Achiasz z Szilo występuje w Piśmie trzy razy i za każdym razem w innej roli. Raz jako ten, kto oddaje Jeroboamowi królestwo. Raz jako ten, kto ogłasza zagładę jego rodu. I raz jako autor pisma, z którego korzystał Kronikarz. Trzy wystąpienia jednego człowieka pokazują, że namaszczenie kogoś na króla nie czyni proroka jego stronnikiem.
Płaszcz rozdarty na dwanaście części
I zdarzyło się w tym czasie, gdy Jeroboam wyszedł z Jerozolimy, że spotkał go na drodze prorok Achiasz Szilonita, odziany w nowy płaszcz. I ci dwaj byli sami na polu. Wtedy Achiasz chwycił nowy płaszcz, który miał na sobie, i rozdarł go na dwanaście części. I powiedział do Jeroboama: Weź sobie dziesięć części. Tak bowiem mówi Pan, Bóg Izraela: Oto wyrwę królestwo z ręki Salomona, a tobie dam dziesięć pokoleń.
1 Krl 11,29-31
Scena rozgrywa się na drodze, bez świadków i bez publiczności — tekst zaznacza, że byli sami na polu. Znak nie służy więc przekonaniu tłumu, tylko przekazaniu wiadomości jednemu człowiekowi. Rozdarcie ubrania jest przy tym gestem nieodwracalnym: prorok niszczy własną rzecz, żeby pokazać, że decyzja już zapadła.
Zaraz po obietnicy pada jednak warunek, i to on decyduje o dalszym ciągu tej historii.
Ciebie zaś wezmę i będziesz panował nad wszystkim, czego zapragnie twoja dusza, i będziesz królem nad Izraelem. Jeśli więc będziesz słuchał wszystkiego, co ci rozkażę, i będziesz kroczył moimi drogami, i czynił to, co prawe w moich oczach, i przestrzegał moich nakazów i przykazań, jak czynił mój sługa Dawid, wtedy będę z tobą, zbuduję ci dom trwały, jak zbudowałem Dawidowi, i powierzę ci Izraela.
1 Krl 11,37-38
Trwałość dynastii jest tu wprost uzależniona od posłuszeństwa, a wzorcem nie jest sam Jeroboam, tylko Dawid. Obietnica nie mówi, że królowanie będzie trwać niezależnie od postępowania — opisuje wymianę: dom trwały za chodzenie drogami Jahwe. Ten warunek zostaje wypowiedziany w tej samej rozmowie, co obietnica, więc nie jest późniejszym dopowiedzeniem. Narrator odnotowuje potem, że rozpad państwa był sprawą, która wyszła od Jahwe, i wskazuje na to samo słowo Achiasza.
Warto przy tym zauważyć, jak wygląda pierwsze wystąpienie proroka wobec Jeroboama. Nie ma tam ani nagany, ani żądania. Jest wiadomość o tym, co zostanie zrobione, i lista powodów dotyczących nie odbiorcy, lecz jego poprzednika. Jeroboam nie musi w tej scenie nic zrobić, żeby otrzymać dziesięć pokoleń — musi coś robić dopiero po to, żeby je zatrzymać.
Król nie usłuchał więc ludu. Sprawa bowiem wyszła od Pana, aby spełnił swoje słowo, które Pan wypowiedział przez Achiasza Szilonitę do Jeroboama, syna Nebata.
1 Krl 12,15
Wyrok na dom, który sam zapowiedział
W tym czasie zachorował Abiasz, syn Jeroboama. I Jeroboam powiedział do swojej żony: Wstań teraz, przebierz się, aby nie poznano, że jesteś żoną Jeroboama, i idź do Szilo. Jest tam prorok Achiasz, który mi powiedział, że będę królem nad tym ludem.
1 Krl 14,1-2
Jeroboam zna adres i zna proroka — sam mówi, że to ten, który zapowiedział mu królestwo. Wysyła jednak żonę w przebraniu. Trudno to czytać inaczej niż jako próbę uzyskania wyroczni bez ujawnienia, kto pyta. Zabieg nie działa, bo prorok zostaje uprzedzony.
