Pieśń Mojżesza zawiera jedno zdanie, od którego zależy więcej, niż widać na pierwszy rzut oka. Mowa w nim o wyznaczaniu granic narodom, a różnica w brzmieniu tego wersetu w przekazie rękopiśmiennym prowadzi do dwóch bardzo różnych obrazów świata niewidzialnego.
Co czytamy w UBG
Gdy Najwyższy rozdzielał dziedzictwa narodom, a oddzielał synów Adama, wyznaczył granice narodom według liczby synów Izraela. Działem Pana jest bowiem jego lud, Jakub jest jego wydzielonym dziedzictwem.
Pwt 32,8-9
Przekład, na którym opiera się ten serwis, ma tu zwrot „według liczby synów Izraela”. Zdanie ustawia więc podział narodów w relacji do Izraela i przechodzi do stwierdzenia, że Jakub jest wydzielonym dziedzictwem Pana.
Na czym polega różnica w rękopisach
Trzeba to powiedzieć wprost, bo przemilczenie byłoby nieuczciwe: w tym miejscu świadkowie tekstu nie są zgodni. Część przekazu hebrajskiego oraz starożytny przekład grecki mają w tym wersecie nie synów Izraela, lecz synów Bożych. Świadectw tych nie cytuję, bo nie należą do tekstu, którym dysponuje czytelnik tego serwisu, i żaden wniosek poniżej na nich nie stoi.
Rzecz w tym, że wybór ma konsekwencje. Przy pierwszym brzmieniu werset mówi o liczbie i o Izraelu. Przy drugim — o przydzieleniu narodów istotom niebiańskim, z Izraelem zatrzymanym przez samego Jahwe. Cała nauka o aniołach narodów wisi na tej jednej różnicy, a to znaczy, że stoi słabiej, niż zwykle się przedstawia.
Dlaczego to nie jest spór wyłącznie akademicki
Kilka wersetów w tej samej księdze mówi o czymś przydzielonym narodom.
I abyś – gdy podniesiesz swoje oczy ku niebu i ujrzysz słońce, księżyc i gwiazdy, cały zastęp niebios – nie dał się zwieść, by oddać im pokłon i im służyć, ponieważ Pan, twój Bóg, przydzielił je wszystkim ludom pod całym niebem.
Pwt 4,19
Poszli bowiem służyć innym bogom i oddali im pokłon – bogom, których nie znali i których im nie przydzielił.
Pwt 29,26
Składali ofiary demonom, a nie Bogu; nowym bogom, których nie znali, świeżo przybyłym, których się nie bali wasi ojcowie.
Pwt 32,17
Pierwszy tekst mówi o ciałach niebieskich przydzielonych ludom i o zakazie oddawania im pokłonu. Drugi o bogach, których Bóg Izraelowi nie przydzielił. Trzeci nazywa adresatów ofiar demonami. To materiał, który przy obu odczytaniach wersetu 8 pozostaje w mocy.
Książęta narodów u Daniela
Lecz książę królestwa Persji sprzeciwiał mi się przez dwadzieścia jeden dni, ale oto Michał, jeden z przedniejszych książąt, przyszedł mi z pomocą; a ja zostałem tam przy królach Persji.
Dn 10,13
Powiedział: Czy wiesz, dlaczego przybyłem do ciebie? Teraz wrócę, aby walczyć z księciem Persji. A gdy odejdę stamtąd, oto nadejdzie książę Grecji.
Dn 10,20
Daniel jest jedynym miejscem, gdzie Pismo mówi o istotach związanych z konkretnymi królestwami. Nie nazywa ich jednak ani bogami, ani synami Bożymi, i nie odsyła do Pieśni Mojżesza. Połączenie obu tekstów jest naturalne i bywa przekonujące, ale wykonuje je czytelnik, korzystając z tego, że w obu miejscach mowa o narodach.
Psalm 82
Bóg stoi w zgromadzeniu Bożym, pośród bogów sprawuje sąd:
Ps 82,1
Powiedziałem: Jesteście bogami i wszyscy wy jesteście synami Najwyższego. Lecz pomrzecie jak inni ludzie i upadniecie jak jeden z książąt. Powstań, Boże, osądź ziemię, bo ty otrzymasz w dziedzictwo wszystkie narody.
Ps 82,6-8
Psalm sądzi zgromadzenie i zapowiada mu śmierć jak zwykłym ludziom. To zdanie ciąży ku odczytaniu, w którym mowa o ludzkich sędziach — choć określenie zgromadzenia Bożego ciąży w stronę przeciwną.
Zarzut: jest jeden Bóg
Wy jesteście moimi świadkami, mówi Pan, i moim sługą, którego wybrałem, abyście poznali mnie i wierzyli mi, i zrozumieli, że to ja jestem. Przede mną nie został stworzony żaden Bóg ani po mnie nie będzie.
Iz 43,10
Tobie to ukazano, abyś wiedział, że Pan jest Bogiem i nie ma innego oprócz niego.
Pwt 4,35
A więc co do spożywania pokarmów ofiarowanych bożkom, wiemy, że bożek na świecie jest niczym i że nie ma żadnego innego Boga oprócz jednego.
1 Kor 8,4
I z jednej krwi uczynił wszystkie narody ludzkie, żeby mieszkały na całej powierzchni ziemi, określiwszy czasy wcześniej wyznaczone i zamierzone granice ich zamieszkania;
Dz 17,26
Ostatni tekst jest w tym zestawie najbardziej niewygodny dla odczytania z synami Bożymi: Paweł mówiąc o granicach zamieszkania narodów wyprowadza je z jednej krwi i z Bożego wyznaczenia, bez wzmianki o pośrednikach. Trzy pozostałe wykluczają traktowanie kogokolwiek innego jak Boga.
Czego nie wiemy
Nie wiemy, które brzmienie wersetu jest pierwotne. Nie da się tego rozstrzygnąć samą pobożnością ani samą logiką i nie wolno udawać, że pytanie nie istnieje. Uczciwa postawa to podać oba, wskazać, na którym opiera się używany przekład, i nie budować doktryny na tym, co niepewne.
Nie wiemy, czy Psalm 82 mówi o istotach duchowych, czy o ludziach sprawujących sąd. Nie wiemy, czym są książęta z Księgi Daniela ani czy mają cokolwiek wspólnego z podziałem narodów w Pieśni Mojżesza — to połączenie robi czytelnik, nie tekst.
Nie mamy w Piśmie żadnej listy narodów wraz z przypisanymi im istotami, żadnej mapy takich przydziałów ani metody rozpoznawania, kto komu podlega. Nie ma też ani jednego zdania, które kazałoby czymś takim się zajmować. Cały ten obszar składa się z dwóch niepewnych wersetów i jednej sceny u Daniela — i tyle wolno na nim zbudować.
Zobacz też: Jahwe · Jakub · Daniel — znaczenie imienia · Paweł — znaczenie imienia
