Większość ksiąg prorockich datuje się przez panowanie królów, czyli z dokładnością do lat. Aggeusz podaje dzień i miesiąc — i robi to przy każdej mowie osobno.
W drugim roku króla Dariusza, w szóstym miesiącu, pierwszego dnia tego miesiąca, słowo Pana doszło przez proroka Aggeusza do Zorobabela, syna Szealtiela, namiestnika Judy, i do Jozuego, syna Josadaka, najwyższego kapłana, mówiące:
Ag 1,1
Spór o jedno słowo
Zarzut zaczyna się od zacytowania tego, co ludzie mówili.
Tak mówi Pan zastępów: Ten lud powiada: Jeszcze nie nadszedł czas, czas budowania domu Pana.
Ag 1,2
Odpowiedź używa tego samego słowa i przestawia je na drugą stronę.
A czy dla was jest to czas, abyście mieszkali w swoich domach wyłożonych deskami, podczas gdy ten dom leży opustoszały?
Ag 1,4
Określenie o domach wyłożonych deskami jest konkretne. Nie oznacza zbytku w dzisiejszym sensie, lecz wykończenie — dom doprowadzony do końca, w przeciwieństwie do budowli porzuconej na etapie fundamentów. Porównanie dotyczy więc stanu ukończenia, nie zamożności.
Cała mowa mieści się w tym zestawieniu: „Jeszcze nie nadszedł czas” kontra „A czy dla was jest to czas”. Nikt nie zaprzeczał, że dom Jahwe trzeba odbudować. Sporny był moment — i to jest zarzut o kolejność, nie o wiarę.
Rachunek gospodarczy jako argument
Teraz więc tak mówi Pan zastępów: Zastanówcie się nad swoimi drogami. Siejecie wiele, a mało zbieracie; jecie, ale się nie nasycacie; pijecie, ale nie gasicie pragnienia; ubieracie się, lecz nikt nie może się ogrzać, a ten, kto gromadzi zarobek, gromadzi go w dziurawym worku.
Ag 1,5-6
Prorok nie odwołuje się do uczuć, lecz do doświadczenia, które słuchacze mieli świeże: plony są, ale nie starcza; zarobek jest, ale znika. Obraz dziurawego worka mówi o gospodarce, w której wysiłek nie przekłada się na wynik.
Liczyliście na wiele, a oto było tego mało, a to, co przynieśliście do domu, ja rozdmuchałem. Dlaczego? – mówi Pan zastępów. Dlatego że mój dom jest pusty, podczas gdy każdy z was troszczy się o swój dom.
Ag 1,9
Trzeba przy tym zauważyć, czego prorok nie mówi. Nie twierdzi, że budowa świątyni zapewni dobrobyt jako transakcja. Twierdzi, że przy odwróconej kolejności spraw wysiłek się rozprasza. To zarzut o priorytet, a nie recepta gospodarcza, i mylenie tych dwóch rzeczy zmienia sens całej mowy.
Odzew w dwadzieścia trzy dni
Reakcja jest rzadkością w księgach prorockich, bo zwykle jej nie ma. Tu jest, i to opisana.
Wtedy Zorobabel, syn Szealtiela, i najwyższy kapłan Jozue, syn Josadaka, oraz cała resztka ludu wysłuchali głosu Pana, swego Boga, i słów proroka Aggeusza, ponieważ posłał go Pan, ich Bóg, a lud bał się Pana.
Ag 1,12
I Pan wzbudził ducha Zorobabela, syna Szealtiela, namiestnika Judy, i ducha Jozuego, syna Josadaka, najwyższego kapłana, oraz ducha całej reszty ludu, tak że przyszli i podjęli pracę przy domu Pana zastępów, swego Boga; Dnia dwudziestego czwartego, szóstego miesiąca, w drugim roku króla Dariusza.
Ag 1,14-15
Pierwsza mowa padła pierwszego dnia szóstego miesiąca, praca ruszyła dwudziestego czwartego dnia tego samego miesiąca. Od słowa do narzędzi minęły trzy tygodnie z dniem.
Cztery daty
Pozostałe mowy są datowane tak samo dokładnie: siódmy miesiąc, dzień dwudziesty pierwszy, potem dwa wystąpienia dwudziestego czwartego dnia miesiąca dziewiątego.
W siódmym miesiącu, dwudziestego pierwszego dnia tego miesiąca, słowo Pana doszło przez proroka Aggeusza mówiące:
Ag 2,1
Dnia dwudziestego czwartego, dziewiątego miesiąca, w drugim roku Dariusza, słowo Pana doszło przez proroka Aggeusza mówiące:
Ag 2,10
Potem słowo Pana doszło po raz drugi do Aggeusza dnia dwudziestego czwartego tego miesiąca mówiące:
Ag 2,20
Cała działalność Aggeusza zamyka się w niecałych czterech miesiącach jednego roku. Nie znamy drugiej księgi prorockiej o tak wąskiej i tak dokładnie opisanej ramie czasowej.
Dokładność dat ma tu znaczenie praktyczne: pozwala sprawdzić kolejność zdarzeń i powiązać mowy z porami roku. Trzecia i czwarta padają w dziewiątym miesiącu, czyli po siewie, a mówią o plonie — słuchacze mogli więc od razu zweryfikować, o czym prorok mówi.
Potwierdzenie z innej księgi
Potem prorocy Aggeusz i Zachariasz, syn Iddo, prorokowali Żydom w Judzie i w Jerozolimie w imię Boga Izraela, mówiąc do nich.
Ezd 5,1
Księga Ezdrasza wymienia Aggeusza i Zachariasza razem, jako dwóch proroków przy tej samej budowie. To rzadka sytuacja, w której księga historyczna nazywa po imieniu proroków, których pisma mamy osobno.
Ezdrasz podaje też, co działo się wcześniej: praca stała, bo sąsiedzi skutecznie ją blokowali przez lata.
Wtedy lud tej ziemi zaczął zniechęcać lud Judy i przeszkadzał im w budowie. Ponadto przekupywał przeciwko nim radców, aby udaremnić ich zamiar po wszystkie dni Cyrusa, króla Persji, aż do panowania Dariusza, króla Persji.
Ezd 4,4-5
Zestawienie obu ksiąg daje pełniejszy obraz: przerwa w budowie miała powód zewnętrzny i realny, nie była samym zaniedbaniem. Aggeusz tego powodu nie wymienia i nie uznaje za wystarczający — mówi wyłącznie o tym, jak przerwę wykorzystano.
Czego nie wiemy
Nie wiemy nic o samym Aggeuszu: brak imienia ojca, miejscowości, wieku. Nie wiemy, czy niedostatki opisane w Ag 1,6 były skutkiem suszy, blokady politycznej, czy jednego i drugiego — tekst wiąże je z zaniechaniem budowy, ale nie opisuje mechanizmu. Nie wiemy, co robił prorok po dwudziestym czwartym dniu dziewiątego miesiąca; księga milknie tego samego dnia, którym się kończy. Nie wiemy też, czy datowanie pochodzi od niego, czy od tego, kto zebrał mowy w całość.
Zobacz też: Jahwe · Księga Ezdrasza · Ezdrasz · Aggeusz — znaczenie imienia
