Podział Tory na część moralną, ceremonialną i cywilną jest w wielu wykładach punktem wyjścia. Warto sprawdzić, czy jest też punktem wyjścia dla Pisma. Pytanie nie brzmi, czy wszystkie przepisy stosuje się dziś tak samo — brzmi, skąd bierzemy kryterium, którym je rozdzielamy. Cytaty z Uwspółcześnionej Biblii Gdańskiej.
Prawo w liczbie pojedynczej
Prawo Pana jest doskonałe, nawracające duszę; świadectwo Pana pewne, dające mądrość prostemu.
Ps 19,7
A tak prawo jest święte i przykazanie jest święte, sprawiedliwe i dobre.
Rz 7,12
Oba zdania mówią o prawie jako o jednym przedmiocie i przypisują mu jedną ocenę. Nie ma tu podziału na część doskonałą i część przemijającą. Paweł pisze to zresztą w liście, w którym najostrzej mówi o niemożności usprawiedliwienia z uczynków prawa — a mimo to nazywa je świętym w całości.
Całość, nie zbiór osobnych pozycji
Kto bowiem przestrzega całego prawa, a przekroczy jedno przykazanie, staje się winnym wszystkich. Bo ten, który powiedział: Nie będziesz cudzołożył, powiedział też: Nie będziesz zabijał. Jeżeli więc nie cudzołożysz, ale zabijasz, jesteś przestępcą prawa.
Jk 2,10-11
Jakub traktuje prawo jak jedną całość: przekroczenie jednego punktu czyni winnym wobec niej. Jego przykłady są wprawdzie z Dekalogu, więc ktoś mógłby powiedzieć, że mówi tylko o części moralnej — trzeba jednak zauważyć, że sam Jakub takiego ograniczenia nie stawia.
Nie sądźcie, że przyszedłem znieść Prawo albo Proroków. Nie przyszedłem znieść, ale wypełnić. Zaprawdę bowiem powiadam wam: Dopóki niebo i ziemia nie przeminą, ani jedna jota, ani jedna kreska nie przeminie z prawa, aż wszystko się wypełni. Kto by więc złamał jedno z tych najmniejszych przykazań i uczyłby tak ludzi, będzie nazwany najmniejszym w królestwie niebieskim. A kto by je wypełniał i uczył, ten będzie nazwany wielkim w królestwie niebieskim.
Mt 5,17-19
Jeszua mówi o najmniejszych przykazaniach, a więc dostrzega różnicę wagi. Nie łączy jednak z tą różnicą żadnego zwolnienia. Wniosek idzie w przeciwną stronę: kto łamie najmniejsze i tak uczy, będzie nazwany najmniejszym.
A jednak nie wszystko waży tyle samo
Biada wam, uczeni w Piśmie i faryzeusze, obłudnicy, bo dajecie dziesięcinę z mięty, anyżu i kminku, a opuszczacie to, co ważniejsze w prawie: sąd, miłosierdzie i wiarę. To należało czynić i tamtego nie zaniedbywać.
Mt 23,23
To jest miejsce, którego nie wolno pominąć, broniąc jednolitości. Jeszua wprost mówi o tym, co ważniejsze w prawie, a więc stopniuje. Zamyka jednak zdanie tak, że stopniowanie nie staje się selekcją: to należało czynić i tamtego nie zaniedbywać. Waga tak, wybór nie.
Przepisy różnych rodzajów stoją obok siebie
Nie będziesz się mścił i nie będziesz chować urazy do synów swego ludu, lecz będziesz miłował swego bliźniego jak samego siebie. Ja jestem Pan.
Kpł 19,18
Będziesz przestrzegać moich ustaw. Nie będziesz parzył swego bydła z bydłem innego rodzaju. Nie będziesz obsiewał swego pola dwoma rodzajami ziarna. Także nie będziesz wkładał na siebie szaty utkanej z dwóch różnych przędzy, jak z wełny i lnu.
Kpł 19,19
Dwa sąsiadujące wersety. Pierwszy uchodzi za szczyt prawa moralnego i jest cytowany w Nowym Przymierzu kilkakrotnie. Drugi wymienia zakazy, które w podziale trójdzielnym trafiają do zupełnie innej szuflady. W tekście nie ma między nimi żadnej granicy, nagłówka ani zmiany formuły — obie pozycje wprowadza to samo wezwanie do przestrzegania ustaw.
Nie dodawajcie do słowa, które ja wam nakazuję, ani z niego nie ujmujcie, abyście przestrzegali przykazań Pana, waszego Boga, które ja wam nakazuję.
Pwt 4,2
Zakaz ujmowania ma tu bezpośrednie zastosowanie. Podział sam w sobie jest tylko narzędziem porządkującym i jako narzędzie może być użyteczny. Staje się dodatkiem do słowa dopiero wtedy, gdy przypisze mu się moc rozstrzygania, które przykazania wolno pominąć.
Na tym bowiem polega miłość Boga, że zachowujemy jego przykazania, a jego przykazania nie są ciężkie.
1 J 5,3
Strona przeciwna
Która polegała tylko na pokarmach, napojach i różnych obmyciach, i przepisach cielesnych nałożonych aż do czasu naprawy.
Hbr 9,10
Tego wersetu nie da się zbyć. Autor sam wyodrębnia grupę przepisów — pokarmy, napoje, obmycia, przepisy cielesne — i mówi o nich, że nałożono je aż do czasu naprawy. To jest w Piśmie najbliższe czemuś w rodzaju kategorii przepisów o ograniczonym czasie działania. Kto twierdzi, że Pismo nigdy nie różnicuje, ma przeciwko sobie to zdanie.
A skoro zmienia się kapłaństwo, musi też nastąpić zmiana prawa.
Hbr 7,12
Wymazał obciążający nas wykaz zawarty w przepisach, który był przeciwko nam, i usunął go z drogi, przybiwszy do krzyża;
Kol 2,14
Uznał bowiem Duch Święty za słuszne, i my też, nie nakładać na was żadnego ciężaru oprócz tego, co konieczne. Wstrzymujcie się od ofiar składanych bożkom, od krwi, od tego, co uduszone, i od nierządu. Dobrze uczynicie, jeśli będziecie się tego wystrzegać. Bywajcie zdrowi.
Dz 15,28-29
Dekret jerozolimski też różnicuje: nakłada na pogan cztery rzeczy, a nie wszystko. Uczciwy wniosek z tego zestawienia jest podwójny. Podziału na trzy części w Piśmie nie ma i nikt nie wskaże wersetu, który by go wprowadzał. Ale twierdzenie, że tekst traktuje wszystkie przepisy dokładnie tak samo, również nie da się obronić — Hbr 9,10 i Dz 15 mówią co innego. Kryterium trzeba więc brać z tekstu, przepis po przepisie, i przyznawać, gdy go brakuje.
Czego nie wiemy
Nie wiemy, kto i kiedy wprowadził podział trójdzielny — Pismo o nim milczy, więc jego historia jest sprawą teologii, nie tekstu. Nie wiemy, jak sklasyfikować przepisy graniczne: sabat ma znamiona kultu i moralności naraz, a pokarmy dotyczą ciała i świętości jednocześnie. Nie wiemy, co dokładnie oznacza czas naprawy z Hbr 9,10 ani czy nastąpił. Nie wiemy wreszcie, jak apostołowie uzasadniliby wybór akurat czterech wymagań z Dz 15, bo tekst uzasadnienia nie podaje.
Zobacz też: Sabat · Jeszua (Jezus) · Jakub · Paweł — znaczenie imienia