A Pan powiedział do Achiasza: Oto żona Jeroboama nadchodzi, aby dowiedzieć się czegoś od ciebie o swoim synu, gdyż jest chory. Powiesz jej tak i tak, bo gdy wejdzie, będzie udawała kogoś innego.
1 Krl 14,5
Odpowiedź jest najostrzejszym tekstem, jaki Achiasz wypowiada. Zaczyna się od przypomnienia, kto kogo wywyższył, a kończy zapowiedzią, która nie zostawia rodowi niczego.
Gdy więc Achiasz usłyszał odgłos jej kroków, gdy wchodziła przez drzwi, powiedział: Wejdź, żono Jeroboama. Dlaczego udajesz kogoś innego? Zostałem posłany do ciebie z przykrą nowiną. Idź, powiedz Jeroboamowi: Tak mówi Pan, Bóg Izraela: Mimo że wywyższyłem cię spośród ludu i ustanowiłem cię księciem nad moim ludem Izraelem; Wyrwałem domowi Dawida królestwo i dałem je tobie, ty jednak nie byłeś jak mój sługa Dawid, który przestrzegał moich przykazań i który chodził za mną całym swym sercem, czyniąc tylko to, co jest prawe w moich oczach; Lecz postępowałeś gorzej niż wszyscy, którzy byli przed tobą. Ty bowiem poszedłeś i uczyniłeś sobie obcych bogów i odlane posągi, aby mnie pobudzić do gniewu, mnie zaś rzuciłeś za plecy. Dlatego sprowadzę nieszczęście na dom Jeroboama i wytępię z Jeroboama każdego, aż do najmniejszego szczenięcia, każdego więźnia i opuszczonego w Izraelu, i usunę ostatki domu Jeroboama, jak usuwa się gnój, aż do końca. Tego, kto z domu Jeroboama umrze w mieście, zjedzą psy, a tego, kto umrze na polu, zjedzą powietrzne ptaki, ponieważ tak powiedział Pan.
1 Krl 14,6-11
Kolejność zarzutów jest tu istotna. Najpierw fakt: to Jahwe wyrwał królestwo domowi Dawida i dał je Jeroboamowi. Potem porównanie z Dawidem, czyli z warunkiem postawionym wcześniej. Dopiero na końcu wyrok. Mowa ma budowę aktu oskarżenia, w którym obietnica z rozdziału jedenastego pełni rolę dowodu.
Spełnienie
Kiedy zaczął królować, wymordował cały dom Jeroboama i nie pozostawił żywej duszy z rodu Jeroboama, dopóki nie wytracił go zgodnie ze słowem Pana, które wypowiedział przez swego sługę Achiasza Szilonitę;
1 Krl 15,29
Wykonawcą jest Basza, który zajmuje tron przemocą i nie działa w niczyim imieniu. Narrator mimo to opisuje jego czyn jako wypełnienie słowa przekazanego przez Achiasza. Tekst nie usprawiedliwia zamachowca — stwierdza tylko, że zapowiedź się sprawdziła.
Czego nie wiemy
Nie wiemy, dlaczego Achiasz mieszkał akurat w Szilo, dawnym miejscu przybytku, ani czy miało to znaczenie dla jego pozycji. Nie wiemy, ile lat dzieli obie sceny. Nie wiemy też, czy Jeroboam usłyszał kiedykolwiek warunek — narrator relacjonuje całą rozmowę, ale nie mówi, co z niej król zapamiętał.
Nie znamy również jego pism, choć Kronikarz wyraźnie się na nie powołuje.
A pozostałych dziejów Salomona, od pierwszych do ostatnich, czy nie zapisano w księdze proroka Natana, w proroctwie Achiasza Szilonity i w widzeniach Jeddo widzącego przeciw Jeroboamowi, synowi Nebata?
2 Krn 9,29
Z tej historii zostaje natomiast obserwacja, która wraca w całym Piśmie: prorok, który komuś coś zapowiedział, nie staje się przez to jego rzecznikiem. Achiasz mówi do Jeroboama dwa razy i za drugim razem jest dla niego przeciwnikiem. Namaszczenie nie tworzy sojuszu, a wcześniejsza obietnica nie zobowiązuje do milczenia.
Zobacz też: Namaszczenie (masziach) — kogo i po co namaszczano · Jahwe · Dawid · Achiasz · Jeroboam — znaczenie imienia
