Obraz winorośli pochodzi z ostatniego wieczoru przed pojmaniem i jest skierowany do jedenastu ludzi, którzy zostawili wszystko, by iść za Jeszuą. To ważne dla tonu: nie jest to ostrzeżenie dla obcych.
Ja jestem prawdziwą winoroślą, a mój Ojciec jest winogrodnikiem. Każdą latorośl, która we mnie nie wydaje owocu, odcina, a każdą, która wydaje owoc, oczyszcza, aby wydawała obfitszy owoc.
J 15,1-2
Latorośle, które są w Nim
Rozstrzygające jest tu jedno określenie. Odcinana latorośl jest opisana jako będąca w Mesjaszu — nie obok winorośli, nie przy niej. To utrudnia odczytanie, w którym mowa o ludziach nigdy niezwiązanych. Jednocześnie obraz jest obrazem: gałąź nie decyduje o sobie, a człowiek tak, więc przenoszenie każdego szczegółu jeden do jednego prowadzi na manowce.
Trwajcie we mnie, a ja w was. Jak latorośl nie może wydawać owocu sama z siebie, jeśli nie będzie trwała w winorośli, tak i wy, jeśli nie będziecie trwać we mnie. Ja jestem winoroślą, a wy jesteście latoroślami. Kto trwa we mnie, a ja w nim, ten wydaje obfity owoc, bo beze mnie nic nie możecie zrobić. Jeśli ktoś nie trwa we mnie, zostanie wyrzucony precz jak latorośl i uschnie. Takie się zbiera i wrzuca do ognia, i płoną.
J 15,4-6
Uderza symetria wezwania. Trwanie nie jest wysiłkiem jednostronnym — Jeszua mówi o wzajemności i sam podaje, na czym ono polega.
Jeśli będziecie trwać we mnie i moje słowa będą trwać w was, proście, o cokolwiek chcecie, a spełni się wam. W tym będzie uwielbiony mój Ojciec, że wydacie obfity owoc; i będziecie moimi uczniami. Jak mnie umiłował Ojciec, tak i ja was umiłowałem. Trwajcie w mojej miłości. Jeśli zachowacie moje przykazania, będziecie trwać w mojej miłości, jak i ja zachowałem przykazania mego Ojca i trwam w jego miłości.
J 15,7-10
Definicja jest tu podana wprost i rzadko się ją cytuje: trwanie w miłości jest związane z zachowywaniem przykazań, a wzorem jest stosunek Syna do Ojca. To nie jest język zasługi, tylko relacji utrzymywanej.
Ta sama myśl u innych autorów
Jan powtarza obraz w liście, używając tego samego czasownika o pozostawaniu.
To więc, co słyszeliście od początku, niech w was pozostanie. Jeśli pozostanie w was to, co słyszeliście od początku, to i wy pozostaniecie w Synu i w Ojcu. A to jest obietnica, którą on nam dał – życie wieczne.
1 J 2,24-25
Zwraca uwagę kierunek tego zdania. Najpierw ma pozostać w człowieku to, co usłyszał, a dopiero potem mowa o pozostaniu człowieka w Synu i Ojcu. Trwanie nie jest więc u Jana wysiłkiem woli zawieszonym w próżni, lecz skutkiem tego, że coś konkretnego nie zostało porzucone.
Paweł formułuje warunek w Liście do Kolosan, wtrącając go w środek zdania o przedstawieniu wierzących jako nienagannych.
W jego doczesnym ciele przez śmierć, aby was przedstawić jako świętych, nieskalanych i nienagannych przed swoim obliczem; Jeśli tylko trwacie w wierze, ugruntowani i utwierdzeni, niedający się odwieść od nadziei ewangelii, którą usłyszeliście, a która jest głoszona wszelkiemu stworzeniu pod niebem, której ja, Paweł, stałem się sługą;
Kol 1,22-23
Najbliższy obrazowi winorośli jest jednak fragment o drzewie oliwnym, gdzie Paweł mówi o odłamaniu i o możliwości wycięcia tych, którzy zostali wszczepieni.
