W Nowym Testamencie są dwa zdania mówiące o aniołach, którzy nie działają, ponieważ są zatrzymani. Padają w dwóch różnych listach, w podobnym kontekście i przy podobnym argumencie: skoro Bóg nie oszczędził ich, nie oszczędzi też fałszywych nauczycieli.
Dwa zdania
Jeśli bowiem Bóg nie oszczędził aniołów, którzy zgrzeszyli, ale strąciwszy ich do piekła, wydał więzom ciemności, aby byli zachowani na sąd;
2 P 2,4
Także aniołów, którzy nie zachowali swego pierwotnego stanu, lecz opuścili własne mieszkanie, zatrzymał w wiecznych pętach w ciemnościach na sąd wielkiego dnia.
Jud 1,6
Oba zdania mają tę samą budowę: wskazanie na grupę, opis zatrzymania i wskazanie celu, którym jest sąd. Juda dorzuca jeden szczegół, którego u Piotra nie ma — że aniołowie ci nie zachowali swojego pierwotnego stanu i opuścili własne mieszkanie. Poza tym oba listy mówią właściwie to samo, w tym samym miejscu wywodu i w tej samej funkcji: jako pierwszy człon dowodu, że sąd Boży jest pewny.
Z punktu widzenia angelologii wynika stąd rzecz istotna i rzadko wyciągana. Świat upadłych duchów nie jest w Piśmie jednorodny. Część jest zatrzymana i nie działa, część działa. Nie ma tu jednej armii pod jednym dowództwem, choć taki obraz bywa zakładany milcząco w wielu opracowaniach.
Obraz ciemności
Rozhukane fale morskie wypluwające swoją hańbę; błąkające się gwiazdy, dla których mroki ciemności zachowane są na wieki.
Jud 1,13
Ten sam list wraca do obrazu ciemności zachowanej na wieki, tym razem mówiąc o ludziach. Warto to odnotować, bo pokazuje, że język nie jest opisem topografii, tylko sposobem mówienia o wyroku. Juda w kilku wersetach zestawia fale morskie, błąkające się gwiazdy i bezwodne chmury — to obrazowanie, a nie opis miejsca, i tak samo należy czytać wzmiankę o pętach.
Inne miejsca zamknięcia
I zobaczyłem anioła zstępującego z nieba, mającego klucz do otchłani i wielki łańcuch w ręce. I chwycił smoka, węża starodawnego, którym jest diabeł i szatan, i związał go na tysiąc lat. I wrzucił go do otchłani, zamknął go i opieczętował, aby już nie zwodził narodów, aż się dopełni tysiąc lat. A potem musi być wypuszczony na krótki czas.
Ap 20,1-3
A diabeł, który ich zwodził, został wrzucony do jeziora ognia i siarki, gdzie jest bestia i fałszywy prorok. I będą męczeni we dnie i w nocy na wieki wieków.
Ap 20,10
Wtedy prosiły go, aby nie kazał im odejść stamtąd w otchłań.
Łk 8,31
Apokalipsa opisuje związanie na czas określony, a potem wyrok ostateczny. Ewangelia pokazuje z kolei demony, które proszą, by nie odsyłać ich w otchłań — a więc traktują to miejsce jako coś, czego chcą uniknąć, i coś, co od nich nie zależy.
Sąd
Potem powie i do tych, którzy będą po lewej stronie: Idźcie ode mnie, przeklęci, w ogień wieczny, przygotowany dla diabła i jego aniołów.
Mt 25,41
Czy nie wiecie, że będziemy sądzić aniołów? A cóż dopiero sprawy doczesne?
1 Kor 6,3
Pierwszy tekst mówi o ogniu przygotowanym dla diabła i jego aniołów, a więc zapowiada wyrok wykraczający poza to, co już się dokonało. Drugi wprowadza wątek, o którym łatwo zapomnieć: sąd nad aniołami ma być sprawą, w której uczestniczą wierzący.
Zarzut: a jednak wielu działa
Nie toczymy bowiem walki przeciw krwi i ciału, ale przeciw zwierzchnościom, przeciw władzom, przeciw rządcom ciemności tego świata, przeciw duchowemu złu na wyżynach niebieskich.
Ef 6,12
Bądźcie trzeźwi, czuwajcie, bo wasz przeciwnik, diabeł, jak lew ryczący krąży, szukając, kogo by pożreć.
1 P 5,8
Dlatego radujcie się niebiosa i wy, ich mieszkańcy. Biada mieszkańcom ziemi i morza, bo zszedł do was diabeł pałający wielkim gniewem, gdyż wie, że ma niewiele czasu.
Ap 12,12
Zestawienie jest konieczne, bo bez niego powstałby obraz fałszywy. Jeśli wszyscy upadli aniołowie byliby zatrzymani, listy nie ostrzegałyby przed walką ze zwierzchnościami ani przed przeciwnikiem krążącym jak lew. Wniosek, jaki się z tego nasuwa — że zatrzymana jest część, a nie całość — jest rozsądny, ale trzeba zaznaczyć, że żaden werset go nie formułuje.
Czego nie wiemy
Nie wiemy, o który grzech chodzi. Piotr mówi tylko, że zgrzeszyli. Juda dodaje, że opuścili własne mieszkanie, i nie tłumaczy, co to znaczy. Powiązanie tego z Rdz 6 jest w opracowaniach powszechne i ma pewne podstawy w sąsiedztwie tekstu, ale nie jest w tych listach napisane.
Nie wiemy, ilu ich jest. Nie wiemy, kiedy zostali zatrzymani ani czy stało się to jednorazowo. Nie wiemy, gdzie są: określenia, które przekład oddaje jako piekło, więzy ciemności czy otchłań, nie są w tych zdaniach zdefiniowane i nie zostają ze sobą zestawione. Kto z nich układa geografię świata niewidzialnego, układa ją z materiału, którego tekst nie dostarcza.
Nie wiemy, czy to ci sami, o których mówi Apokalipsa, ani czy demony z Ewangelii należą do tej samej grupy. Nie wiemy wreszcie, na czym ma polegać sądzenie aniołów przez wierzących — Paweł rzuca to zdanie mimochodem, w argumencie o zupełnie innej sprawie, i nigdy do niego nie wraca. Milczenie w tych punktach jest pełne i nie ma powodu, by je wypełniać.
Zobacz też: Ewangelia (besora) · Piotr · Juda — znaczenie imienia · Paweł — znaczenie imienia
