: Czemu się zdumiałeś? Ja ci wyjaśnię tajemnicę kobiety i bestii, która ją nosi, a która ma siedem głów i dziesięć rogów. Bestia, którą widziałeś, była, a nie ma jej i ma wyjść z otchłani, i iść na zatracenie. I zdziwią się mieszkańcy ziemi, których imiona nie są zapisane w księdze życia od założenia świata, widząc bestię, która była i nie ma jej, a jednak jest.
Ap 17,6-8
Kobieta jest pijana krwią świętych, a bestia opisana formułą trzech czasów: była, nie ma jej, a jednak jest. Jan reaguje zdumieniem, a anioł obiecuje wyjaśnienie. To, co następuje potem, jest jedynym objaśnieniem, jakim dysponujemy.
Trzy klucze podane przez anioła
Tu jest rozum, który ma mądrość. Siedem głów to siedem gór, na których siedzi kobieta. I królów jest siedmiu – pięciu upadło, jeden jest, inny jeszcze nie przyszedł, a gdy przyjdzie, ma pozostać na krótko. A bestia, która była, a nie ma jej, ona sama jest ósmym, a jest spośród siedmiu i idzie na zatracenie.
Ap 17,9-11
I powiedział do mnie: Wody, które widziałeś, nad którymi siedzi nierządnica, to ludy, tłumy, narody i języki.
Ap 17,15
A dziesięć rogów, które widziałeś na bestii – oni znienawidzą nierządnicę i sprawią, że będzie spustoszona i naga i będą jeść jej ciało, i spalą ją w ogniu. Bóg bowiem włożył im do serc, aby wykonali jego wolę, i to jednomyślnie, i oddali swoje królestwo bestii, aż wypełnią się słowa Boga. A kobieta, którą zobaczyłeś, to wielkie miasto, które króluje nad królami ziemi.
Ap 17,16-18
Klucze są trzy. Siedem głów to siedem gór, na których siedzi kobieta. Wody to ludy, tłumy, narody i języki. Kobieta to miasto królujące nad królami ziemi. Poza tym anioł mówi o siedmiu królach w podziale na pięciu, jednego i jeszcze jednego, oraz o ósmym, który jest spośród siedmiu. Nie podaje ani jednego imienia. Nie podamy go tutaj również my — nie dlatego, że nie znamy propozycji, lecz dlatego, że każda z nich pochodzi spoza tekstu, a tekst milczy w sposób konsekwentny.
A dziesięć rogów, które widziałeś, to dziesięciu królów, którzy jeszcze nie objęli królestwa, ale wezmą władzę jak królowie na jedną godzinę wraz z bestią. Mają oni jeden zamysł, a swoją moc i władzę oddadzą bestii. Oni będą walczyć z Barankiem, a Baranek ich zwycięży, bo jest Panem panów i Królem królów, a ci, którzy są z nim, są powołani, wybrani i wierni.
Ap 17,12-14
Dziesięć rogów to dziesięciu królów bez królestwa, którzy otrzymują władzę na jedną godzinę i oddają ją bestii. Wynik ich wojny jest podany z góry i nie zależy od układu sił. To jedyne miejsce w rozdziale, gdzie zapowiedziano rozstrzygnięcie.
Teksty, które komplikują każdą identyfikację
Stojąc z daleka z powodu strachu przed jej męką, powiedzą: Biada, biada tobie, wielkie miasto, Babilonie, metropolio potężna, bo w jednej godzinie nadszedł twój sąd!
Ap 18,10
Tu wielkie miasto zostaje nazwane Babilonem i opisane jako metropolia potężna. Zestawienie z objaśnieniem anioła daje więc dwa określenia tego samego przedmiotu. Nie daje jednak położenia ani epoki, a bez nich identyfikacja pozostaje niedomknięta.
A ich zwłoki będą leżeć na ulicy wielkiego miasta, które duchowo nazywa się Sodomą i Egiptem, gdzie też nasz Pan został ukrzyżowany.
Ap 11,8
To samo określenie wielkiego miasta odnosi się w rozdziale jedenastym do miejsca, gdzie ukrzyżowano Pana, i zostaje nazwane duchowo Sodomą i Egiptem. Jeśli oba miejsca mówią o tym samym mieście, wnioski są jedne; jeśli o różnych, całkiem inne. Tekst nie mówi, jak jest.
A wielkie miasto rozpadło się na trzy części i runęły miasta narodów. I został wspomniany przed Bogiem wielki Babilon, aby dać mu kielich wina zapalczywości swego gniewu.
Ap 16,19
W szóstym rozdziale czasz wielkie miasto i wielki Babilon pojawiają się w jednym zdaniu, ale w dwóch osobnych członach. Można to czytać jako powtórzenie i jako rozróżnienie. Sama gramatyka nie rozstrzyga, a rozstrzygnięcie zmieniałoby wynik całej dyskusji.
A dziesięć rogów oznacza, że z tego królestwa powstanie dziesięciu królów, a po nich powstanie inny, który będzie różnił się od pierwszych i poniży trzech królów;
Dn 7,24
U Daniela dziesięciu królów wyrasta z jednego królestwa, a po nich pojawia się inny, poniżający trzech. W Apokalipsie dziesięciu królów jeszcze nie objęło królestwa i działa wspólnie z bestią. Układy są podobne, lecz nie identyczne, i ich uzgodnienie wymaga założeń. Pismo tej sprawy nie zamyka, a wskazywanie konkretnych państw czy instytucji jest wychodzeniem poza to, co zostało napisane.
Czego nie wiemy
Nie wiemy, jakie miasto anioł ma na myśli. Nie wiemy, czym są siedem gór poza tym, że tak zostały nazwane. Nie wiemy, kim jest pięciu królów, którzy upadli, ani ten jeden, który jest. Nie wiemy, kim jest ósmy, choć wiemy, że jest spośród siedmiu. Nie wiemy, kiedy dziesięciu królów otrzymuje władzę na jedną godzinę. Nie wiemy wreszcie, dlaczego bestia obraca się przeciw kobiecie, którą nosiła, skoro tekst podaje tylko, że Bóg włożył im to do serc.