Słusznie, z powodu niewiary zostały odłamane, ty zaś trwasz przez wiarę. Nie pysznij się, ale się bój. Jeśli bowiem Bóg nie oszczędził naturalnych gałęzi, wiedz, że i ciebie nie oszczędzi. Spójrz więc na dobroć i srogość Boga: srogość dla tych, którzy upadli, a dla ciebie dobroć, jeśli będziesz trwał w tej dobroci. W przeciwnym razie ty też będziesz wycięty.
Rz 11,20-22
Staliśmy się bowiem uczestnikami Chrystusa, jeśli tylko nasze pierwotne przeświadczenie aż do końca niewzruszenie zachowamy.
Hbr 3,14
Obraz drzewa oliwnego z Listu do Rzymian jest wart osobnej uwagi, bo Paweł stosuje go do całych grup, a nie do pojedynczych osób. Odłamane zostały gałęzie naturalne, wszczepione dzikie, i ostrzeżenie skierowane jest do wszczepionych jako do zbiorowości. Przenoszenie tego na los jednostki jest krokiem, którego Paweł w tym miejscu nie robi — choć zdanie o niepysznieniu się brzmi jednak całkiem osobiście.
Teksty o zabezpieczeniu
Po drugiej stronie stoi zestaw zdań równie mocnych, a część z nich pochodzi od tego samego autora i tej samej postaci.
A ja daję im życie wieczne i nigdy nie zginą ani nikt nie wydrze ich z mojej ręki. Mój Ojciec, który mi je dał, większy jest od wszystkich i nikt nie może wydrzeć ich z ręki mego Ojca.
J 10,28-29
A to jest wola Ojca, który mnie posłał, abym nie stracił nic z tego wszystkiego, co mi dał, ale abym to wskrzesił w dniu ostatecznym.
J 6,39
To jest istotne: obie serie zdań zapisał Jan i obie włożył w usta Jeszui. Kto uważa, że jedna z nich jest oczywista, a druga wymaga naginania, powinien wytłumaczyć, dlaczego ten sam autor zapisał je bez poczucia sprzeczności.
Jestem bowiem pewien, że ani śmierć, ani życie, ani aniołowie, ani zwierzchności, ani moce, ani teraźniejsze, ani przyszłe rzeczy; Ani wysokość, ani głębokość, ani żadne inne stworzenie nie będzie mogło nas odłączyć od miłości Boga, która jest w Jezusie Chrystusie, naszym Panu.
Rz 8,38-39
Będąc tego pewien, że ten, który rozpoczął w was dobre dzieło, dokończy go do dnia Jezusa Chrystusa.
Flp 1,6
Którzy jesteście strzeżeni mocą Boga przez wiarę ku zbawieniu, przygotowanemu do objawienia się w czasie ostatecznym.
1 P 1,5
Warto zauważyć, jak dokładnie sformułowane jest zdanie Piotra. Strzeżenie jest mocą Boga, a dokonuje się przez wiarę. Podobnie w Rzymian 8 wyliczone są rzeczy zewnętrzne — śmierć, moce, wysokość, głębokość — i to one nie mogą odłączyć. Człowieka na tej liście nie ma. Nie znaczy to, że Paweł go celowo pominął; znaczy tylko, że tekst mówi o czym innym, niż często się go pyta.
Czego nie wiemy
Nie wiemy, jak daleko sięga obraz z Jana 15. Przypowieści i porównania mają zwykle jeden punkt, a odcinanie może opisywać sąd nad bezowocnością, nie mechanizm utraty. Nie wiemy, czy latorośl nieowocująca to ktoś, kto był związany i przestał, czy ktoś, kto był związany tylko zewnętrznie — tekst nie rozróżnia. Nie wiemy, jak zdanie o niewydzieraniu z ręki ma się do zdania o wyrzuceniu precz; padły tego samego wieczoru w tej samej ewangelii i nikt ich nie uzgadnia. Pismo w tej sprawie nie zamyka dyskusji. Dla czytelnika pozostaje jednak jedna rzecz jasna: cały fragment jest wezwaniem do pozostania, a nie narzędziem do orzekania o cudzym stanie ani o własnym.
