Tehilla (תְּהִלָּה, H8416) występuje w Tanach pięćdziesiąt siedem razy, z czego trzydzieści w samych Psalmach, jedenaście u Izajasza i sześć u Jeremiasza. Pochodzi od czasownika halal, użytego sto sześćdziesiąt cztery razy, który znaczy chwalić — głośno, publicznie, słowami. Tehilla to więc nie stan ani przymiot, lecz akt: wypowiedziane albo wyśpiewane uznanie.
Chwała, która brzmi
Będę błogosławił Pana w każdym czasie, jego chwała zawsze będzie na moich ustach.
Ps 34,1
Rzeczownik jest tu umieszczony na ustach, nie w sercu i nie w powietrzu. Ta sama konstrukcja wraca kilkanaście razy: tehilla jest w ustach, na wargach, w zgromadzeniu, w bramach. Jest czymś, co się wykonuje przy świadkach.
A mój język będzie głosił twoją sprawiedliwość i chwałę twoją przez cały dzień.
Ps 35,28
Chwała jako czynność zorganizowana
Już bowiem dawno, za dni Dawida i Asafa, byli ustanowieni przełożeni nad śpiewakami oraz były ustalone pieśni pochwalne i dziękczynienia dla Boga.
Ne 12,46
Nehemiasz mówi o etatach. Za Dawida i Asafa istnieli przełożeni nad śpiewakami, a repertuar dzielił się na dwa rodzaje utworów: tehilla i todah, czyli pieśni pochwalne i dziękczynne. To nie jest język pobożnego nastroju, tylko opis instytucji świątynnej z podziałem obowiązków.
A w tym czasie, gdy oni zaczęli śpiewać i chwalić, Pan zastawił zasadzkę na synów Ammona i Moabu oraz na mieszkańców góry Seir, którzy przyszli przeciw Judzie i zostali pobici.
2Krn 20,22
W Kronikach tehilla staje się nawet elementem ustawienia bojowego: śpiewacy idą przed wojskiem. Cokolwiek myśleć o tej scenie, jasne jest, czym w niej jest chwała — czynnością wykonywaną głosem w konkretnym momencie, a nie postawą wewnętrzną.
Bóg mieszkający w tehillot
Ale ty jesteś Święty, mieszkający wśród chwały Izraela.
Ps 22,3
Rzeczownik stoi tu w liczbie mnogiej i w stanie konstruktnym: chwały Izraela. Zdanie mówi, że Bóg zasiada wśród nich — obraz jest przestrzenny, jakby wypowiadane uwielbienie tworzyło miejsce. Polskie tłumaczenie oddaje to wiernie, tylko liczba mnoga znika, a wraz z nią sugestia, że chodzi o wiele osobnych aktów, nie o jedną abstrakcję.
Lud, który jest chwałą
Ten lud, który dla siebie stworzyłem, będzie opowiadać moją chwałę.
Iz 43,21
U Izajasza i Jeremiasza tehilla bywa czymś, czym lud jest albo co ma opowiadać. Jeremiasz pisze, że Izrael miał przylgnąć do Boga jak pas do bioder i być dla niego imieniem, tehillą i ozdobą. Kilkadziesiąt rozdziałów dalej ten sam rzeczownik dostaje w przekładzie inny odpowiednik: miasto Damaszku nazwane jest sławnym, choć w hebrajskim jest miastem tehilli. U Sofoniasza wygnańcy dostają tehillę pośród narodów, czyli reputację, o której się mówi. Prorocy używają tego wyrazu także negatywnie: gdy pada Moab, ginie jego tehilla, a Babilon nazwany jest tehillą całej ziemi.
Co traci polski czytelnik
Przede wszystkim rozróżnienie. Polskie słowo chwała obsługuje w przekładzie zarówno tehillę, jak i kawod — rzeczownik występujący sto dziewięćdziesiąt dziewięć razy, którego rdzeń znaczy ciężar. To dwa różne pojęcia: kawod jest wagą i obecnością, tehilla dźwiękiem. Gdy oba stoją blisko siebie, polski czytelnik widzi powtórzenie tam, gdzie hebrajski mówi o dwóch rzeczach.
Ginie też imię. Halleluja to złożenie trybu rozkazującego od halal z krótką formą imienia Jahwe, czyli wezwanie: chwalcie Jah. Polskie wydania zostawiają Alleluja jako nieprzetłumaczony okrzyk, więc czytelnik nie słyszy w nim ani czasownika, ani imienia. Podobnie z nagłówkiem Psalmu 145: w hebrajskim brzmi on Tehilla le-Dawid i jest jedynym miejscem, w którym psalm sam siebie tak nazywa, a w polskiej numeracji nagłówki psalmów zwykle stoją poza wersetami i łatwo je przeoczyć.
Czego nie wiemy
Nie wiemy, jak przebiegała granica między tehillą a todah. Nehemiasz wymienia je jako dwie kategorie repertuaru, więc różnica istniała i była praktyczna, lecz nikt jej nie zapisał. Domysł, że jedna dotyczyła wysławiania Boga za to, kim jest, a druga dziękowania za konkretny czyn, jest sensowny i niepotwierdzony.
Nie wiadomo również, dlaczego hebrajska tradycja nazwała cały Psałterz Tehillim, skoro znacznie więcej psalmów nosi w nagłówku określenie mizmor. Nazwa ta nie pochodzi z samego tekstu ksiąg, tylko z późniejszego zwyczaju, i nie da się ustalić, kto ani kiedy ją nadał. Wreszcie zdanie o Bogu mieszkającym wśród chwał Izraela bywa czytane na dwa sposoby — jako opis Bożej obecności w uwielbieniu albo jako wyznanie, że chwała ludu jest tronem — a hebrajska składnia dopuszcza oba i nie wskazuje na żaden.
Zobacz też: Tanach · Jahwe · Nehemiasz · Moab · Dawid · Jeremiasz — znaczenie imienia
