Πραΰτης bywa tłumaczone przez łagodność i to oddanie nie jest błędne, tyle że po polsku łagodność sąsiaduje z miękkością, ustępliwością, brakiem charakteru. W greczyźnie ten pień opisywał raczej coś przeciwnego: siłę, która została oddana pod kontrolę. Nie brak mocy, lecz moc na wodzy.
W indeksie, którym się tu posługujemy, rzeczownik jest rozbity na dwa numery Stronga: G4240 z dwoma wystąpieniami oraz drugi numer z dziewięcioma. Nie są to różne słowa, lecz dwa warianty zapisu tego samego rzeczownika, przypisane różnym miejscom w zależności od wydania tekstu greckiego. Łącznie daje to jedenaście wystąpień w Nowym Testamencie, do których dochodzi przymiotnik praus, cztery razy.
Dwa miejsca u Galatów
Łagodność, powściągliwość. Przeciwko takim nie ma prawa.
Ga 5,23
Prautes zamyka przedostatnie miejsce w owocu Ducha, tuż przed opanowaniem. Zestawienie jest znaczące: obie cechy dotyczą tego, co człowiek robi z własną siłą.
Bracia, jeśli przydarzy się komuś jakiś upadek, wy, którzy jesteście duchowi, poprawiajcie takiego w duchu łagodności, uważając każdy na samego siebie, abyś i ty nie był kuszony.
Ga 6,1
Tu prautes jest narzędziem, nie nastrojem. Poprawianie upadłego wymaga siły — inaczej nie byłoby czego poprawiać — ale siły trzymanej krótko, bo napominający sam stoi na tej samej ziemi.
Ten sam pień, cztery polskie słowa
Weźcie na siebie moje jarzmo i uczcie się ode mnie, że jestem cichy i pokornego serca, a znajdziecie odpoczynek dla waszych dusz.
Mt 11,29
Przymiotnik praus UBG oddaje tutaj przez cichy. To ten sam pień co w owocu Ducha, ale czytelnik polski tego nie zobaczy.
Błogosławieni cisi, ponieważ oni odziedziczą ziemię.
Mt 5,5
Błogosławieni cisi to po grecku błogosławieni praeis. Trudno o lepszy dowód, że nie chodzi o nieśmiałość: obietnicą jest odziedziczenie ziemi.
Odrzućcie więc wszelką plugawość oraz bezmiar zła i z łagodnością przyjmijcie zaszczepione w was słowo, które może zbawić wasze dusze.
Jk 1,21
Jakub używa rzeczownika o przyjmowaniu słowa. Postawa wobec tekstu jest tu opisana tym samym wyrazem co postawa wobec upadłego brata w Liście do Galatów.
A ja sam, Paweł, proszę was przez łagodność i życzliwość Chrystusa, ja, który, gdy jestem obecny wśród was, jestem pokorny w waszych oczach, lecz gdy jestem nieobecny, jestem śmiały wobec was.
2 Kor 10,1
Paweł stawia prautes obok epieikeia, innego greckiego rzeczownika, a UBG oddaje pierwsze przez łagodność, drugie przez życzliwość. W tym samym zdaniu pojawia się jeszcze pokora, i to jest już trzeci grecki wyraz.
Z całą pokorą, łagodnością i z cierpliwością, znosząc jedni drugich w miłości;
Ef 4,2
Tutaj trzy słowa stoją w rzędzie: pokora, łagodność i cierpliwość. Środkowe to nasz rzeczownik. Kto zna ten werset po polsku, zna go jako listę uprzejmości; po grecku jest to lista sposobów obchodzenia się z własną przewagą.
Co gubi polski przekład
Pierwsza strata to rozerwanie pnia. Rzeczownik idzie na łagodność, przymiotnik na cichość, a w jednym miejscu ten sam rzeczownik dostaje pokorę. Czytelnik polski nie ma jak zauważyć, że cisi z Kazania na Górze i łagodność z owocu Ducha to jedno słowo.
Druga strata to przesunięcie znaczenia w stronę temperamentu. Polska łagodność opisuje usposobienie: ktoś jest łagodny, bo taki się urodził. Grecki wyraz opisuje raczej relację do siły, a więc coś, co da się ćwiczyć i czego można nie mieć mimo spokojnego charakteru.
Trzecia rzecz dotyczy Mesjasza. Jeszua nazywa siebie praus, a tym samym słowem prorok opisuje króla wjeżdżającego na oślęciu. Zestawienie króla z tym przymiotnikiem jest w greckim tekście zamierzoną niespodzianką. Po polsku cichy król brzmi po prostu jak król skromny.
Czego nie wiemy
Obraz konia ujeżdżonego, którym słowniki chętnie objaśniają ten wyraz, pochodzi spoza Nowego Testamentu — z greckiej literatury świeckiej, gdzie przymiotnik opisywał zwierzęta oswojone i ludzi opanowanych. Nowy Testament nigdzie takiego objaśnienia nie podaje. To użyteczna ilustracja, ale nie dowód, i nie należy z niej wyprowadzać znaczenia poszczególnych zdań.
Nie wiadomo też, czy Paweł, wymieniając prautes obok epieikeia, rozróżniał je ściśle, czy piętrzył bliskoznaczniki dla wzmocnienia. Grecka retoryka robiła jedno i drugie.
Wreszcie podział rzeczownika na dwa numery Stronga jest artefaktem wydań tekstu greckiego, a nie faktem językowym. Kto liczy wystąpienia w narzędziach opartych o numerację, łatwo o tym zapomina i ogłasza, że słowo jest rzadsze, niż jest naprawdę.
Zobacz też: Jeszua (Jezus) · Jakub · Paweł — znaczenie imienia
